Hồi cuối tháng 10, chính phủ Việt Nam thông qua gói kích cầu thứ hai trong đó chương trình hỗ trợ lãi suất ngắn hạn được tiếp tục gia hạn đến hết quý 1 năm 2010. Tuy nhiên, đến đầu tháng 12 thì chính phủ lại quyết định chấm dứt chương trình hỗ trợ cho vay lãi suất ngắn hạn vào cuối tháng này.
Nguyên nhân gì khiến chính phủ có những thay đổi quyết định đột ngột như vậy, và liệu gói kích cầu thứ hai có thực sự là cần thiết đối với nền kinh tế Việt Nam lúc này hay không, Việt Hà có bài phỏng vấn ông Patrick Barta – Trưởng văn phòng Đông Nam Á của Nhật báo The Wall Street Journal, người theo dõi chặt chẽ các vấn đề về kinh tế tại Việt Nam và trong khu vực về vấn đề này.
Tăng trưởng, lạm phát
Nhận định về những nguyên nhân về thay đổi trong quyết định của chính phủ, ông Barta cho biết như sau:
Patrick Barta: Chính phủ Việt Nam đã có một gói kích cầu tương đối lớn vào năm nay cũng giống như những quốc gia khác, và gói kích cầu này đã hết sức thành công. Tuy nhiên có nhiều kinh tế lại đang tỏ ra lo ngại ở giai đoạn này về việc chính phủ kéo dài gói kích cầu quá lâu thì nó sẽ tạo nên quá nhiều hoạt động cho nền kinh tế và có thể dẫn đến tình trạng nền kinh tế quá nóng.
Các kinh tế gia lo ngại rằng nếu chúng ta tiếp tục gói kích cầu này lâu hơn nữa thì mọi cái có thể vượt ra ngoài tầm kiểm soát rất nhanh.
Ô. Patrick Barta
Còn nhớ hồi năm 2008, đã có những bằng chứng cho thấy là nền kinh tế Việt nam đã tăng trưởng quá nhanh và có lạm phát cao, cùng nhiều vấn đề khác. Vì thế các kinh tế gia lo ngại rằng nếu chúng ta tiếp tục gói kích cầu này lâu hơn nữa thì mọi cái có thể vượt ra ngoài tầm kiểm soát rất nhanh và vì thế họ đã khuyên chính phủ nên thu lại gói kích cầu.
Hiện tại bây giờ Việt nam không có lạm phát nhưng đã có những dấu hiệu cho thấy là nó sẽ quay trở lại và như tôi đã nói là năm 2008 mức lạm phát đã lên khá cao ở mức 28% là mức mà không ai muốn. Bây giờ thì Việt nam chưa có lạm phát ở mức cao như thế nhưng nó đang tăng lên. Ngòai ra thì ở thành phố Hồ Chí Minh đã có những báo cáo cho thấy là giá bất động sản đã tăng trở lại.
Vì thế dù rằng hiện nền kinh tế chưa quá nóng nhưng Việt Nam vẫn phải đối phó với khủng hoảng toàn cầu. Chính những dấu hiệu sớm báo hiệu nền kinh tế quá nóng là lý do khiến các nhà kinh tế khuyên chính phủ nên thu lại gói kích cầu.
Việt Hà: Nếu như chính phủ chấm dứt chương trình cho vay ngắn hạn ưu đãi thì có rất nhiều doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn và sẽ có những vấn đề khác nẩy sinh đối với nền kinh tế một khi doanh nghiệp gặp khó khăn?
Patrick Barta: đúng vậy, nhiều công ty Việt Nam đã loby rất ghê gớm để chính phủ giữ lại gói kích cầu và theo tôi hiểu thì chính phủ muốn giữ lại gói kích cầu đến hết năm sau, và chấm dứt chương trình cho vay ngắn hạn ưu đãi, nhưng vẫn giữ lại các chương trình cho vay ưu đãi trung và dài hạn. Có những dấu hiệu cho thấy những khó khăn có lẽ chính phủ có thể sẽ cho thêm tiền vào các khoản vay dài hạn.
Nhưng các vấn đề của công ty Việt Nam năm ở chỗ nếu họ là các công ty mạnh và được điều hành tốt thì họ không nên cần gói kích cầu này mãi được. Còn các công ty yếu thì mặc dù có thể là gói kích cầu phần nào giúp họ làm chậm lại các vấn đề của họ thì cuối cùng những vấn đề đó vấn quay lại với họ. Vì thế đúng là có những rủi ro ở đây khi chính phủ rút lại gói kích cầu, một vài điểm yếu chính của nền kinh tế sẽ có thể lộ diện.
Các bạn có thể tìm thấy vài công ty không có những kinh doanh tốt nhưng chúng ta không thể biết được câu trả lời chính xác cho đến khi chính phủ chính thức chấm dứt gói kích cầu. Chính phủ hiện đang ở trong một vị trí rất chật hẹp. Họ không thể thực sự đủ sức để tiếp tục gói kích cầu nhưng mà ở trên một số khía cạnh họ cũng không thể không có nó vì các công ty rất cần.
