Mới đây, Cục Quản Lý Cạnh Tranh của Bộ Công Thương đã tổ chức hội nghị lấy ý kiến cho Dự Thảo Luật Bảo Vệ Người Tiêu Dùng.

 Liệu dự thảo luật này có điểm gì mới và tiến bộ hơn so với pháp lệnh năm 1999?

Quỳnh Như tổng hợp và trình bày.

Người tiêu dung ngày càng ý thức được quyền lợi của họ

Cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, người tiêu dùng ở Việt Nam ngày càng có ý thức về quyền lợi của họ đối với chất lượng và giá cả sản phẩm - dịch vụ mà họ đã bỏ tiền ra mua, đồng thời buộc nhà cung cấp dịch vụ - sản phẩm phải có trách nhiệm hơn đối với khách hàng.

Không như trước đây việc “mua như xin, bán như cho”, người tiêu dùng hiện nay khi lỡ mua phải một sản phẩm kém chất lượng hoặc mua nhằm hàng giả, nếu biết rõ xuất xứ họ sẽ mang đến khiếu nại với các đại lý bán hàng hoặc các trạm sửa chữa và bảo hành.

Không như trước đây việc “mua như xin, bán như cho”, người tiêu dùng hiện nay khi lỡ mua phải một sản phẩm kém chất lượng hoặc mua nhằm hàng giả, nếu biết rõ xuất xứ họ sẽ mang đến khiếu nại với các đại lý bán hàng hoặc các trạm sửa chữa và bảo hành. Và nếu không được giải quyết thấu đáo, khách hàng sẽ mang đến khiếu nại với các tổ chức bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Việc này tuy phải mất không ít thời gian, nhưng khách hàng sẽ không buông xuôi chịu mất tiền, và không ít những vụ tranh chấp giữa người tiêu dùng và các doanh nghiệp cứ kéo dài. Pháp lệnh của nhà nước ban hành trước đây đã không theo kịp tình hình thực tế.

Trong khi số vụ vi phạm về quyền của người tiêu dùng đang gia tăng cả về số lượng cũng như mức độ vi phạm, mà các quy định của luật pháp về vấn đề này còn thiếu tính hệ thống, đồng bộ và cả tính khả thi. Mới đây cơ quan quản lý đã đưa ra một Dự Thảo về Luật Bảo Vệ Người Tiêu Dùng. Luật này sẽ liên quan đến quyền lợi của đông đảo người tiêu dùng trong xã hội, nên trước khi đệ trình lên chính phủ, dự thảo này được đưa ra cho các cơ quan liên quan tham khảo và cho ý kiến.

Trong khi số vụ vi phạm về quyền của người tiêu dùng đang gia tăng cả về số lượng cũng như mức độ vi phạm, mà các quy định của luật pháp về vấn đề này còn thiếu tính hệ thống, đồng bộ và cả tính khả thi.

Về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Sơn, Chủ Nhiệm Văn Phòng Tư Vấn và Giải Quyết Khiếu Nại Người Tiêu Dùng, nêu nhận định như sau:

Ông Nguyễn Văn Sơn : Có những bài phát biểu yêu cầu là cái dự thảo này đề nghị cần phải điều chỉnh lại, thí dụ như là trong bài đầu tiên có ý kiến của ông Hồ Đức Thắng - Phó Chủ Tịch Hội. Tôi có thể nói với chị như thế này, là có nhiều vấn đề mà trong đó chúng tôi góp ý kiến đề nghị là sửa đổi và dựa trên nền tảng của Pháp Lệnh năm 1999. Trong pháp lệnh ấy thì những vấn đề gì là mình làm được và những vấn đề chưa làm được thì sẽ phải được cải tiến để đưa lên thành luật, thì đấy là điều thứ nhất.

Cái thứ hai nữa là cụ thể hoá nhưng mà cũng phải nói cho nó rất rõ ràng cụ thể hoá những vấn đề gì, bởi vì hiện nay còn đang tranh chấp về các thuật ngữ, thí dụ như là "luật bảo vệ người tiêu dùng" hay là "luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng"? Đấy là cái đầu tiên và quan hệ nhất. Hội bảo vệ người tiêu dùng, một định nghĩa cụ thể hơn, rõ ràng hơn, và trên một cái nền nào đó thì nó giải quyết được vấn đề chung, mong muốn của người tiêu dùng.

