Thỏa thuận xin con nuôi đã thực sự chấm dứt đúng ngày đầu tháng này và không tái tục dưới hình thức nào khác. Mục Đời Sống Người Việt Khắp Nơi tối này trình bày tiếp vấn đề một cách chi tiết hơn.

Mời quí vị theo dõi toàn bộ cuộc đối thoại giữa Thanh Trúc với ông Vũ Đức Long, Cục Trưởng Cục Con Nuôi Quốc Tế thuộc Bộ Tư Pháp Việt Nam.

Thiếu minh bạch

Ông Vũ Đức Long: Hiệp Định Con Nuôi Việt Nam - Hoa Kỳ là cái hiệp định song phương duy nhất mà Hoa Kỳ không ký với nước nào cả ngoài với Việt Nam. Chính vì thế, sau 3 năm thực hiện và thấy nó cũng có những vấn đề nhất định thì hai bên không gia hạn nữa. Thế còn lại bây giờ hai bên bàn về hiệp định mới tôi nhìn thấy có triển vọng, có lẽ rằng là tốt hơn, tạo nên cơ chế minh bạch hơn và rõ ràng hơn.

Thanh Trúc: Thưa ông Vũ Đức Long, khi Ông đề cập tới cơ chế minh bạch hơn, rõ ràng hơn và tốt hơn, thì như vậy phía Việt Nam đã có những điều gì có thể nói là trở ngại trong việc đó?

Ông Vũ Đức Long: Trở ngại thì tôi thấy rằng là cũng có một số trong vấn đề lý lịch, ví dụ như phía Mỹ thấy rằng có nguồn gốc của trẻ, có một số đứa trẻ, hay là cái việc minh bạch hoá tài chính nó chưa được rõ ràng.

Phía Việt Nam thì cũng thấy rằng cái lòng tin của hai bên nó chưa phải lúc có thể tin tưởng hồ sơ của nhau và thấy rằng cái việc hợp tác trong kiểm tra lại hồ sơ nó cũng chưa được hài lòng lắm thì hai bên bàn lại cái cơ chế để làm sao mà xử lý cái việc con nuôi đó minh bạch hơn, rõ ràng hơn, đúng pháp luật hơn.

Công ước La Haye 

Thanh Trúc: Trong tiến trình làm việc, Mỹ vẫn mong muốn là Việt Nam đi theo Công Ước La Haye. Thưa Ông, có nhiều người vẫn tự hỏi là trước giờ Việt Nam có chú ý tới Công Ước La Haye sau khi đã ký với Mỹ để mà thực hiện những cải tiến trình cho con nuôi đi không ạ?

Ông Vũ Đức Long: Việt Nam thì quan tâm La Haye nhưng mà giờ đang chuẩn bị thủ tục để ký vào cái chuyện La Haye. Sẽ cũng có một số vấn đề pháp luật Việt Nam nó chưa được phù hợp, bây giờ Việt Nam cần phải hoàn thiện để làm sao đảm bảo thực thi cái này.

Vì Mỹ ký năm 93, năm nay bắt đầu mới trở thành thành viên của La Haye nên đối với Việt Nam thì La Haye cũng là một vấn đề mới, phải có sự quan tâm đặc biệt hơn. Đặc biệt là có nghiên cứu cụ thể hơn để làm sao có thể thực thi được.

Thanh Trúc: Tức là Việt Nam biết về Công Ước La Haye nhưng mà chưa ký?

Ông Vũ Đức Long: Chưa ký. Chưa ký.

Thanh Trúc: Như vậy thì trước khi ngồi xuống thảo luận với phía Mỹ để ký lại cái MOU về việc xin con nuôi thì có lẽ Việt Nam cũng đang tiến tới...

Ông Vũ Đức Long: Đang tiếp tục, đang tiến trình xây dựng cái đề án để ký vào cái chuyện này. Nó đòi hỏi rất nhiều ý kiến từ nhiều cơ quan Việt Nam, không phải chỉ có ở đây. Cái này phải ra ý kiến của Quốc Hội Việt Nam.

Thanh Trúc: Theo ý Ông, là Cục Trưởng Cục Con Nuôi Quốc Tế nắm rõ rất nhiều vấn đề, thì khi mà ký vào La Haye thì nó có nhiều cái điều ràng buộc mà phía Việt Nam phải thực thi, thưa Ông? Những cái điều ràng buộc đó là như thế nào?

