Giao dịch bằng đôla
Giữa lúc cơn bão kinh tế chưa lắng, Việt Nam được cảnh báo là mức độ "đô la hóa" không chính thức ngày càng dâng cao. Nhiều nhà kinh tế cho hay hiện tượng đồng đô la Mỹ được lưu hành nhiều hơn tiền đồng Việt Nam mỗi lúc trở nên phổ biến hơn trong nước. Doanh nghiệp sử dụng đô la nhiều hơn so với thời gian trước đây.
Thậm chí, giao dịch bán lẻ cũng có xu hướng này. Dân chúng nhiều ngừơi tích trữ, gửi đô la tại ngân hàng thay vì tiền đồng. Số liệu của Ngân Hàng Nhà Nước qua thống kê cho thấy dư lượng ngọai tệ mà các tập đòan kinh tế ký gửi đã tăng liên tiếp trong 4 tháng đầu năm nay, và số ngọai tệ ký gửi của cả nước thì tăng khỏang 3, 35%.
Thực tế tình trạng đô la hóa ở Việt Nam hiện ra sao? Qua một số trao đổi, chúng tôi được biết nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu có tăng dần việc sử dụng tiền đô la. Một viên chức của Công Ty Sản Xuất & Xuất Nhập Khẩu Bình Dương, không muốn tiết lộ danh tánh, giải thích:
"Trong m ấy năm v ừa r ồi tình hình tài chính c ủa c ả n ước nó ảnh h ưởng thì c ơ quan nào nó cũng ảnh h ưởng, đâm ra cũng ph ải dùng đ ến ngo ại t ệ thôi. N ếu không có ngo ại t ệ thì làm sao mình tính cái ti ền Vi ệt Nam c ủa mình? Mình ôm hàng đ ống ti ền Vi ệt Nam nh ư th ế n ộp vào ngân hàng làm sao đ ược. Mà m ỗi l ần lĩnh ra lĩnh vào có ph ải chuy ện đ ơn gi ản đâu.
Nếu không có ngoại tệ thì làm sao mình tính cái tiền Việt Nam của mình? Mình ôm hàng đống tiền Việt Nam như thế nộp vào ngân hàng làm sao được. Mà mỗi lần lĩnh ra lĩnh vào có phải chuyện đơn giản đâu.
Viên chức Công ty Sản xuất & Xuất nhập khẩu Bình Dương
S ử d ụng đô la nhi ều đ ấy ch ị ạ. Xu ất hàng sang bên các n ước thì các n ước tr ả b ằng đô la. Xu ất các th ứ hàng sang bên các n ước thì có khi nó trao đ ổi l ấy hàng v ề, ho ặc nó l ấy ti ền. Bây gi ờ mua nguyên v ật li ệu có khi l ại ph ải b ằng đô la nó m ới bán cho mình. Mình không th ể dùng ti ền Vi ệt Nam tr ả cho nó đ ược. Đâm ra bên này cũng ph ải dùng v ốn d ự tr ữ ở trong n ước đ ể tr ả cho công nhân.
Căn b ản bây gi ờ là ph ải gi ải quy ết ti ền l ương cho công nhân là chính , còn hàng xu ất nh ập sang bên n ước ngoài thì là ký h ợp đ ồng v ới nhau.
Có nhi ều th ứ l ắm ch ị ạ. Thí d ụ nh ư là nh ận qu ần áo các lo ại c ủa các n ước Thu ỵ Sĩ, Nam Hàn, Úc, nói chung là liên h ệ d ược n ước nào thì ký h ợp đ ồng v ới n ước đó, thì ph ải nh ập b ằng đô la là chính, r ồi mình l ấy v ải vóc v ề, ho ặc nó yêu c ầu mình bán đ ược ng ần nào thu ti ền v ề thì mình cũng ph ải thu b ằng đô la. R ồi mình l ại mua v ải c ủa nó mình l ại ph ải tr ẻ cho nó b ằng đô la. Ch ứ không thì bây gi ờ hàng m ấy nghìn công nhân may m ặc cho Nam Hàn mà không có đô la thì mình gi ải quy ết làm sao đ ược, thì đ ời nào nó nh ập v ải cho mình đ ược."
Cảnh báo
Hiện tượng đô la ngày càng được chuộng hơn so với tiền đồng có thể nói là bởi tâm lý của người dân, lo ngại trước tình trạng lạm phát trong nước và giá trị bất ổn của đồng tiền Việt Nam.
Từ nhiều năm nay Việt Nam có kiếm cách giảm thiểu tình trạng đô la hóa, tuy nhiên những biện pháp đề ra chưa đạt kết quả. Bất kể các chỉ đạo, chỉ thị của chính phủ, hiện tượng đô la hóa mỗi lúc thêm phổ biến, trong khi đồng bạc Việt Nam thì tiếp tục bấp bênh.
Hôm Thứ Sáu, ngày 15-5-09, chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh lên tiếng là Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam đang ở trong tình thế khó khăn, và nếu tình trạng đô la hóa trở nên trầm trọng hơn thì các công cụ được sử dụng lâu nay trong chính sách quản lý tiền tệ sẽ trở nên vô hiệu.
