Cuộc đàm phán song phương giữa 2 nước láng giềng Cambodia – Thái Lan lần thứ 2 vừa kết thúc vào tối ngày 28 tháng 7, nhưng vẫn chưa tìm ra tìm lối thoát cho tình hình đối đầu về quân sự ở gần ngôi đền cổ Preah Vihear vừa được UNESCO đưa vào danh sách di sản thế giới vào đầu tháng 7 vừa qua.

Quan chức ngoại giao Cambodia cho là cuộc hòa đàm này thành công, nhưng kế hoạch rút quân giữa 2 nước ra khỏi khu vực đang tranh chấp vẫn chưa được thông qua.

Mảnh đất đang tranh chấp có diện tích khoảng 4,6 km2, cách ngôi đền Preah Vihear khoảng 200 mét. Phía Thái cho rằng khu vực này là vùng chồng lấn theo bản đồ do Mỹ vẽ trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam từ năm 1965 đến năm 1975. Báo chí Thái cho hay trong cuộc đàm phán song phương cấp Bộ trưởng Ngoại giao giữa Thái Lan và Cambodia. Phía Thái đòi 2 bên rút quân ra khỏi nơi đang tranh chấp và đòi phía Cambodia đưa người dân ra khỏi khu vực này.

Còn phía Cambodia trước đây, phát ngôn viên chính phủ, ông Khieu Kanharith và các quan chức ngoại giao cho rằng khu vực đang tranh chấp nói trên thuộc chủ quyền của Cambodia, dựa vào bản đồ do Pháp vẽ vào năm 1904, 1907 và bản đồ sử dụng trong Tòa án Quốc tế La Hay vào năm 1962.

Vấn đề tranh chấp ngôi đền Preah Vihear được xây vào thế kỷ thứ 11, từng khiến cho quan hệ ngoại giao giữa Cambodia và Thái Lan gián đoạn một thời, vào thập niên 50 của thế kỷ trước. Đến năm 1962, cựu vương Sihanouk của Cambodia kiện Thái Lan ra Tòa án Quốc tế ở La Hay và Tòa án này ra phán quyết giao ngôi đền Preah Vihear cho Cambodia.

Nay vấn đề tranh chấp vùng đất bên cạnh ngôi đền này lại tái hiện sau khi Cambodia tổ chức ăn mừng sự kiện ngôi đền đầy tranh cãi này được UNESCO đưa vào danh sách di sản thế giới bất chấp sự phản kháng của đảng đối lập bên Thái Lan.

Nhận xét của giới quan sát

Giới quan sát cho rằng vấn đề tranh chấp này là chuyện cũ nhưng lại diễn ra trong thời điểm Cambodia yếu thế hơn Thái Lan về phương diện quân sự lẫn ngoại giao. Trước đây một ngày, lãnh đạo Phnom Penh vẫn khăng khăng khẳng định là việc Thái Lan đưa quân vào vùng đang tranh chấp nói trên là vi phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ Cambodia. Và nguyện vọng của Phnom Penh là muốn thấy Thái Lan rút quân trước. Nếu cuộc đàm phán song phương lần thứ 2 thất bại thì Phnom Penh sẽ đưa vấn đề cho Liên hiệp Quốc giải quyết.

Ông Ouk Devin, nghiên cứu sinh Cambodia tại Philipine nghi ngờ nhận định của ông Ngoại trưởng Hor Namhong của Cambodia với báo chí tại Siem Reap vào sáng ngày 29 tháng 7 vừa qua, vì trước đây ông từng tuyên bố là Thái Lan đang xâm lược Cambodia. Nhưng quân Thái Lan vẫn còn đó và tình hình đối đầu về quân sự vẫn còn, tuy nhiên 2  bên rất kiềm chế.

Theo ông Devin, Cambodia nên kiện Thái Lan ra Tòa án Quốc tế một lần nữa, và sau khi Thái Lan rút quân ra khỏi lãnh thổ Cambodia mới nên nói chuyện hòa đàm. 

Cũng có ý kiến tại Phnom Penh cho rằng Thái Lan đã thành công trong việc kéo dài cuộc đàm phán song phương để có đủ thời gian chuẩn bị cho cuộc đối thoại đa phương nếu không thể tránh khỏi. Còn báo chí Thái vẫn cho rằng nước này không muốn giải quyết vấn đề biên giới với Cambodia ở cấp khu vực hay quốc tế, vì e ngại tình hình sẽ trầm trọng thêm.

Từ Philippines, ông Ouk Devin cho hay trong lúc Ngoại trưởng Hor Namhong của Cambodia và tân Ngoại trưởng Thái là ông Tej Bunnag đang hội đàm tại Siem Reap vào ngày 28 tháng 7 vừa qua, du học sinh Cambodia tại Philippine khoảng 40 người tổ chức biểu tình trước Tòa đại sứ Thái Lan tại thủ đô Manila.

Mục đích của cuộc biểu tình là đòi Thái Lan tôn trọng phán quyết của Tòa án Quốc tế vào năm 1962, theo đó vùng đất mà Thái Lan cho là chồng lấn thuộc về lãnh thổ Cambodia. Và đề nghị chính phủ Cambodia không nên công nhận bản đồ do Thái Lan đơn phương tự vẽ hay bản đồ do Mỹ vẽ.