Trở ngại cũng có một số trong vấn đề lý lịch, ví dụ như phía Mỹ thấy rằng có nguồn gốc của trẻ, có một số đứa trẻ, hay là cái việc minh bạch hoá tài chính nó chưa được rõ ràng. Phía Việt Nam thì cũng thấy rằng cái lòng tin của hai bên nó chưa phải lúc có thể tin tưởng hồ sơ của nhau. Hai bên bàn lại cái cơ chế để làm sao mà xử lý cái việc con nuôi đó minh bạch hơn, rõ ràng hơn.

Ông Vũ Đức Long

Ông Vũ Đức Long: Điều ràng buộc đó thì thứ nhất là minh bạch, minh bạch tài chính, đấy kể là vấn đề quan trọng nhất. Thứ hai là cái thẩm quyền của cơ quan trung ương nó phải rất là lớn để làm sao nó quyết định các cái việc mà cho con nuôi nó minh bạch, tránh cái việc lạm dụng trục lợi.

Một cái điểm nữa là tất cả những vướng mắc về pháp lý giữa pháp luật Việt Nam về con nuôi phải xử lý, ví dụ như là các hậu quả cho con nuôi phải xử lý, hình thức cho con nuôi, tất cả những cái đó thì thẩm quyền xử lý về con nuôi đều phải tính cả.

Gian lận, phạm pháp

Thanh Trúc: Thưa Ông, trong này trước khi Thanh Trúc hỏi chuyện Ông về cái vấn đề xin con nuôi thì chính Ông cũng là người đứng nhìn nhận rằng đã có những sai phạm và những cái sai phạm đó là do các địa phương gây ra mà Cục Con Nuôi Quốc Tế buộc lòng phải nhìn rõ vào vấn đề và buộc lòng phải yêu cầu áp dụng pháp luật để xử lý.

Ông Vũ Đức Long: Đúng rồi.

Thanh Trúc: Vừa qua thì Thanh Trúc nói chuyện với Holt International, một tổ chức của người Mỹ xin con nuôi Việt Nam, họ có nói rằng phía Việt Nam cần phải nhìn lại vấn đề để làm sao một khi ký mới lại với phía Hoa Kỳ thì hai bên có thể tin tưởng lẫn nhau mà không còn những chuyện vướng mắc, bàn qua bàn lại như thế này nữa.

Ông Vũ Đức Long: Cũng nói thêm rằng thì đã có pháp luật, đương nhiên người ta có thể vi phạm pháp luật. Những người hay lợi dụng kẽ hở rồi lợi dụng tất cả những cái vấn đề pháp luật chưa quy định để làm sao người ta lách cho mục đích trục lợi.

Cái đó phải chống. Mỹ cũng chống, Việt Nam cũng chống. Và ngay trong lòng nước Mỹ cũng có những người vi phạm pháp luật. Mình phải chống cái đấy cho nên đó là lẽ bình thường. Cái gì bây giờ mà mình có lệch lạc mà có thể nói rằng là chưa được thì phải uốn nắn lại. Ai mà vi phạm thì phải xử lý, phía Việt Nam thì rất kiên quyết cái này.

Thanh Trúc: Khi mà Ông đã nói vấn đề vi phạm thì dưới cái nhìn của người Mỹ, họ luôn luôn khi mà họ muốn con nuôi là đứa bé đó hoàn toàn là vô thừa nhận, không có cha mẹ, không có nơi nương tựa, thế nhưng mà sau 6 tháng điều tra và với 300 trường hợp gian lận mà có tới 5 tỉnh có dính dáng rất là nhiều mà họ có nói rõ các gian lận đó....

 Ông Vũ Đức Long: Bây giờ cái nào có gian lận, cái nào mà có thì xử lý.

Thanh Trúc: Người Mỹ họ rất cẩn trọng sợ có dính líu tới vấn đề buôn người. Thưa Ông, cái chuyện buôn người này đó, nếu mà thẳng thắn ra thì phía Việt Nam còn nhận rằng đây không ít thì nhiều cũng có những hình thức buôn người trong đó, tức là buôn trẻ em. Khi mà đã gọi là gian lận tức là có buôn bán trẻ em trong đó rồi.

