Sự kiện vừa nêu khiến mọi người thắc mắc, không hiểu Bắc Kinh có dụng ý gì khi làm điều này.
Đó cũng là câu hỏi được Ban Việt Ngữ chúng tôi đặt ra với Tiến Sĩ Richard Weitz, Giám đốc nghiên cứu Quân sự - Chính trị của Viện Nghiên Cứu Hudson Institute.
Đụng độ ở Biển Đông
Nguyễn Khanh: Cám ơn Tiến Sĩ đã nhận lời nói chuyện với chúng tôi. Ông có ngạc nhiên về sự việc mới xảy ra ở Biển Đông không?
TS Richard Weitz: Không, tôi không ngạc nhiên.
Nguyễn Khanh: Tại sao ông không ngạc nhiên?
TS Richard Weitz: Bởi vì trong khoảng thời gian 20 năm qua những chuyện này thường xảy ra, nhất là dưới thời của Tổng Thống George W. Bush. Đây là chuyện chẳng bao giờ chấm dứt, vụ này nối tiếp vụ khác, và cả Hoa Kỳ lẫn Trung Quốc cũng không biết phải giải quyết như thế nào về những xung đột xảy ra thường xuyên trên mặt biển.
Không thể để cho Trung Quốc đơn phương quy định ranh giới biển của họ được, nếu cần phải đưa vấn đề này ra trước diễn đàn quốc tế.
TS Richard Weitz
Nguyễn Khanh: Nhưng thưa Tiến Sĩ, tại sao Trung Quốc lại có hành động như vậy giữa lúc quan hệ hai bên đang tốt đẹp?
TS Richard Weitz: Rất khó để chúng ta có thể biết những ai ở Trung Quốc đứng đằng sau vụ này, nhưng điều rõ rệt là khái niệm của hai bên hoàn toàn khác nhau về vấn đề chủ quyền ở vùng biển đó.
Tôi cũng biết là khái niệm chủ quyền vùng biển này giữa các nước khác cũng khác nhau, chẳng hạn như khái niệm giữa Trung Quốc và Việt Nam, giữa Trung Quốc và Philippines, ngay cả khái niệm giữa Trung Quốc và Nhật Bản cũng khác nhau. Cuộc tranh chấp chủ quyền ở vùng biển nằm cách bờ biển Trung Quốc 200 hải lý vẫn đang tiếp diễn.
Nguyễn Khanh: Trước sự kiện vừa xảy ra, theo ông thì Tổng Thống Hoa Kỳ Obama phải giải quyết như thế nào?
TS Richard Weitz: Ông Obama nên nói chuyện thẳng với Trung Quốc, đề nghị họ nên ký kết hiệp định về vùng biển như nước Mỹ đã ký kết với Nga. Đây là điều cần phải làm mỗi khi có những va chạm như thế xảy ra.
Không thể để cho Trung Quốc đơn phương quy định ranh giới biển của họ được, nếu cần phải đưa vấn đề này ra trước diễn đàn quốc tế, như ra trước Hội Đồng Bảo An, hoặc qua cách Hoa Kỳ nói chuyện thẳng với Trung Quốc.
Nguyễn Khanh: Khi Tổng Thống Hoa Kỳ tiếp Ngoại Trưởng Trung Quốc ở Nhà Trắng, cả hai đều tìm cách làm nhẹ những căng thẳng mới xảy ra ở biển Đông, cùng chú ý vào vấn đề quan trọng là giải quyết những khó khăn kinh tế toàn cầu. Ông nghĩ đó có phải là chiêu thức đúng không?
TS Richard Weitz: Tôi nghĩ đó là điều đáng làm, không có lý do gì để tăng mức độ căng thẳng cả. Nhưng cả hai bên cũng biết đến một lúc nào đó phải ngồi lại với nhau, phải hoạch định kế hoạch phát triển quan hệ quân sự, và tránh đừng để cảnh mỗi năm xáo trộn lại xảy ra đôi ba lần, không tốt cho mối quan hệ của hai cường quốc.
Vùng biển nhiều tranh chấp
Nguyễn Khanh: Ông cũng hiểu khu vực Biển Đông là khu đang tranh chấp giữa Trung Quốc và nhiều nước khác…
TS Richard Weitz: Đúng, trong đó có cả Việt Nam. Tranh chấp chủ quyền ở các quần đảo trong vùng biển này giữa Việt Nam và Trung Quốc đến bây giờ vẫn chưa giải quyết xong.
Điều mọi quốc gia cần làm là phải thúc đẩy Trung Quốc dịu giọng hơn nữa, phải cho Trung Quốc hiểu rằng gây khó khăn với Việt Nam, với các nước trong vùng hay cả với Mỹ chẳng có lợi gì cho họ cả. <br/>
TS Richard Weitz<br/>
Nguyễn Khanh: Thưa ông, Trung Quốc thì to, các nước khác thì bé. Ông có đề nghị nào cho các nước nhỏ như Việt Nam không?
TS Richard Weitz: Đây là vấn đề còn khó hơn nữa, vì liên quan đến nhiều nước. Tôi thấy là dường như Trung Quốc đã dịu giọng hơn, không còn những cử chỉ cứng rắn như họ từng làm năm, mười năm trước đây.
Điều mọi quốc gia cần làm là phải thúc đẩy Trung Quốc dịu giọng hơn nữa, phải uyển chuyển càng nhiều càng tốt, phải cho Trung Quốc hiểu rằng gây khó khăn với Việt Nam, với các nước trong vùng hay cả với Mỹ chẳng có lợi gì cho họ cả.
Hành động cứng rắn của Trung Quốc còn bị cộng đồng thế giới đánh giá là một nước không trách nhiệm trong khu vực.
Nguyễn Khanh: Trong 8 năm vừa qua, chính phủ của Tổng Thống George W. Bush thường xuyên lên tiếng cảnh báo mạnh mẽ về tiềm năng quân sự của Trung Quốc. Chính phủ của ông Obama có nên tiếp tục điều này không?
TS Richard Weitz: Có chứ. Tôi cho rằng đó là cách đẩy Trung Quốc đến chỗ phải minh bạch hơn về chính sách quân sự của họ. Tôi để ý là trong những sách trắng về quốc phòng mà họ cho phổ biến hồi gần đây, mỗi năm họ lại cởi mở, minh bạch hơn trước.
Nguyễn Khanh: Xin cám ơn Tiến Sĩ.