Kế đó là tỉ lệ tăng giá của các mặt hàng từ thiết yếu đến thứ yếu, được kê khai khá đầy đủ trong hai biểu của chỉ số giá tiêu dùng, giá vàng và giá đô la đăng trên các mặt báo điện tử trong nước, và chưa nghe ai phê phán là bản báo cáo này không trung thực.
Nguy cơ gần kề
Những số liệu đó được các hãng thông tấn và báo chí quốc tế như AFP, AP, The Economic Times, The International Herald Tribune, loan tải đầy đủ, với yếu tố đáng lưu ý được nói trước. Báo chí ngoại quốc cũng kèm những lời cảnh báo có thể gọi là vang dội, về nguy cơ lạm phát và nhập siêu gây khủng hoảng gần kề cho Việt Nam, nếu Việt Nam không có những biện pháp dứt khoát và quyết liệt.
Thế nhưng khi đọc báo Việt Nam người ta thấy trước hết là những con số mang tính lạc quan đã. Báo VietnamNet đăng hàng tít "Chưa tính giá xăng dầu tăng, CPI tháng 7 giảm tốc". Hàng tin đầu tiên là "CPI tiếp tục giảm tốc. Cụ thể, chỉ số giá tiêu dùng tháng 7 tăng 1,13% so với tháng 6. Đây là mức thấp nhất trong nhiều tháng gần đây".
Tin của Vietnam Economy thì viết là "CPI tháng 7 lần đầu tiên xuống dưới mức 2%, chỉ tăng 1,13% so với tháng trước đó". Rồi tin còn viết thêm: "CPI tháng 7 nằm ở mức đáng mơ ước khi chỉ tăng 1,13% như vậy". Báo này còn cho rằng "CPI đang tạo thành xu hướng giảm sâu của hai tháng liên tiếp gần đây."
Về thị trường chứng khoán, báo chí Việt Nam cũng đưa tin theo chiều hướng tương tự, giống như cách loan tin sau khi báo chí được nhà nước cảnh giác là trong tình hình này cần phải đưa tin kinh tế cho thận trọng. Hầu như không báo nào nói ngay là VN Index giảm bao nhiêu trong ngày Thứ Năm, mà chỉ thổi mạnh vào yếu tố khối lượng giao dịch tăng mạnh trở lại trước khi một lượng lớn cổ phiếu được tung ra kéo chỉ số giảm xuống.
Rồi thì con số 435 điểm ở cuối phiên buổi sáng Thứ Năm được cho rằng là vì ngưỡng 440 điểm là ngưỡng tâm lý khá nặng. Những ngày trước thì cái ngưỡng này không có mặt mà những mức 450, 500 và 550 điểm mới được kể tới. Phần sau của tin này mới thấy được rõ hiện tượng các cổ phiếu lớn quay đầu giảm giá và chứng khoán không thể đảo chiều.
Lợi và hại
Tham khảo ý kiến giới chuyên môn về lý do khác biệt giữa hai cách đưa tin của báo chí chuyên nghiệp quốc tế so với báo chí chuyên nghiệp ở Việt Nam, và cách làm việc như thế có lợi hay có hại ra sao, nhà báo và là nhà kinh tế Ngô Nhân Dụng nói:
Khi chúng ta nhìn vào tỷ lệ tăng - giảm về lạm phát trong tháng thì con số nó nhỏ và tỷ lệ lạm phát tính tháng này so với tháng kia thì lúc trước nó rất cao và bây giờ thì nó thấp do đó người dân có cảm tưởng dễ chiụ hơn. Nhưng mà sự thật thì chuyện lạm phát tăng, dù nó tăng một chút xíu mà thôi cũng là một cái tin xấu rồi, chứ không phải tin tốt.
Ông Ngô Nhân Dụng
Ông Ngô Nhân Dụng : Dạ thưa, báo chí quốc tế họ thấy Tháng Sáu mà lạm phát là 26,8% rồi đến sang Tháng Bảy thì lạm phát là 27,04% thì họ cho mình biết con số cho thấy rằng cái tỷ lệ lạm phát ở Việt Nam đã tăng lên. Nhưng mà nhà báo trong nước có lẽ muốn làm cho tin tức nó đẹp hơn để người ta vui hơn cho nên họ lại chú trọng cái chuyện là Tháng Bảy năm nay so với Tháng Sáu năm nay.
Thì khi chúng ta nhìn vào tỷ lệ tăng - giảm về lạm phát trong tháng thì con số nó nhỏ và tỷ lệ lạm phát tính tháng này so với tháng kia thì lúc trước nó rất cao và bây giờ thì nó thấp do đó người dân có cảm tưởng dễ chiụ hơn. Nhưng mà sự thật thì chuyện lạm phát tăng, dù nó tăng một chút xíu mà thôi cũng là một cái tin xấu rồi, chứ không phải tin tốt.
Giống như một người bị bệnh mà bác sĩ bảo rằng "Ồ, hôm qua nhiệt độ của anh tăng từ 37 độ lên 40 độ, tăng đến 3 độ lận, nhưng mà may quá, hôm nay nhiệt dộ của anh tăng từ 40 lên 41 tức tăng có 1 độ thôi". Khi nói như vậy có thể nói rằng bệnh nhân tình trạng khá hơn hay không? Chắc chắn là chuyện đó không có, vì ngày mai mà tăng nửa độ hay 1 độ thì bệnh nhân có thể chết rồi.
Việt Long : Thưa ông Ngô Nhân Dụng, trong cái tình hình kinh tế khó khăn như ở Hoa Kỳ hay Việt Nam mà đưa tin như là báo chí quốc tế hay là đưa tin như cách báo chí Việt Nam làm thì sự lợi hại cụ thể của hai cách đưa tin như thế ra sao ạ?
Ông Ngô Nhân Dụng : Tuỳ theo người ta muốn nghĩ đến cái lợi cái hại gì. Nếu mà muốn cho dân chúng biết rõ sự thật và hoạch định cái việc mua bán chi tiêu, tiêu thụ cũng như sản xuất, đầu tư cho chính xác thì chúng ta nên cho con số thật, hình ảnh thật là lạm phát từ Tháng Sáu 26,8% bây giờ đã tăng lên đến 27,04%, để người ta biết rằng lạm phát vẫn tăng.
Còn nếu mà lại chỉ chú trọng đến yếu tố là lạm phát tháng trước tăng nhiều còn tháng này tăng ít so với tháng trước đó thì như vậy làm cho người dân cảm thấy dễ chịu hơn nhưng mà rồi tính toán chuyện chi tiêu, đầu tư làm ăn sẽ sai lạc hơn. Và như vậy thì hậu quả là khổ hơn.
Nhưng mà tuỳ theo mục đích của người thông tin, muốn cho người ta biết sự thật hay là muốn ru ngủ người ta cảm thấy dễ chịu.
Việt Long : Thưa ông, như ông nói là cách đua tin ru ngủ như vậy liệu có đem lại lợi ích gì cho chính nền kinh tế của quốc gia không?
Ông Ngô Nhân Dụng : Thường thì nền kinh tế muốn hoạt động tốt thì tin tức phải chính xác, nhanh chóng và đầy đủ. Nếu tin tức dùng để ru ngủ làm cho người ta có cảm tưởng dễ chịu trong khi sự thật nó xấu thì nó có hại cho tất cả những việc hoạch định kinh tế của tát cả mọi xí nghiệp cũng như của cá nhân, do đó hại chung cho cả nền kinh tế.
Việt Long : Thưa vâng. Xin cảm ơn nhà báo và nhà kinh tế Ngô Nhân Dụng.