Lần đầu tiên
Lên tiếng nhân buổi lễ khai mạc, Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng tuyên bố, lúa là cây lương thực chủ yếu, sản lượng gieo trồng chiếm 90% loại cây lương thực có hạt, tạo ra công ăn việc làm, là nguồn thu nhập của 80% người dân sinh sống ở vùng nông thôn.
Trong những năm qua, nông nghiệp của Việt Nam phát triển vược bực, đạt thành quả đáng kể trong vai trò bảo đảm an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu dồi dào qua nhiều châu lục khác.
Vẫn theo ông thì trong hơn 20 năm qua Việt Nam đã xuất khẩu 74 triệu tấn gạo, thu về cho ngân sách 20 tỷ đô la và hiện là nước đứng thứ 2 trên thế giới về xuất khẩu gạo.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhấn mạnh, Festival lúa gạo Việt Nam là sinh hoạt có ý nghĩa, tạo điều kiện cho nhiều ngành nghề gặp gỡ, trao đổi với nhà nông, cùng mở rộng sự hợp tác, đồng thời tôn vinh cây lúa, và người gieo trồng lúa, làm ra hạt gạo.
Theo tờ Pháp Luật thì đây là một sự kiện kinh tế, văn hóa, xã hội quan trọng, lần đầu tiên tổ chức tại Hậu Giang là một tỉnh ở trung tâm vùng đồng bằng sông Cửu Long là trọng điểm trong kế hoạch sản xuất lúa gạo của Việt Nam.
Tại Festival có các gian hàng triển lãm ngành kinh doanh lương thực, doanh nghiệp có sản phẩm phục vụ sản xuất lúa gạo, và tổ chức trao giải thưởng cho những nông dân có sáng kiến đặc biệt trong sản xuất nông nghiệp.
Những thành tích trong sản xuất lúa gạo, phát triển nông nghiệp, sự phấn đấu của hàng chục triệu nhà nông Việt Nam được tôn vinh tại Festival lúa gạo lần đầu tiên, theo mô tả của báo chí, cũng như đánh giá của cấp lãnh đạo là thắng lợi to lớn nhờ chính sách của đảng, nhà nước, chánh phủ, bộ ngành cùng với sự góp sức của nhà khoa học, doanh gia.
Festival này cũng là một góc độ để hỗ trợ và tôn vinh, giúp đỡ cho người nông dân, nhưng mà nó có tính cách đặc thù ở một số vùng, miền.
Ô. Dương Quảng Châu
Ổn định đời sống nông dân
Vậy, nhân Festival lúa gạo đang diễn ra ở Hậu Giang, những giới hạn trong sản xuất lúa gạo mà nhà nông Việt Nam thường gặp phải là gì, là câu hỏi mà chúng tôi đặt ra với ông Dương Quảng Châu, chuyên gia nghiên cứu về chính sách xã hội ở Hà Nội và được ông giải thích:
"Nói đ ến Festival thì có l ẽ chúng ta đang t ập trung vào các nhóm nông dân sinh s ống ch ủ y ếu ở các vùng đ ồng b ằng l ớn nh ư đông b ằng sông C ửu Long, ho ặc đ ồng b ằng sông H ồng, nh ưng ph ần l ớn ở vùng đ ồng b ằng sông C ửu Long là chính.
Có th ể nói v ề m ặt quy mô dân s ố, thì đó là con s ố khá l ớn nh ưng l ại không bao trùm lên toàn b ộ các vùng nông thôn Vi ệt Nam, ví d ụ nh ư các vùng trung du và mi ền núi. N ơi đó vi ệc s ản xu ất lúa g ạo đang g ặp r ất nhi ều thách th ức.
Đặc bi ệt trong đi ều ki ện hi ện nay, v ới s ự bi ến đ ổi chung v ề khí h ậu toàn c ầu, và các công trình công nghi ệp hóa, hi ện đ ại hóa, nh ư th ủy đi ện, khai thác tài nguyên, d ầu m ỏ, đã làm m ất đi r ất nhi ều di ện tích canh tác, nh ằm làm ổn đ ịnh và đ ảm b ảo nhu c ầu v ề an ninh l ương th ực cho ng ười dân t ại ch ỗ, đ ấy là đi ều quan tr ọng h ơn c ả.
Festival này cũng là m ột góc đ ộ đ ể h ỗ tr ợ và tôn vinh, giúp đ ỡ cho ng ười nông dân, nh ưng mà nó có tính cách đ ặc thù ở m ột s ố vùng, mi ền."
Mặt khác, tại cuộc hội thảo trong khuôn khổ Festival lúa gạo Việt Nam, khi thảo luận đề tài “lúa gạo Việt Nam, xuất khẩu và hội nhập”, các chuyên gia cố vấn cho tập đoàn về lương thực, thực phẩm Châu Âu tại Việt Nam đưa ra nhận định, Việt Nam xuất khẩu gạo đứng hàng thứ hai thế giới, nhưng nhà nông vẫn nghèo.
