Hiện giờ Giáo sư Xuân đang công tác ở một quốc gia Phi Châu, nên Đài chúng tôi hỏi chuyện hai chuyên gia khác để tìn hiểu về những vấn đề liên quan đến đời sống nhà nông, cùng sự đóng góp của họ trong việc thực hiện chỉ tiêu phấn đấu nâng khối luợng gạo xuất khẩu năm nay lên mức 6 triệu tấn.
Hiệp hội lương thực VN?
Theo giải thích của các chuyên gia nông nghiệp, Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam là một tổ chức xã hội nhưng lại được giao quá nhiều quyền hạn trong việc phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu gạo cho từng tỉnh, từng doanh nghiệp.
Vì không nắm rõ tình hình sản xuất và năng lượng của từng địa phương, cho nên đây là một vấn đề thiếu thực tế nếu không muốn nói là vô lý.
Có địa phương sản lượng thu hoạch lúa không nhiều nhưng lại được giao khối lượng quá lớn, trái lại có nơi sản lượng gieo trồng lớn thì sự phân bổ lại rất hạn chế.
Thêm vào đó, do việc thu mua không đồng đều như vậy cho nên giá bán lúa gạo ở vùng đồng bằng sông Cửu Long (được xem là vựa lúa của cả nước) trồi sụt, tăng giảm bất thường, khiến lợi nhuận của nhà nông không tương xứng với công lao quanh năm đổ xuống ruộng cày.
Mấy chục năm qua đất nước Việt Nam có đi lên nhưng thu nhập của người nông dân không tăng cho dù năng suất lúa gạo có tăng lên. Đây là một dấu hỏi lớn, trong đó có thể câu trả lời nằm ở chính sách mua gạo bán gạo của nhà nước mình.
Cô Đào Thị Phượng
Cô Đào Thị Phượng, chuyên viên lúa gạo luôn gần gủi với nhà nông ở Nam Bộ nói về cảnh nghèo triền miên của những đối tượng này, cho dù đất nước đang vươn lên:
"M ấy ch ục năm qua đ ất n ước Vi ệt Nam có đi lên nh ưng thu nh ập c ủa ng ười nông dân không tăng cho dù năng su ất lúa g ạo có tăng lên. Đây là m ột d ấu h ỏi l ớn, trong đó có th ể câu tr ả l ời n ằm ở chính sách mua g ạo bán g ạo c ủa nhà n ước mình."
Tuy Việt Nam nằm trong danh sách cường quốc xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới, với chỉ tiêu cung cấp cho thị trường bên ngoài 6 triệu tấn gạo vào cuối năm nay, tuy nhiên chất lượng gạo chưa đồng nhất, giá cả chưa ổn định, chưa có thương hiệu rõ ràng.
Mặt khác, vì thiếu sự chỉ đạo của các bộ ngành ở trung ương nên nhà nông chưa gặt hái được thành quả tương xứng với công sức khó nhọc của họ. Cô Phượng có vài nhận xét cùng đề nghị như sau:
"Chúng ta đang s ản xu ất nhi ều th ứ không có an toàn, không ph ải ch ỉ trong tr ồng tr ọt mà trong ngành chăn nuôi thì mình cũng chăn nuôi ch ưa có đ ược v ệ sinh.
Thành ra nông dân nói chung không ph ải ch ỉ là nông dân tr ồng lúa mà có l ợi nhu ận nhi ều h ơn là cái h ọ có bây gi ờ thì có l ẽ là h ọ nên gia nh ập vào các h ợp tác xã m ới, không ph ải là h ợp tác xã cũ h ồi x ưa mà mình ph ải b ỏ h ết t ất c ả nông c ụ hay ph ương ti ện s ản xu ất c ủa mình vào trong đó r ồi không ai ch ịu làm h ết.
Bây gi ờ ng ười ch ủ h ợp tác xã ph ải đi b ắt tay v ới nh ững nhà doanh nghi ệp đ ể tiêu th ụ s ản ph ẩm và ký h ợp đ ồng v ới h ọ là s ản xu ất kh ối l ượng bao nhiêu, ch ất l ượng nh ư th ế nào, giao hàng vào th ời đi ểm nào, và sau đó thì v ề tri ển khai cho các xã viên trong h ợp tác xã c ủa mình đ ể s ản xu ất đúng v ới s ố l ượng, ch ất l ượng, yêu c ầu và giao hàng đúng th ời đi ểm ng ười ta c ần."
Cần quan tâm đến nông dân
Ngoài ra, với chức năng của một chuyên viên nghiên cứu về lúa gạo, cô Phượng đặt vấn đề là chánh phủ nên chú trọng đến việc cải tiến phương pháp làm ăn của nông gia:
"S ản xu ất có ký h ợp đ ồng đàng hoàng t ức là mình bi ết mình tr ồng cái gì, bán cho ai, bán đi đâu, v ới giá nh ư th ế nào, sau thu ho ạch. Ph ượng th ấy là h ầu h ết nông dân mình s ản xu ất ra đ ược r ất là nhi ều nh ưng mà ăn ngay lúc đó thì nó t ốt nh ưng mà mình không đ ể lâu đ ược vì đ ể lâu thì b ị h ư, b ị thúi.
