Hiện có rất nhiều ý kiến liên quan đến Đề Án này, cho rằng Đề Án nhằm mục đích tăng học phí giáo dục mà thiếu hẳn cái nhìn toàn cục bao gồm nhiều vấn đề, trong đó có vấn đề công bằng xã hội. Biên tập viên Thiện Giao tìm hiểu thêm.

Cho đến nay, nhiều nhà giáo dục Việt Nam cho biết họ có nghe rằng Dự Án là một văn bản “rất phức tạp” nhưng nhiều người “chưa có cơ hội được đọc.”

Một số người khác chỉ nhận được một bản tóm tắt ngắn mà nội dung liên quan đến phần học phí, cũng là nội dung gây tranh cãi nhiều nhất hiện nay.

Đó là chưa kể các hoạt động mang tính kinh tế của ngành giáo dục, đặc biệt thu nhập do độc quyền in và bán sách giáo khoa các cấp. Theo tôi thì đây cũng là một món tiền lớn. Cần phải công khai.

Giáo sư Phan Đình Diệu

Nói chuyện với báo chí Việt Nam, ông Nguyễn Minh Thuyết, Phó Chủ Nhiệm Ủy Ban Văn Hóa, Giáo Dục, Thanh Niên, Thiếu Niên và Nhi Đồng của Quốc Hội, nhận định rằng “đề án được nghiên cứu công phu. Giải pháp đưa ra là cách chọn lựa tốt nhất trong thời điểm hiện tại, khi ngân sách nhà nước chưa đủ lớn để cáng đáng nhiều hơn nữa trong việc học hành của học sinh.”

Cần minh bạch chi thu

Quan sát của giới giáo dục trong nước thì ngược lại, là nếu Đề Án chỉ đóng vai trò “giải pháp tình thế” cho ngân sách, thì các vấn đề khác, rất quan trọng, sẽ bị bỏ qua. Trong số này, có vấn đề công bằng xã hội trong giáo dục, tính hiệu quả, minh bạch, sự phân bổ ngân sách cho các cấp khác nhau trong hệ thống, vân vân…

Giáo sư Phan Đình Diệu, một trong những nhà giáo dục nổi tiếng Việt Nam, nói rằng ông chưa có cơ hội được đọc chi tiết Đề Án trình Quốc Hội, nhưng theo ông, mọi dự án tài chánh nên được xây dựng trên tinh thần “minh bạch thu chi và có ý thức tiết kiệm từ cấp cao nhất.”

“Đúng là, nếu muốn nói thừa hay thiếu, việc đầu tiên là cần phải công khai thu chi của ngành giáo dục. Việt Nam, nếu xét về tỷ lệ ngân sách cho giáo dục cũng không nhỏ, trên 20%. Đó là chưa kể các hoạt động mang tính kinh tế của ngành giáo dục, đặc biệt thu nhập do độc quyền in và bán sách giáo khoa các cấp. Theo tôi thì đây cũng là một món tiền lớn. Cần phải công khai.”

Phải giải quyết bài toán công bằng xã hội

Trong khi hầu hết các nhà giáo dục đều nhấn mạnh là cần phải tiến tới việc miễn phí hoàn toàn cho cấp giáo dục phổ cập, thì hiện có nhiều khuynh hướng khác nhau liên quan đến chuyện học phí của cấp đại học.

Mà đa số sinh viên đi học đại học là thuộc về tầng lớp trên. Do đó, nếu học phí mà thấp, thì càng mất công bằng xã hội: ngân sách giáo dục đại học chạy vào lớp người giàu nhiều hơn người nghèo.

Giáo sư Phạm Phụ

Một số nhà giáo dục cho rằng tăng học phí sẽ dẫn đến tình trạng học sinh bỏ học; học phí đại học được đề nghị tăng vọt sẽ gây sốc cho sinh viên; và nói chung là mức học phí đại học được đưa ra là quá cao, không hợp lý.

