Những biến chuyển như vậy ảnh hưởng tới hoạt động dệt may VN ra sao ? Qua cuộc trao đổi với Thanh Quang, ông Diệp Thành Kiệt, Phó Chủ tịch Hội Thêu Đan, Dệt may TPHCM nhận xét:

Gia nhập WTO nhiều thuận lợi hơn khó khăn

Ông Diệp Thành Kiệt: Bây giờ VN có vào WTO hay không thì ngành dệt may VN rõ ràng đều phải đối mặt với cạnh tranh. Chúng ta phải công bằng mà nói như vậy, chứ không có nghĩa là VN không vô WTO thì không có cạnh tranh. Về vấn đề này thì đã có một số suy nghĩ phát biểu hơi nhầm lẫn. Người ta cho rằng tại VN vô WTO nên dệt may VN bị cạnh tranh nhiều hơn. Chuyện đó không trúng.

Việc VN vô WTO thì ngành dệt may VN cũng có những thuận lợi, mà thuận lợi tức thì là ngành dệt may VN được bỏ hạn ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Đó là một thuận lợi lớn.
                                                           Ông Diệp Thành Kiệt

Việc VN vô WTO thì ngành dệt may VN cũng có những thuận lợi, mà thuận lợi tức thì là ngành dệt may VN được bỏ hạn ngạch xuất khẩu sang Hoa Kỳ. Đó là một thuận lợi lớn.

Tóm lại, cho đến giờ phút này thì hầu như ngành dệt may VN không bị rào cản nào hết, mặc dù vẫn còn bị chương trình giám sát của Hoa Kỳ.

Nhưng sau 2 lần đưa ra kết luận thì thấy rằng phía Hoa Kỳ không quan ngại lượng hàng xuất khẩu của VN sẽ gây khó khăn cho việc sản xuất của họ. Do đó có thể nói rằng về mặt rào cản thương mại thì VN không phải lo lắng.

Thanh Quang : Nhưng bên cạnh thuận lợi như vậy, ngành dệt may VN chắc cũng có gặp ít nhiều bất lợi nào đó, thưa ông ?

Ô. Diệp Thành Kiệt : Dĩ nhiên ngành dệt may VN gặp phải một số rào cản khác, thí dụ như các chính sách về bảo hộ, và đặc biệt biện pháp chống bán phá giá thì vẫn còn. Vấn đề này không chỉ riêng VN gặp phải, mà những nước khác, kể cả những xứ vào WTO trước đó lâu năm như TQ, Ấn Độ đều phải đối đầu.

Điểm nữa là khi các nước hạ rào cản thương mại thì họ sẽ giương cao rào cản kỹ thuật. Với lọai rào cản này thì cho dù VN có là thành viên của WTO hay không đều bị rào cản này.

Nếu nhận xét một cách đầy đủ thì khi vào WTO, VN có điều kiện để giao dịch tốt hơn với các nước. Hiện nay phía Nhật Bản cũng đã ký FTA với VN, cho phép hàng dệt may VN, nếu có xuất xứ nguyên liệu từ VN, từ khối ASEAN, thì hưởng được thuế suất bằng 0. Tôi cho như vậy là VN có rất nhiều cơ hội.

Nếu nhận xét một cách đầy đủ thì khi vào WTO, VN có điều kiện để giao dịch tốt hơn với các nước. Hiện nay phía Nhật Bản cũng đã ký FTA với VN, cho phép hàng dệt may VN, nếu có xuất xứ nguyên liệu từ VN, từ khối ASEAN, thì hưởng được thuế suất bằng 0.
                                                           Ông Diệp Thành Kiệt

Tuy nhiên, có một số người nhầm lẫn là sau khi vào WTO sao thấy mình khó khăn quá. Thực ra điều đó xuất phát từ cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu, đặc biệt là tại Hoa Kỳ vốn là thị trường rất lớn của ngành dệt may. Chính vì vậy mà ngành dệt may sẽ bị ảnh hưởng nặng nề.

Đừng sao lãng thị trường nội địa

Thanh Quang: Thưa ông, còn vấn đề VN phải mở cửa thị trường bán lẻ, trong đó có hàng dệt may, để cho các doanh nghiệp nước ngoài vào cạnh tranh bắt đầu từ đầu năm tới. Diễn biến này có thể khiến hoạt động dệt may của VN gặp nhiều thách thức ?

Ô. Diệp Thành Kiệt: Điều này thực ra hoàn toàn đúng. Các cảnh báo trong nước từ các tổ chức, kể cả bản thân các doanh nghiệp dệt may cũng biết là thị trường nội địa dệt may VN hiện nay đang có phần bỏ trống nó, mặc dù thị trường nội địa dệt may VN hiện nay ước tính trên dưới 2 tỷ đô, và có người dự báo đến năm 2010 thì con số này có thể tăng tới mức 5-6 tỷ đô. Điều này cho thấy thị trường dệt may trong nước cũng sôi động.

Tuy nhiên để từng doanh nghiệp thâm nhập vào thị trường nội địa thì cũng không phải là chuyện dễ dàng.

Thanh Quang: Ông đang nhắc tới thị trường dệt may nội địa. Nhân tiện, xin ông cho biết ngành dệt may VN tiếp tục gặp trở ngại nào trong thị trường quốc nội ?