Ông Vũ Đức Long: Vấn đề buôn người thì Việt Nam cũng đặc biệt thế này, ở Việt Nam thì cơ quan của công an tổ chức rất nhiều cái hội thảo, rồi các biện pháp để chống việc buôn người. Buôn người thì hiện nay không chỉ Việt Nam đâu mà nó diễn ra ở rất nhiều nước khác trên thế giới.

Nó có dòng người đi trục lợi để buôn bán, đặc biệt là trẻ em, phụ nữ, thì cái đấy Việt Nam chống đến cùng. Và nếu phát hiện được là xử lý hình luật, xử lý rất nặng chứ không phải là đùa đâu.

Thì trong con nuôi thì khả năng nó ít hơn ở chỗ là kiểm soát chặt nhưng không loại trừ, tức là cái trục lợi có thể có trục lợi, thí dụ như nạp không đúng hồ sơ hay là xuyên tạc nguồn gốc của trẻ thế thì có thể, thì phát hiện được là bây giờ phải chống. Việt Nam tin là phải chống tới cùng.

Giải quyết các hồ sơ trước 1.9.2008 

Thanh Trúc: Nói tóm lại vẫn có triển vọng cho một thoả thuận xin con nuôi giữa Việt Nam và Hoa Kỳ?

Ông Vũ Đức Long: Tôi rất hy vọng. Tôi rất hy vọng.

Thanh Trúc: Và trong bài báo của tờ The Guardian phát hành ở London cũng có nói chính quyền Việt Nam vẫn cam kết là tiếp tục thực hiện những cải tiến trình trao con nuôi cho những cha mẹ người Mỹ đã nộp đơn trước đó (Ông Vũ Đức Long: Đúng rồi) và họ đã được tiếp tục.

Ông Vũ Đức Long: Tức là những người mà có trẻ trước 1 tháng 9 thì các hồ sơ đó phía Việt Nam giải quyết đến cùng, còn hồ sơ nào không có trẻ thì sẽ được gửi trả lại.

Thanh Trúc: Thưa Ông, cho tới giờ phút này thì còn bao nhiêu hồ sơ?

Ông Vũ Đức Long: Bây giờ hiện nay chưa nói được, tôi chưa thống kê được. Chắc là phải trong tuần tới thì mới chính thức trả lời với phía Mỹ, tức là thống kê con số chính thức hiện nay là cái chỗ hồ sơ bao nhiêu đã có trẻ trước ngày 1 tháng 9.

Một MOU mới? 

Thanh Trúc: Trước ngày 1 tháng 9 tức là trước ngày cái thoả thuận xin con nuôi chấm dứt đó? Có một số những cái tổ chức dính líu tới việc giúp cho những cha mẹ Mỹ mà xin con nuôi ở Việt Nam - cũng khoảng trên dưới bốn chục cơ quan như vậy - và họ đã làm cuộc vận động giới hữu trách hai bên tái ký kết thỏa thuận song phương về xin con nuôi. Ông nghĩ như thế nào về cái chiến dịch vận động đó?

Ông Vũ Đức Long: Tốt. Không có vấn đề gì cả. Đó là yêu cầu rất chính đáng của người Mỹ và của các hiệp hội người Mỹ. Chúng tôi nhận được khoảng độ trên 8 ngàn các chữ ký của các gia đình yêu cầu nối lại con nuôi Việt Nam, 134 thượng nghị sĩ - hạ nghị sĩ trong đó có Obama, Hillary Clinton, và rất nhiều các thượng nghị sĩ khác. Và cái việc họ ủng hộ tới đây rất tốt.

Thanh Trúc: Tắt một lời. Trong cái vấn đề người Mỹ xin con nuôi ở Việt Nam mà như Ông nói là cái Agreement ký năm 2005 đó...

Ông Vũ Đức Long: Nó có hiệu lực từ năm 2005 đấy.

Thanh Trúc: ... là một cái niềm hy vọng, là một cái điều tốt cho những trẻ mồ côi Việt Nam.

