Cải tổ chính sách

Chính phủ Việt Nam không thể để lập lại tình trạng vụ lúa hè thu 2008, thời điểm lúa gạo tồn đọng không xuất khẩu được lên đến hàng triệu tấn. Mọi giải pháp lúc đó đều ách tắc vì thiếu cả ba thứ là đầu ra xuất khẩu,  thiếu vốn do lãi suất quá cao và không có đủ kho để trữ gạo.

Năm nay 2009,  chính sách điều hành xuất khẩu gạo được cải tổ một phần, sau khi tiếp tục ách tắc hồi cuối tháng 2. Tuy đây chưa phải là chính sách làm mọi người hài lòng, nhưng đã bớt được nhiều rào cản.

Vụ hè thu ở đồng bằng sông Cửu Long sắp hòan tất trong vài tuần sắp tới, tổng thu hoạch cũng gần 8 triệu tấn lúa.

Cũng như mọi năm lúa hè thu cứ trúng mùa thì mất giá, nhưng năm nay một loạt chỉ đạo của chính phủ đã khiến nông dân bớt lo, bớt chứ chưa phải là hết lo. Ít nhất thì người trồng lúa cũng còn biết được rằng lúa được bảo đảm giá tối thiểu 3.800đ/kg, chung cho cả lúa tròn lúa dài, miễn là lúa khô đạt yêu cầu.

Để không xảy ra tồn đọng vụ hè thu và thu đông, đầu ra xuất khẩu phải chạy đều nhập kho và xuất bán. Tình trạng kho trữ gạo vẫn như năm cũ khả năng được nói tới chỉ khỏang vài trăm ngàn tấn.  Do vậy có nhiều điều kiện phải được đáp ứng để không xảy ra tồn đọng.

Tiến sĩ Lê Văn Bảnh Viện Trưởng Viện Lúa vùng ĐBSCL nhận định:

Lúa hè thu giá thành cao, nếu đông xuân chi phí 2 ngàn đồng/kg thì hè thu từ 2.800đ tới 3.000đ/kg, nếu mưa lũ cắt lúa ngã phải lặn xuống chi phí còn nhiều hơn. Chủ trương mua bảo đảm giá sàn 3.800đ/kg là tốt và hợp lý.

TS Lê Văn Bảnh

“Lúa hè thu giá thành cao, nếu đông xuân chi phí 2 ngàn đồng/kg thì hè thu từ 2.800đ tới 3.000đ/kg, nếu mưa lũ cắt lúa ngã phải lặn xuống chi phí còn nhiều hơn. Chủ trương mua bảo đảm giá sàn 3.800đ/kg là tốt và hợp lý.

Nhưng vấn đề là doanh nghiệp triển khai thực hiện thế nào cho phù hợp, doanh nghiệp khó khăn có thể được nhà nước cho vay không lãi suất, nhưng doanh nghiệp mua rồi trữ ở đâu? Trữ được thì trữ bao lâu khi nào xuất khẩu được? do vậy người ta có tích cực mua hay không là từ hai yếu tố đó.” 

Bù lỗ cho nông dân?

Theo báo chí Việt Nam, Bộ Nông nghiệp Phát triển Nông thôn và các Bộ Ngành liên quan sẽ thực hiện qui chế gọi là bù lỗ cho vụ lúa hè thu năm 2009.

Trong trường hợp thị trường lúa gạo biến động theo chiều hướng giảm dứơi mức giá bảo hiểm thì Nhà Nước sẽ bù lỗ để nông dân vẫn bán được lúa với giá 3.800đ/kg là mức giá bảo hiểm.

Cơ chế bù lỗ cho doanh nghiệp theo mức giá bảo hiểm thì chưa ai được biết rõ, thực hiện chương trình này sẽ không phải là đơn giản vì chính phủ phải sử dụng ngân sách.

Cần xác định rõ doanh nghiệp được bù lỗ,  nhưng doanh nghiệp không trực tiếp mua lúa của nông dân, nông dân bán qua thương lái, lúa từ đó mới xay xát trở thành gạo lức nguyên liệu.

Người trồng lúa vùng đồng bằng sông Cửu Long luôn phải cậy nhờ giới thương lái như sự mô tả:  “Chúng tôi chỉ thương lượng với thương lái, chứ đâu có bán trực tiếp được cho nhà xuất khẩu gạo.”

Nhà nứơc nói mua 3.800đ/kg nhưng chuyện khi nào mua nằm ở doanh nghiệp. Hơn nữa khi không tích cực mua, doanh nghiệp sẽ đặt điều kiện chỉ mua ở nơi thuận tiện giao thông. Vùng  nào phải đi ghe vào thì không mua, nếu chở lúa ra ngoài thì nông dân bị thiệt.

TS Lê Văn Bảnh

TS Lê Văn Bảnh tiếp lời về những khó khăn của người nông dân để được hưởng chính sách hứa hẹn của chính phủ. Câu chuyện ở đồng ruộng xem ra có nhiều khúc mắc khó vượt qua:

“Nếu nhà nước hay doanh nghiệp có kho tàng thì mua trữ là chuyện dễ ngược lại đây là vấn đề khó khăn. Khi nhà nước nói giá tối thiểu 3.800đ/kg nhưng nông dân khó bán được giá đó. Nếu có đầu ra doanh nghiệp tích cực mua thì là chuyện dễ, nhưng khi bí doanh nghiệp không tích cực mua.

Nhà nứơc nói mua 3.800đ/kg nhưng chuyện khi nào mua nằm ở doanh nghiệp. Hơn nữa khi không tích cực mua, doanh nghiệp sẽ đặt điều kiện chỉ mua ở nơi thuận tiện giao thông. Vùng  nào phải đi ghe vào thì không mua, nếu chở lúa ra ngoài thì nông dân bị thiệt.”

Theo các chuyên viên thị trường, có quá nhiều lý do để chính phủ đẩy mạnh xuất khẩu gạo, thậm chí tới mức 7 triệu tấn như lời ông Đỗ Hữu Hào,Thứ Trưởng Bộ Công Thương được thông tấn xã Việt Nam dẫn lời.

Việt Nam chào giá gạo rất thấp để mong ký được nhiều hợp đồng, đối với gạo 5% tấm nếu hồi tháng 4 còn xuất bán với giá 460 USD/tấn thì nay chỉ còn 398 USD/tấn. Mức giá này thấp hơn gạo cùng loại của Thái tới 163 USD/tấn.

Theo Hiệp Hội Lương Thực Việt Nam từ đầu năm tới ngày 21/8/2009 đã xuất khẩu gần 4 triệu 400 ngàn tấn gạo trị giá 1 tỷ 780 triệu đô la.  

Ngoài chuyện giải quyết tồn đọng, xuất khẩu nhiều gạo còn là hình thức để bù đắp cho các mặt hàng xuất khẩu khác gặp khó khăn trong năm suy thoái . Nông dân vốn chịu nhiều cơ cực từ mấy chục năm nay, lần đầu tiên được biết tới chuyện Nhà nước bảo hiểm giá lúa.