Nhiều nhà giáo dục cho rằng việc tăng học phí đại học là điều không thể tránh khỏi, nhưng cần tiến hành theo “lộ trình” và phải bảo đảm công bằng xã hội.

Một số ý kiến khác thì nói “tăng học phí đại học là xu thế chung của thế giới,” và rằng trong trường hợp Việt Nam, giảm học phí đại học đồng nghĩa với việc không giải quyết được bài toán công bằng xã hội.

Giáo sư Phạm Phụ ủng hộ giải pháp tăng học phí đại học, nhưng nhấn mạnh là “phải giải quyết bài toán công bằng xã hội.” Ông giải thích lý do: “Ví dụ hiện nay số tiền chi cho một sinh viên là 10 triệu một năm. Sinh viên đóng 3 triệu, nhà nước đóng 7 triệu. Mà đa số sinh viên đi học đại học là thuộc về tầng lớp trên. Do đó, nếu học phí mà thấp, thì càng mất công bằng xã hội: ngân sách giáo dục đại học chạy vào lớp người giàu nhiều hơn người nghèo.”

Học phí chỉ là một mắc xích trong một chuỗi các vấn đề

Một số nhà giáo dục cho rằng, có vẻ như Dự Án Tài Chính của Bộ Giáo Dục – Đào Tạo chỉ nhìn thấy vấn đề học phí mà không nhận diện được toàn cục phức tạp của nền giáo dục. Nếu chỉ nhấn mạnh đến việc tăng học phí, là chuyện đã làm “2, 3 lần rồi mà xã hội vẫn không ủng hộ,” thì Dự Án lần này sẽ còn tiếp tục gây ra nhiều phản cảm trong dư luận.

Cần thiết phải công khai chi 20% ngân sách này để Quốc Hội, nhân dân biết hiệu quả ra sao. Nếu còn tiết kiệm được thì không cần tăng học phí.

Giáo sư Chu Hảo

Học phí chỉ nên được bàn thảo như là một mắc xích trong một chuỗi các vấn đề khác, bao gồm cả tính hiệu quả, tính minh bạch của chi tiêu; vấn đề công bằng xã hội; và cả vấn đề chất lượng đào tạo.

Giáo sư Phạm Phụ nói rằng, theo quan điểm riêng của ông, có cả thảy 5 bài toán liên hệ chặt chẽ cần phải giải quyết. Thứ nhất là xác định mức tài chánh tối thiểu cho các cấp học để có thể tồn tại và đủ sức cạnh tranh; thứ hai là phân bổ một cách khoa học ngân sách nhà nước cho các cấp học khác nhau; thứ ba là tính đến mức học phí; thứ tư là đánh giá hiệu quả; và thứ năm là giải quyết vấn đề công bằng xã hội.

Phát biểu trên tờ Sài Gòn Giải Phóng, giáo sư Chu Hảo đề cập đến 20% ngân sách dành cho ngành giáo dục hiện nay. Giáo sư Chu Hảo cũng đặt vấn đề, là “cần thiết phải công khai chi 20% ngân sách này để Quốc Hội, nhân dân biết hiệu quả ra sao.” Ông khẳng định: “Nếu còn tiết kiệm được thì không cần tăng học phí.”

Ý kiến quan trọng mà nhiều nhà giáo dục đưa ra là, liệu Quốc Hội có đầy đủ số liệu cũng như thời gian để có thể có những nhận định xác đáng liên quan đến Đề Án Tài Chính do Bộ Giáo Dục – Đào Tạo đệ trình hay không.

Một ý kiến khác, theo tường thuật của báo chí trong nước, là cách tính học phí mà Việt Nam đang áp dụng là “chưa từng có trong lịch sử giáo dục của nhân loại.”

Ý kiến của Bạn

Bạn có thể đưa ý kiến của mình vào khung phía dưới. Ý kiến của Bạn sẽ được RFA xem xét trước khi đưa lên trang web, do đó cần có thời gian. Vui lòng sớm quay lại để xem ý kiến của Bạn đã được đưa lên chưa.