R ồi nhà n ước ph ải có cái nghiên c ứu và các nhà khoa h ọc, là nh ững ng ười ứng d ụng công ngh ệ sinh h ọc, ch ế bi ến th ực ph ẩm, h ọ ph ải nghĩ ra s ớm cái gì có th ể ch ế bi ến nh ư rau, trái cây mà nông dân mình s ản xu ất ra, thành nh ững d ạng khác nh ư là k ẹo bánh đ ể có th ể t ồn tr ữ đ ược thì s ản ph ẩm c ủa nông dân m ới đ ược tiêu th ụ h ết.
Còn bây gi ờ t ới lúc h ọ thu ho ạch r ồi, s ản ph ẩm r ất là nhi ều nh ưng mà bán ra r ất là r ẻ. Cho nên tuy mình nói là trúng mùa nh ưng không trúng giá thì cũng nh ư không mà thôi."
Lên tiếng với báo chí, Giáo sư-Tiến sĩ Võ Tòng Xuân nhấn mạnh, chánh phủ cần nhanh chóng thay đổi quy chế điều hành xuất khẩu gạo.
Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam nên trở lại vai trò của một tổ chức nghề nghiệp lo cung cấp thông tin về thị trường, làm đầu mối tìm kiếm, cầu nối giữa nông dân với doanh nghiệp.
Bộ Công Thương đảm nhận vai trò điều hành và phối hợp với Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn để cùng chỉ đạo các tỉnh trong việc phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu gạo.
Nông dân thu hoạch rồi, sản phẩm rất là nhiều nhưng mà bán ra rất là rẻ. Cho nên tuy mình nói là trúng mùa nhưng không trúng giá thì cũng như không mà thôi.
Cô Đào Thị Phượng
Các tỉnh có thể đề xuất số lượng gạo cung cấp cho nhà nước nhờ nắm chắc sản lượng cụ thể do tỉnh mình thu hoạch.
Nếu thực hiện được kế hoạch này, nhà nông có hy vọng sẽ được huởng 40% tiền lời, sau khi hoàn tất các vụ mùa trong năm.
Tiến sĩ Trần Thanh Bé, Viện Trưởng Viện Nghiên Cứu Phát Triển Đồng Bằng Sông Cửu Long, cũng mong rằng nông dân sẽ có huê lợi cao:
"Đ ể nông dân l ời 40% thì nhà n ước đã có ch ủ tr ương và yêu c ầu các đ ơn v ị đi thu mua lúa g ạo thì ph ải mua v ới cái giá tuỳ theo t ừng v ụ và theo đi ều tra c ủa ngành nông nghi ệp nh ư là giá thành s ản xu ất là bao nhiêu, đ ể nông dân l ời đ ược 40% thì ng ười ta tính ra s ố lu ợng bán ra c ủa th ị tr ường là bao nhiêu, vân vân, liên quan t ới v ấn đ ề xu ất kh ẩu 4 tri ệu, 5 tri ệu , hay 6 tri ệu t ấn g ạo."
Vẫn theo GS Võ Tòng Xuân, trong việc phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu gạo, chánh phủ cần dựa trên sản lượng, tình hình sản xuất cùng mức đề xuất của từng địa phương.
Như vậy, tỉnh nào có sản lượng lúa cao thì được phân bổ chỉ tiêu xuất khẩu cao hơn, chứ không thể tập trung cho những doanh nghiệp lớn quyết định về quota, theo quy chế hiện hành, bị cho là có nhiều điều bất cập.
Về chỉ tiêu xuất khẩu gạo trọng năm 2009, TS Trần Thanh Bé cho là mức đó có thể đạt tới được, vì nhà nước lo ưu tiên dự trữ an tòan lương thực, bảo đảm khối lượng xuất khẩu rồi còn lo nghĩa vụ quốc tế :
"Bao nhiêu tri ệu t ấn g ạo thì căn c ứ vào t ổng s ản l ượng, r ồi tính toán đ ể tiêu dùng bao nhiêu, đ ể d ự tr ữ bao nhiêu, vân vân, thì mình s ẽ tính ra cái l ượng là bao nhiêu đ ể đ ảm b ảo an ninh l ương th ực qu ốc gia tr ước, r ồi có g ạo xu ất kh ẩu, kh ối l ượng g ạo d ư thì đ ể đóng góp cho an ninh l ương th ực qu ốc t ế."
Được biết, trong cuộc họp giao ban trực tuyến hôm mồng 4 tháng 6 vừa qua, Phó Thủ Tướng Hoàng Trung Hải đã chỉ đạo sẽ chấm dứt quyết định giao chỉ tiêu xuất khẩu gạo.
Ý kiến này được nhiều phía tán thành từ nhà nông đến thương lái và doanh nghiệp, vì cho rằng làm được như thế nhà nước sẽ bảo đảm được an ninh lương thực, điều hòa được đầu ra, giá cả sớm ổn định, nông dân có lời, doanh nghiệp tích cực mở thêm thị trường.
Đây là phương cách mà Thái Lan áp dụng lâu nay, nhờ công tác dự báo chính xác, chánh phủ công bố rộng rãi lượng gạo xuất khẩu trong năm, rồi thu mua lúa dự trữ sẵn với mức giá bảo đảm cho nhà nông có thu nhập cao.
Hơn nữa, nhờ gạo Thái Lan có thương hiệu nên giá bán cao nhờ chất lượng ổn định.