Ô. Diệp Thành Kiệt : Hiện ngành dệt may VN tiếp tục gặp những khó khăn cơ bản từ trước tới nay, tức là thứ nhất là về nguồn nguyên liệu. Thứ hai là khâu thiết kế sản phẩm. Thứ ba là việc xây dựng thương hiệu để người trong nước tin tưởng. Và thứ tư là hệ thống phân phối về ngành dệt may trong nước.

Hiện nay cũng đã có những cá nhân doanh nghiệp, hoặc sự chuyển biến của ngành để cải thiện những khó khăn này. Thí dụ như Saigòn 2, công ty Liên Anh đã mở trung tâm về nguyên phụ liệu để họ tham gia vào thị trường nguyên liệu trong nước.

Những điều vừa nói cho thấy các doanh nghiệp VN nói riêng và ngành dệt may nói chung đã có một sự chuyển biến, cũng như nhận thức rằng thị trường nội địa là một thị trường dần dần lớn mạnh trong tương lai, và là một thị trường chủ lực cho chính các doanh nghiệp dệt may VN.
                                                           Ông Diệp Thành Kiệt

Về kênh phân phối thì chúng ta thấy hiện nay các siêu thị bình thường, như City Mart…thì họ cũng đều có khu bán riêng hàng dệt may. Đặc biệt là sự ra đời của Vinatex Mart, tức là của Tập Đoàn Dệt may VN là một kênh phân phối mà tôi cho là khá chuyên nghiệp trong lãnh vực dệt may. Và một số đơn vị khác như Việt Tiến…họ cũng có hệ thống phân phối riêng của họ.

Những điều vừa nói cho thấy các doanh nghiệp VN nói riêng và ngành dệt may nói chung đã có một sự chuyển biến, cũng như nhận thức rằng thị trường nội địa là một thị trường dần dần lớn mạnh trong tương lai, và là một thị trường chủ lực cho chính các doanh nghiệp dệt may VN.

Tuy nhiên để đạt được mục tiêu này thì VN cần có chiến lược dài hơi, trong đó không phải chỉ riêng doanh nghiệp mà còn phải có cả một cộng đồng doanh nghiệp, kể cả sự hỗ trợ về mặt chính sách của nhà nước nữa.

Đình công : một biện pháp tích cực để giải quyết vấn đề

Thanh Quang: Thưa ông, tình trạng đình công khá phổ biến góp phần khó khăn như thế nào cho hoạt động dệt may trong nước ?

Ô. Diệp Thành Kiệt : Về vấn đề đó thì chúng tôi có tổng kết như thế này: Các cuộc đình công trong 10 tháng vừa qua, trong đó khối FDI tức khối có vốn đầu tư nước ngoài chiếm trên 70%. Rồi khối các doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp cổ phần có vốn của VN thì trên 20%. Còn vốn doanh nghiệp nhà nước thì rất ít, khoảng dưới 1%.

Chúng tôi có một cái nhìn chung thôi, chứ không dám phê phán, tức là hầu hết các cuộc đình công xảy ra ở những doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Nếu phân tích điều này thì có rất nhiều nguyên nhân, sợ không đủ thời gian.

Ngoài ra, một khi đình công xãy ra, nếu các bên làm đúng quy trình pháp luật thì tôi cho cũng là một biện pháp tích cực để góp phần giải quyết vấn đề.
                                                              Ông Diệp Thành Kiệt

Thực ra thì các cuộc đình công xảy ra ở VN nó lại ảnh hưởng tới môi trường rộng lớn, tức môi trường đầu tư trong nước dưới cái nhìn của các nhà đầu tư. Cho nên Hiệp hội Dệt may VN, cả Hiệp hội Da Giầy VN cùng Bộ LĐ và TB XH, có cả Tổng Liên đoàn Lao Động và Phòng Thương mại-Công nghiệp đã có một chương trình được phát thảo sợ bộ, dự kiến sẽ chọn TPHCM làm thí điểm.

Công việc làm là sẽ chọn khu công nghiệp nào có nhiều vấn đề về đình công - không chỉ lãnh vực dệt may vì khoảng 50% những cuộc đình công xảy ra ở lãnh vực này thôi. Như vậy chọn cả một khu bao gồm cả những ngành nghề khác, dĩ nhiên dệt may và da giày là những đối trọng lớn, để thực hiện chương trình làm việc với giới chủ nhân, cùng một số đào tạo ngắn cho công nhân để tạo điều kiện cho hai bên hiểu nhau hơn.

Đặc biệt, theo thống kê thì trong những vụ đình công vừa qua, khoảng 85% là phát xuất từ những cuộc tranh chấp về lợi ích. Có nghĩa là nếu giải toả được vấn đề lợi ích, chăm lo đời sống người lao động tốt hơn, phải làm sao cho giới chủ thực sự chăm sóc đúng nghĩa đời sống của người lao động thì sẽ giúp ổn định được tình hình người lao động.

Ngoài ra, một khi đình công xãy ra, nếu các bên làm đúng quy trình pháp luật thì tôi cho cũng là một biện pháp tích cực để góp phần giải quyết vấn đề.