Ông Vũ Đức Long: Quá tốt! Quá tốt! Tôi đánh giá là tốt. Có thể có cái này cái kia, nhưng mà phải nói rằng là so với rất nhiều nước thì có thể nói rằng cái hiệp định đó đã thực hiện tốt và rất nhiều gia đình - 1700 gia đình - nhận được con nuôi. Đấy là rất tốt.

Thanh Trúc: Như vậy thì trong tương lai nếu mà có ký lại thì sẽ ký thành ra một cái MOU.

Phải nói cái chương trình con nuôi Việt Nam có cái này cái kia, tất nhiên là có những sai phạm thì hai bên phải xử lý. Việt Nam kiên quyết chứ không phải Việt Nam bao che cái chuyện đó.

Ông Vũ Đức Long

Ông Vũ Đức Long: MOU mới.

Thanh Trúc: Giữa hai quốc gia?

Ông Vũ Đức Long: Đúng rồi.

Thanh Trúc: Và như vậy Việt Nam phải đi kèm theo cái Công Ước La Haye?
Ông Vũ Đức Long: Đấy là cái ký để trước khi Việt Nam vào La Haye. Nếu Việt Nam vào La Haye rồi thì chả cần cái gì cả. Thì hai bên sẽ qua La Haye. MOU này sẽ ký cho đến khi Việt Nam trở thành thành viên La Haye.

Thanh Trúc: Nhưng mà ông không thể nào nói trước được bao giờ thì cái MOU thành hình.

Ông Vũ Đức Long: Chịu! Bây giờ không thể nói bao giờ MOU thành hình, bao giờ chính thức Việt Nam trở thành thành viên La Haye, chưa thể nói được. MOU này nó là một bước quá độ để khi Việt Nam trở thành thành viên La Haye để hợp tác Việt Nam - Hoa Kỳ. Trong khi Việt Nam trở thành thành viên La Haye hay là ký La Haye rồi thì chả cần gì nữa. Việt Nam - Mỹ qua La Haye thôi.

Thanh Trúc: Còn điều gì Ông muốn bổ túc thêm?

Ông Vũ Đức Long: Tóm lại, gửi gắm rằng là các bạn đưa tin nó chính thức để người Mỹ biết được cái này. Phải nói cái chương trình con nuôi Việt Nam có cái này cái kia, tất nhiên là có những sai phạm thì hai bên phải xử lý. Việt Nam kiên quyết chứ không phải Việt Nam bao che cái chuyện đó.

Và hy vọng rằng cái hợp tác con nuôi Việt Nam - Mỹ trong tương lai nó sẽ tốt như là tuyên bố của Tổng Thống Bush và Thủ Tướng Việt Nam trong chuyến đi thăm tháng 6 vừa rồi trong đó có nói rõ là hai bên cam kết tiếp tục chương trình hợp tác con nuôi theo cái hướng là bảo vệ quyền của trẻ em.

Cái chương trình con nuôi nó đem lại hạnh phúc cho rất nhiều gia đình và trẻ. Có những vi phạm ở khu vực mà mình không với tới được. Có cái này cái kia thì hai bên đều phải hợp tác với nhau để xử lý thôi.

Vừa rồi là phần trình bày của phía Việt Nam mà đại diện là ông Vũ Đức Long, Cục Trưởng Cục Con Nuôi Quốc Tế, liên quan đến vấn đề liệu có hy vọng nào về thỏa thuận xin con nuôi Mỹ-Việt được ký mới hay không. 

Trong khi đó cặp vợ chồng Hoa Kỳ, mà Thanh Trúc từng giới thiệu cùng quí vị kỳ trước, vừa trở về tiểu bang Maryland hôm 31 Tháng Tám với đứa con gái nuôi Việt Nam xin từ Bến Tre.

Tuy nhiên theo yêu cầu của Children's Home Society And Family Services , tổ chức chuyên lo xin con nuôi của Hoa Kỳ đang hoạt động tại Việt Nam, thì vì còn quá xúc động, quá bận bịu với đứa con mới xin , nên tốt hơn là hãy chờ đến khi hai người sẳn sàng giải bày tâm sự.

Hy vọng Thanh Trúc sớm được kể hầu quí vị câu chuyện về hành trình xin con nuôi của ông bà Gingerich trong mục Đời Sống Người Việt Khắp Nơi nay mai.