Tôi nghĩ là chính phủ đang cố gắng giữ cân bằng ở đây khi họ nhìn nhận các vấn đề trong ngắn hạn về việc kéo gói kích cầu quá lâu và nền kinh tế quá nóng trong khi vẫn giữ gói kích cầu cho các vốn vay dài hạn hơn để các công ty thật sự cần thì có thể có và giúp họ vượt qua thời kỳ khó khăn.
Nên nhớ là chúng ta vừa ra khỏi khủng hoảng và kể cả khi mọi thứ nhìn có vẻ tốt hớn so với 6 tháng trước, thì đối với một nền kinh tế lệ thuộc nhiều vào xuất khẩu và đầu tư nước ngoài như Việt nam, có nhiều thứ vẫn chưa quay trở lại bình thường được. Việt Nam vẫn chưa thể hoàn toàn hồi phục.
Cho nên, tôi nghĩ là chính phủ đang muốn giữ cân bằng ở đây giữ việc chấm dứt một phần gói kích cầu nhưng không phải tất cả. Nhưng nếu họ không quản lý đúng và việc cân bằng không hợp lý thì mọi thứ cũng có thể trở nên khó khăn cho Việt Nam.
Tiếp tục kích cầu?
Việt Hà: Vậy Việt Nam có thực sự cần gói kích cầu thứ hai hay không?
Patrick Barta: đây là câu hỏi đáng giá nhiều triệu đô la mà không ai có thể thực sự trả lời được. Theo tôi thì rõ ràng là gói kích cầu thứ nhất đã giúp nhiều. Kinh tế Việt Nam là một trong những nền kinh tế tăng trưởng mạnh nhất trên thế giới suốt năm qua trong khi nền kinh tế các nước khác như Thái lan, Singapore bị thu hẹp lại mạnh mẽ. Việt nam vẫn tiếp tục có tăng trưởng dù rằng không bằng các năm trước. Vì thế chúng ta có thể kết luận là gói kích cầu thứ nhất là thành công.
Liệu có cần gói kích cầu thứ hai và điều quan trọng nữa là liệu Việt nam có đủ điều kiện để thực hiện gói thứ hai hay không. Tôi nghĩ, sẽ rất tốt khi có một gói kích cầu nữa.
Ô. Patrick Barta
Câu hỏi đặt ra là liệu có cần gói kích cầu thứ hai và điều quan trọng nữa là liệu Việt nam có đủ điều kiện để thực hiện gói thứ hai hay không. Tôi nghĩ, sẽ rất tốt khi có một gói kích cầu nữa. Các công ty rất muốn có hỗ trợ vay vốn, và các ưu đãi khác kéo dài thêm năm nữa nếu không muốn nói là mãi mãi.
Nhưng câu hỏi đặt ra là liệu Việt Nam có thể làm được vậy hay không và liệu có quá nhiều kích cầu thì có làm cho việc tăng trưởng lên quá nhanh và khiến các vấn đề của 2 trước quay lại.
Rõ ràng là đang có những tranh luận là liệu có nên có gói thứ hai hay các gói khác nữa hay không ở giai đoạn này. Hiện nền kinh tế còn rất mong manh và cũng không chắc là Việt nam có hội đủ điều kiện để có thể tiếp tục gói kích cầu này.
Việt Hà: Theo ông thì ngoài gói kích cầu vừa tuyên bố thì liệu Việt Nam có thể quyết định thêm gói kích cầu nào khác nữa không?
Patrick Barta: Họ đưa cho thấy những dấu hiệu rất lẫn lộn và rất khó để đọc được chính phủ Việt Nam lúc này. Bởi vì lúc này thì họ dường như đang nói về việc kéo dài gói kích cầu ra thêm nữa, vài ngày sau thì họ lại nói sẽ dừng nó. Tôi nghĩ một phần đây là sự phản ánh của một thực tế là quá khó để đọc tình hình kinh tế lúc này. Chúng ta không biết là liệu có đi vào một khủng hoảng đúp sâu hơn nữa hay không hay là đang tiến tới hồi phục.
Tôi chắc chắn là chính phủ đang chịu những sức ép lớn từ mọi phía. Các nhà kinh tế và Ngân hàng thế giới thì nói là họ cần thu lại gói kích cầu, nhưng các công ty của Việt Nam thì lại nói là họ nên kéo dài gói kích cầu. Vì thế có thể thấy đây là một nỗ lực nhằm cân bằng các phía.
Liệu họ còn thêm gói kích cầu nào nữa không? Tôi không biết. Nó phụ thuộc vào kinh tế thế giới và vào việc họ chịu đựng được áp lực từ phía các công ty Việt nam đến đâu. Tôi nghĩ nếu các nhà kinh tế được quyết định thì sẽ không có gói thứ hai. Còn nếu các công ty được quyết định thì có thể sẽ có gói khác. Tôi không biết là liệu chính phủ có thể thực hiện được gói thứ hai đó không. Điều này cần phải được theo dõi chặt chẽ.
Việt Hà: Xin cảm ơn ông.