Vài ngày trước, chuyên gia kinh tế cao cấp của Chương Trình Phát Triển LHQ tại Hà Nội, ông Alex Warren-Rodriguez nói rằng sự kiện đô la hóa không chính thức sẽ khiến cho tỉ giá hối đóai bấp bênh hơn. Đó là vì khi ngọai tệ có thể được đổi một cách dễ dàng, các thay đổi về lãi suất ở Việt Nam hay ở Mỹ có thể tạo áp lực một cách mau chóng đối với tỉ gía hối đóai.
Tiến sĩ Nguyễn Quang A của Viện Nghiên Cứu Phát Triển (IDS), cơ chế chuyên nghiên cứu về các vấn đề kinh tế, thì nhận định:
Lẽ ra trong một nước có chủ quyền thì dùng đồng nội tệ bất kể giáo dịch nào, nhưng ở Việt Nam thì vẫn có hiện tượng như vậy, và nó sẽ gây khó khăn cho Ngân Hàng Nhà Nước Việt Nam cũng như chính phủ Việt Nam.
TS Nguyễn Quang A
"Ng ười ta dùng nhi ều ti ền đô la, cái hi ện t ượng này t ừ lâu r ồi. Có m ột s ố giao d ịch ng ười ta tính b ằng đô la thì đ ấy cũng là hi ện t ượng không hay ho gì. Còn vi ệc dùng đô la đ ể thanh toán trong giao d ịch ở trong n ước là không có nhi ều, nh ưng mà nó b ị khó ở ch ỗ là các doanh nghi ệp xu ất kh ẩu l ấy đ ược đô la v ề, h ọ nghĩ r ằng ít th ời gian n ữa thì đ ồng đô la có th ể lên giá, hay nói cách khác là đ ồng đô la m ất giá, thì h ọ c ứ gi ữ đ ấy, không bán đ ồng đô la ra cho ngân hàng, h ọ gi ữ tài kho ản, cho nên ngân hàng cũng khó dùng cái kho ản ti ền đ ấy đ ể cho ng ười có nhu c ầu nh ập kh ẩu hàng hoá vay. Nó t ạo ra m ột s ự căng th ẳng th ực s ự không đáng có.
Chính ph ủ Vi ệt Nam đã có nh ững quy đ ịnh r ất là lâu r ồi đ ể tránh tình tr ạng đô la hoá , nghĩa là đ ồng đô la đ ược dùng giao d ịch ở Vi ệt Nam gi ữa các doanh nghi ệp và th ậm chí mua bán v ới nhau ng ười ta tính b ằng đô la, nh ưng mà bi ện pháp v ẫn ch ưa có hi ệu qu ả.
L ẽ ra trong m ột n ước có ch ủ quy ền thì dùng đ ồng n ội t ệ b ất k ể giáo d ịch nào, nh ưng ở Vi ệt Nam thì v ẫn có hi ện t ượng nh ư v ậy, và nó s ẽ gây khó khăn cho Ngân Hàng Nhà N ước Vi ệt Nam cũng nh ư chính ph ủ Vi ệt Nam. Và đ ấy là v ấn đ ề nan gi ải. Vi ệt Nam ph ải tìm cách gì đ ấy đ ể ở Vi ệt Nam t ất c ả m ọi giao d ịch ch ỉ đ ựoc dùng b ằng đ ồng Vi ệt Nam."
Tình trạng đô la hóa khiến lượng đô la được lưu hành không chính thức ở Việt Nam ngày càng tăng thế nhưng dường như vẫn chưa cung ứng đủ cho mức cầu. Báo chí cho hay có những người phải chờ một tuần hay lâu hơn mới có thể mua được số ngọai tệ cần thiết.
Doanh giới trong nước hiện đang than là khó mua ngọai tệ, và muốn mua thì phải có kế họach từ trước, hay phải mua đồng Euro rồi chuyển sang đồng đô la.
Theo dự báo của giới đầu cơ, nguồn cung đô la sẽ giảm mạnh trong những ngày tới. Ngân Hàng Trung Ương vừa loan báo sẽ bán ngọai tệ nhằm ổn định thị trường. Phó Thống Đốc Nguyễn Văn Bình, qua trang Web của ngân hàng, nói rằng nguổn cung ngọai tệ của Việt Nam bị tác động bởi xuất khẩu và đầu tư giảm sút do doanh nghiệp ghìm giữ ngọai tệ.
Trở lại với hiện tượng đô la được công chúng trọng dụng hơn so với tiền đồng, tình trạng đô la hóa ở Việt Nam khiến các giao dịch về kinh tế ngày càng sử dụng ngọai tệ thay vì nội tệ.
Trong cùng một phát biểu, ông Nguyễn Văn Bình tuyên bố không có lý do để dự đóan về sự mất giá của tiền đồng Việt Nam. Thế nhưng các nhà đầu cơ đang dự báo rằng tiền đồng sẽ thêm suy yếu trong những ngày trước mắt.