Biến đổi khí hậu có góp phần vào các sự cố này hay không là câu hỏi mà biên tập viên Mặc Lâm đặt ra cho GSTSKH Nguyễn Ngọc Trân, nguyên phó chủ tịch Ủy Ban Đối Ngoại Quốc Hội khóa 11 hiện đang tham gia dự án Biến Đổi Khí Hậu của Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn chủ trì, nhằm tìm hiểu thêm về vấn đề này. Trước tiên ông  đưa ra ý kiến:

Đặc thù riêng của mỗi cơn bão

GS Nguyễn Ngọc Trân : Mỗi cơn bão thì nó có đặc thù riêng của nó. Cơn bão cố 11 gây thiệt hại nhiều hay không còn tuỳ theo trước nhất là sức gió giật, lần này thì nó không mạnh bằng cơn bão số 9 nhưng lượng mưa của nó thì cao hơn rất nhiều. Theo báo cáo của các tỉnh, thí dụ như ở Bình Định hay Phú Yên thì lượng mưa có ngày lên tới 750mm nước mưa trong ngày, và cái thứ ba nó lại còn trùng hợp với lúc triều cường nữa. Khi triều cường đánh vô thì nó dồn nước lên trên sông (trong khi) nước ở trên đổ xuống cho nên nó gây ngập nhiều hơn nữa. Tôi nghĩ đó là những yếu tố nó làm cho cơn bão số 11 gây thiệt hại về tài sản, nhứt là về sinh mạng của đồng bào rất nhiều là vì vậy.

Mỗi cơn bão thì nó có đặc thù riêng của nó. Cơn bão cố 11 gây thiệt hại nhiều hay không còn tuỳ theo trước nhất là sức gió giật, lần này thì nó không mạnh bằng cơn bão số 9 nhưng lượng mưa của nó thì cao hơn rất nhiều.

GS Nguyễn Ngọc Trân

Mặc Lâm : Thưa Giáo Sư, liệu biến đổi khí hậu có gây tác động gì trong trận bão này nếu so với cơn bão số 9 lần trước?

GS Nguyễn Ngọc Trân : Biến động khí hậu nó có tác động như vậy hay không thì tôi nghĩ chắc chắn là có nhưng mà nói cho nó chính xác thì cũng khó nói. Có điều chắc chắn là thường thường ở nước mình vào mùa này thì thường thường cuối tháng 10 coi như cái mùa bão - cách đây mấy năm - thì coi như nó đã chấm dứt, nhưng từ hơn một chục năm nay thì cuối mùa bão này nó có xu hướng kéo dài sang tháng 11, thậm chí tới tháng 12 và có năm sang tới Tháng Giêng vẫn còn bão rớt. Cái thứ hai nữa là cơn bão nào nó có xu hướng thổi về phía Tây và phía Tây-Nam, nó làm cho duyên hải các tình Miền Trung của Nam Trung Bộ và Đồng Bằng Sông Cửu Long và Miền Đông Nam Bộ thì nó đi vào cái hướng này vào cuối mùa rồi. Thì cái đó tôi nghĩ đó là một cái hậu quả của biến đổi khí hậu.

Do biến đổi khí hậu cơn bão trở nên phức tạp

Mặc Lâm : Giáo Sư có thấy là lộ trình lần này của cơn bão số 11 có khác với cơn bão số 9 hay không và đây có phải là dấu hiệu ngày càng rõ về biến đổi khí hậu đã làm biến dạng những diễn tiến thường thấy hay không ạ?

Con đường đi, cái lộ trình của cơn bão Ketsana anh thấy nó cũng rất lạ lùng, nó đi qua đảo Luzon của Philippines rồi nó quay trở lại nó quần trên đảo Luzon rất nhiều, sau đó di lan tới Biển Đông, rồi vô tới Biển Đông nó suy yếu  rồi nó thành áp thấp nhiệt đới nhưng rồi nó lại tăng lên thêm, rốt cuộc nó đi vào trong mình với sức gió giật rất là mạnh

GS Nguyễn Ngọc Trân

GS Nguyễn Ngọc Trân : Con đường đi, cái lộ trình của cơn bão Ketsana anh thấy nó cũng rất lạ lùng, nó đi qua đảo Luzon của Philippines rồi nó quay trở lại nó quần trên đảo Luzon rất nhiều, sau đó di lan tới Biển Đông, rồi vô tới Biển Đông nó suy yếu  rồi nó thành áp thấp nhiệt đới nhưng rồi nó lại tăng lên thêm, rốt cuộc nó đi vào trong mình với sức gió giật rất là mạnh.

Đối với cơn bão số 11 này cũng vậy, nó đi vào Biển Đông cũng có lúc nó suy yếu nhưng rồi nó lại mạnh lên, rồi nó đi theo hướng Tây, sau đó nó chuyển hướng Tây/Tây-Nam, thành ra vì vậy cho nên chắc chắn là nó có sự ảnh hưởng của biến đổi khí hậu rồi. Nhưng mà nó còn cụ thể hơn thế nào, chính xác hơn thế nào thì cái đó khó mà nói được.

Mặc Lâm : Cơn bão số 9 tuy sức gió giật có mạnh hơn và đường đi của nó nguy hiểm hơn, nhưng thiệt hại do con bão này gây ra lại không bằng cơn bão 11. Cơn bão này có thiệt hại nhân mạng cao hơn gấp nhiều lần do lũ cuốn. Đây có phải là nguyên nhân do từ khai thác rừng quá mức hay không, thưa Giáo Sư?