Theo nhà báo Herby Neubacher thì, "Nhà n ước c ần ph ải tôn tr ọng, khuy ến khích, đ ộng viên ng ười tr ồng lúa, vì h ọ tr ực ti ếp làm ra lúa g ạo nuôi s ống con ng ười, ph ải bi ết l ắng nghe nh ững mong m ỏi, kỳ v ọng c ủa h ọ đ ể tìm cách giúp nhà nông không còn nghèo n ữa".
Nhà nước cần phải tôn trọng, khuyến khích, động viên người trồng lúa, vì họ trực tiếp làm ra lúa gạo nuôi sống con người, phải biết lắng nghe những mong mỏi, kỳ vọng của họ để tìm cách giúp nhà nông.
Nhà báo Herby Neubacher
Tiếng nói người trong cuộc
Góp ý với RFA, một nhà nông Việt Nam ở vùng đồng bằng sông Cửu Long trình bày về những khó khăn mà tập thể này thường gặp phải:
"Mình xu ất kh ẩu nhi ều nh ưng vì v ật t ư cao quá thành th ử nông dân không có l ời. Coi nh ư là phân bón, thu ốc tr ừ sâu cao quá, nông dân m ần không có l ời, còn thi ếu h ụt hoài, nông dân thì đ ại trà mà giúp m ột vài ng ười thì không th ấm vào đâu, nên v ẫn thi ếu ăn, v ẫn nghèo kh ổ hoài.
Nhi ều khi, m ấy ổng tin t ức nói thì đã xóa nghèo xóa đói, r ốt cu ộc mình th ấy ở thôn quê dân v ẫn còn nghèo, còn đói, ch ớ không có ai khá gi ả. Mình th ấy tình hình làm ăn trong n ước nh ư v ậy nên có ng ười thì giàu có l ắm, mà cũng có ng ười c ứ v ẫn nghèo hoài, nên không phát tri ển đ ược.
Bây gi ờ v ợ ch ồng làm ăn, mu ốn tu hi ền, t ạo công đ ức, có ti ền th ấy ai nghèo thì mình giúp đ ỡ, c ầu đ ường h ư mình dang tay ra b ắt, b ồi đ ắp cho dân đi, chuy ện c ủa nhà n ước thì đ ệ không bi ết. Còn nông dân nói chung là có ph ản ảnh, nói ra gì thì cũng không đ ược gì đâu, b ởi vì b ề m ặt nói t ự do, v ậy ch ớ trong lòng thì không th ực hi ện đúng".
Trong khi đó, ông Châu, chuyên gia nghiên cứu về xã hội nông nghiệp Việt Nam cho là, muốn giải quyết khó khăn của nhà nông thì:
"Đ ối v ới ng ười nông dân, cái v ấn đ ề xu ất kh ẩu không th ể là cách giúp nông dân thoát nghèo đ ược, ở các b ức tranh t ổng quát, ở các vùng nông thôn khác nhau.
Mình xuất khẩu nhiều nhưng vì vật tư cao quá thành thử nông dân không có lời. Coi như là phân bón, thuốc trừ sâu cao quá, nông dân mần không có lời, còn thiếu hụt hoài.
Một nông dân ĐBSCL
Tr
ước khi chúng ta ngh
ỉ đ
ến chuy
ện xu
ất kh
ẩu, thì ph
ải xem
ở cái vùng đ
ấy làm sao ng
ười ta đ
ảm b
ảo đ
ược m
ột cách an toàn nh
ất, t
ối thi
ểu là v
ề m
ặt l
ương th
ực, đó là vi
ệc đ
ầu tiên chúng ta c
ần ph
ải suy nghĩ. N
ếu đ
ưa ra phân tích k
ỹ l
ưỡng, thì nh
ững cái l
ợi ích thu đ
ược t
ừ xu
ất kh
ẩu g
ạo, so v
ới chi phí đ
ầu vào nh
ư quá trình v
ề phân bón, nguyên li
ệu, c
ần đ
ầu t
ư vào.
Theo tôi thì cách ti ếp c ận đ ể h ỗ tr ợ ng ười nông dân ở t ất c ả vùng, mi ền có đ ược s ự ổn đ ịnh, m ột cách ch ủ đ ộng nh ất, nhu c ầu v ề l ương th ực tr ước đã, sau đó thì m ới nói đ ến chuy ện xu ất kh ẩu g ạo."
Nhiều chuyên gia lúa gạo dẫn chứng là gạo Việt Nam và Thái Lan cùng loại có chất lượng ngang nhau, nhưng gạo Việt Nam luôn bán ra với giá thấp hơn 100 đô la, một tấn so với gạo Thái. Đây là một thiệt thòi rất lớn đối với người nông dân Việt dầm mưa dãi nắng quanh năm, mà vẫn nghèo.
Điều đáng buồn là gạo Việt Nam chủ yếu phục vụ thị trường gạo cấp trung bình và thấp, trong khi đó, Thái Lan và Pakistan giành được thị phần đáng kể tại các thị trường tiêu thụ gạo cao cấp.
Các chuyên gia quốc tế đề nghị, phải nghiên cứu, xác định được sự khác biệt nổi bật của gạo Việt Nam so với gạo các nước khác, từ đó sẽ định vị thương hiệu gạo Việt Nam với chất lượng rõ ràng thì sẽ thành công và giữ vững được thị trường.
(Đỗ Hiếu RFA, Bangkok, Thailand)