Trong quy định của luật này người ta bảo để mà giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng thì có thể là có một cái quy định là kiện tập thể, tại vì là phải có 100 chữ ký trở lên. Thế mà 100 chữ ký trở lên lại trái quy định hiện hành của nhà nước, của luật tố tụng, là anh muốn khiếu nại thì từng cá nhân một khiếu nại, như vậy luật này lại trái với luật kia

Ô. Nguyễn Văn Sơn

Quyền lợi của người tiêu dùng phải được bảo vệ 

Điểm mới của Dự Thảo Luật Bảo Vệ Người Tiêu Dùng theo ông Sơn là: 

Ông Nguyễn Văn Sơn : Ở trong cái dự thảo này thì chúng tôi thấy có rất nhiều điều mới, những cái khái niệm mới, rồi những cái quy định cụ thể hơn. Trong cái mới, điều mới này thì người ta đưa ra cái hoà giải này, nói về tranh chấp này, rồi tổ chức khiếu nại này, rồi là trong quy định của luật này người ta bảo để mà giải quyết khiếu nại của người tiêu dùng thì có thể là có một cái quy định là kiện tập thể, tại vì là phải có 100 chữ ký trở lên. Thế mà 100 chữ ký trở lên lại trái quy định hiện hành của nhà nước, của luật tố tụng, là anh muốn khiếu nại thì từng cá nhân một khiếu nại, như vậy luật này lại trái với luật kia. Đây là cái mình đang tiến hành cho nên có những điều cần phải xem xét lại toàn bộ. Cái dự thảo này khác với cái pháp lệnh là gì? Cái pháp lệnh người ta đưa ra 8 quyền của người tiêu dùng, thế nhưng ở đây thì không đưa ra 8 cái quyền của người tiêu dùng mà đã được quốc tế và quốc gia Việt Nam công nhận, thế nhưng ở trong này không có.

Công ty trách nhiệm hữu hạn hay công ty nhà nước tất cả đều là nhà cung cấp nói chung, chứ họ không có sự đặc quyền gì cả.Quyền lợi của người tiêu dùng Việt Nam phải được bảo vệ

Ô.Vũ Văn Quynh

Thí dụ như thế, đấy là một cái mà chúng tôi thấy rằng cần phải đưa ra và dựa trên nền tảng của đấy thì chúng ta sẽ bảo vệ các quyền lợi và nghĩa vụ của người tiêu dùng như thế nào.

Và một điểm cần nhấn mạnh là nếu như có sự tranh chấp giữa người tiêu dùng và các công ty nhà nước, ông Sơn nói :

Ông Nguyễn Văn Sơn : Công ty trách nhiệm hữu hạn hay công ty nhà nước tất cả đều là nhà cung cấp nói chung, chứ họ không có sự đặc quyền gì cả.Quyền lợi của người tiêu dùng Việt Nam phải được bảo vệ, đó là ý kiến của ông Vũ Văn Quynh, bày tỏ trên VNExpress.

Ông Quynh nói : Từ trước đến nay người tiêu dùng luôn ở trong trạng thái bị động, luôn bị dồn vào thế đã rồi. Thế nhưng lại chưa có một hình thức nào để bảo vệ người tiêu dùng. Có lẽ Việt Nam chúng ta nên thành lập hiệp hội bảo vệ người tiêu dùng và phải được pháp luật bảo hộ với quy chế riêng, có như thế thì quyền lợi của người tiêu dùng mới được đảm bảo.”

Tuy nhiên, người tiêu dùng Việt Nam sẽ phải đối mặt với những tiêu cực trên thị trường không chỉ trong nước mà còn phải đối phó với những thủ đoạn gian lận thương mại qua biên giới. Nhiều loại hàng giả, hàng lậu kém chất lượng sẽ tràn vào thị trường nội địa.

Hàng hóa kém chất lượng, dịch vụ có vấn đề... là nỗi bực mình mà người tiêu dùng Việt Nam hay gặp phải. Thế nhưng không phải lúc nào khách hàng cũng nhận được lời xin lỗi đúng nghĩa từ phía nhà cung cấp.

Ông Vũ Vinh Phú, Chủ Tịnh Hiệp Hội Siêu Thị Hà Nội, đưa ra nhận xét:

Ông Vũ Vinh Phú : "Bây giờ đến siêu thị, bị nhầm lẫn mà không được xin lỗi vẫn xảy ra, hay hiếm hoi nhận được lời cám ơn hay nụ cười của người bán hàng. Nhiều khi người ta chỉ đưa cho khách túi hàng cùng cái hóa đơn, mà cũng không buồn ngước lên nhìn".

Từ khi còn làm quản lý trong ngành thương mại tại Hà Nội, ông Phú đã chú ý đến điều nói trên.

Sau khi Việt Nam gia nhập Tổ Chức Thương Mại Thế Giới, nhiều loại thuế sẽ được cắt giảm theo lộ trình đã cam kết, hàng hóa nước ngoài sẽ tràn ngập vào thị trường nội địa, người tiêu dùng sẽ được lợi do có nhiều sự lựa chọn hàng hóa, dịch vụ phong phú hơn, giá cả cạnh tranh hơn.

Tuy nhiên, người tiêu dùng Việt Nam sẽ phải đối mặt với những tiêu cực trên thị trường không chỉ trong nước mà còn phải đối phó với những thủ đoạn gian lận thương mại qua biên giới. Nhiều loại hàng giả, hàng lậu kém chất lượng sẽ tràn vào thị trường nội địa.