GS Nguyễn Ngọc Trân : Anh nói cái vấn đề xả lũ đó, tại sao nó lại gây ra nhiều thiệt hại như vậy, thì cách đây sau cơn bão số 9 thì tôi có viết một bài báo "Bão số 9 và những bài học"; bài báo này thì có đăng trên báo của Quốc Hội, đồng thời trang Viet-Studies cũng có trích dẫn lại trên đó. Sau cơn bão số 9 rồi lại cơn bão số 11 này thì nó cho thấy là vấn đề quản lý rừng ở đầu nguồn là cực kỳ quan trọng.

Nạn phá rừng ở triền Tây của dãy Trường Sơn đã góp phần tạo ra lũ quét và cái lũ chảy xuống tức thì nó làm ngập các tỉnh ở Tây Nguyên của mình, thành ra vì vậy quản lý cái rừng đầu nguồn cũng phải trên hai triền của Trường Sơn

GS Nguyễn Ngọc Trân

Thứ hai nữa là cái quy hoạch mạng lưới những hồ trữ nước cho nông nghiệp cũng như hồ chứa nước thuỷ điện phải được quy hoạch cho thật là kỹ. Ở bên triền phía Đông của Trường Sơn nó chảy ra Biển Đông cũng như ở phía Tây của dãy Trường Sơn, Kom Tum rồi bây giờ tới Gia Lai trong cái kỳ bão này, Kontum thì đợt bão số 9 và Gia Lai trong kỳ bão này, nó cho thấy là nạn phá rừng ở triền Tây của dãy Trường Sơn đã góp phần tạo ra lũ quét và cái lũ chảy xuống tức thì nó làm ngập các tỉnh ở Tây Nguyên của mình, thành ra vì vậy quản lý cái rừng đầu nguồn cũng phải trên hai triền của Trường Sơn.

Mặt khác, qua cái bài học này tôi cũng sẽ kiến nghị là nên quản lý con sông theo lưu vực sông, nghĩa là trên con sống đó nó đi qua địa bàn của bao nhiêu tỉnh thì các tỉnh đó phải được tham khảo ý kiến, và những dự án khai thác trên con sông đó thì phải có sự đồng tình. Và những công ty, những doanh nghiệp nào mà đấu tư, hay cái ngành nào đầu tư vào trong đó thì phải thấy có trách nhiệm và nghĩa vụ đối với các địa phương.

Bài học của mỗi cơn bão

Mặc Lâm : Riêng việc xả lũ của thuỷ điện Sông Ba Hạ đã được báo chí cho rằng là nguyên nhân chính gây tử vong cho nhiều người. Giáo Sư nhìn vấn đề như thế nào, thưa ông?

GS Nguyễn Ngọc Trân : Ông tổng giám đốc của Công Ty Thuỷ Điện Sông Ba Hạ đó, ông này thì rất thành khẩn và ổng nói rất là rõ là ổng phải xả lũ và xả lũ bao nhiêu mét khối một giờ, thì như vậy ổng nói rất rõ mấy chục ngàn mét khối giây thì ổng cũng có nói nữa.

Ông tổng giám đốc của Công Ty Thuỷ Điện Sông Ba Hạ đó, ông này thì rất thành khẩn và ổng nói rất là rõ là ổng phải xả lũ và xả lũ bao nhiêu mét khối một giờ, thì như vậy ổng nói rất rõ mấy chục ngàn mét khối giây thì ổng cũng có nói nữa.

GS Nguyễn Ngọc Trân

Nhưng mà ổng có đưa ra vấn đề là nếu hồ của ổng nếu mà muốn cắt lũ thì dung tích phải là 1 tỷ mét khối nước. Nhưng mà nếu 1 tỷ thì Gia Lai sẽ thiệt hại vì diện tích canh tác của Gia Lai lúc đó sẽ mất gần hết trên cái huyện Krong Pa đó, vì vậy cho nên rốt cuộc phải đi tới dung tích chỉ có khoảng 350 triệu mét khối thôi, và như vậy thì không thể nào chứa lũ được một cơn lũ 700 mm mưa thì bắt buộc người ta phải xả lũ, và cái xả lũ đó nó ảnh hưởng ngay tới phía dưới này thôi.

Vì vậy cho nên tôi sẽ kiến nghị với Thủ Tướng, với Quốc Hội là làm sao để mà quản lý cái lưu vực sông, theo lưu vực chứ không phải theo từng tỉnh được. Cái bộ phận mà nó liên quan để mà quyết định này nó gồm có các UBND các tỉnh và những cái huyện nào có liên quan, đồng thời các bộ ngành chức năng quản lý nhà nước có liên quan, và thứ ba là những doanh nghiệp nhà nước hay là ngoài nhà nước mà khai thác tài nguyên trên lưu vực này thì phải có trách nhiệm và nghĩa vụ trong chuyện này với nhau. Không phải mỗi tỉnh làm riêng, rồi mỗi doanh nghiệp làm riêng, rồi mỗi ngành làm riêng. Tôi nghĩ đây là vấn đề hết sức là bức xúc mà chúng ta cần phải giải quyết nếu mà không muốn những cái thiệt hại này sẽ xảy ra càng ngày càng nhiều trong tương lai.

Mặc Lâm : Một lần nữa xin cảm ơn GS Nguyễn Ngọc Trân đã cho chúng tôi cơ hội để thực hiện cuộc phỏng vấn ngày hôm nay.

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.