Theo thông tin từ buổi hội thảo hưởng ứng ngày toàn dân mua và sử dụng muối iốt do Bộ Y tế và cơ quan đại diện Liên Hiệp quốc phối hợp tổ chức hồi đầu tháng này tại Hà nội, tỷ lệ phủ muối iốt trên toàn Việt Nam năm 2005 đạt hơn 93% nhưng đã tụt xuống mức 69,5% vào năm 2008 – 2009.
Để tìm hiểu thêm về vấn đề này, Việt Hà phỏng vấn bà Marjatta Tolvanen, Trưởng bộ phận vì sự sống còn và phát triển của trẻ em, văn phòng Unicef tại Việt Nam. Trước hết, bà Tolvanen giải thích về nguyên nhân có sự sụt giảm này:
Bà Marjatta Tolvanen: Chương trình quốc gia về phòng chống các rối loạn do thiếu hụt iốt đã bắt đầu từ 15 năm trước. Và chương trình này là nằm trong chương trình quảng bá việc sử dụng iốt trong muối trên toàn cầu. Đó là một chương trình trọng điểm quốc gia.
Điều này có nghĩa là chương trình có một hướng tiếp cận hết sức hệ thống và với sự trợ giúp về mặt kinh phí cũng như chú ý từ phía chính phủ. Và vào năm 2005 khi chúng tôi có một cuộc điều tra để xem xét các chỉ số khác nhau mà chúng tôi dùng để đánh giá chương trình như mức độ bao phủ của muối iốt thì các chỉ số này cho thấy là khá tốt.
Chính phủ Việt Nam đã rất hài lòng khi đạt được mục tiêu xóa bỏ thiếu hụt iốt. Nhưng kết luận như vậy đã khiến Việt Nam đi nhầm hướng bởi vì chương trình trọng điểm quốc gia không được coi trọng như trước. Tôi nghĩ vấn đề chính là không có những nỗ lực tiếp tục. Bởi vì chương trình phòng chống các rối loạn do thiếu hút iốt không giống như chương trình xóa bỏ virut bại liệt.
Một khi các bạn xóa bỏ được virut này thì các bạn có thể tiếp tục sống mà không có những vấn đề gì lớn. Nhưng iốt thì con người cần hàng ngày. Và dù cho chương trình đã đạt được những bước tiến nhất định nào đi chăng nữa thì chúng ta vẫn cần duy trì thành quả. Và đó chính là vấn đề ở đây.
Sự hỗ trợ từ phía chính phủ trong việc duy trì thành quả đã giảm và tôi nghĩ giờ đây chúng ta đang quay lại mức trước kia. Chúng ta sẽ có chương trình mạnh mẽ hơn nữa để đảm bảo người dân có đủ iốt trong khẩu phần ăn hàng ngày của họ, mà chủ yếu là qua muối.
Tôi nghĩ vấn đề chính là không có những nỗ lực tiếp tục. Bởi vì chương trình phòng chống các rối loạn do thiếu hút iốt không giống như chương trình xóa bỏ virut bại liệt.<br/>
Bà Marjatta Tolvanen<br/>
Vai trò của Chính phủ?
Việt Hà: Thưa bà, như vậy, theo bà ở đây chính phủ đã hài lòng với những gì mà họ đạt được và có hiện tượng chủ quan buông xuôi?
Bà Marjatta Tolvanen: Vâng. Chương trình đã được bắt đầu là chương trình chính rồi sau đó các tỉnh sẽ tự quản lý chương trình ở từng địa phương. Nhưng trong thực tế đã không xảy ra như vậy. Chúng ta cần phải tiếp tục duy trì những gì đạt được và các bài học học được từ đây, bởi vì như chúng ta thấy là chương trình quản lý thiếu hụt iốt qua việc sử dụng muối iốt là một ví dụ điển hình về sự hợp tác giữa công và tư.
Chính phủ quản lý hệ thống y tế, những vấn đề về sức khỏe, y tế qua sự hợp tác của hệ thống tư nhân mà ở đây là công nghiệp sản xuất muối. Họ cần một hệ thống đồng bộ. Vai trò của ngành công nghiệp này là cung cấp muối iốt chất lượng tốt, giám sát và hỗ trợ hệ thống. Còn bộ Y tế thì phải nhìn vào các ảnh hưởng để biết mức độ sử dụng muối iốt trong dân số ra sao và điều này phải luôn được duy trì.
Việt Hà: Hiện tại chính phủ Việt Nam có nhận được sự trợ giúp nào cụ thể từ phía các tổ chức quốc tế như Unicef và Tổ chức y tế thế giới không?
Bà Marjatta Tolvanen: Tôi không nghĩ có một chương trình hỗ trợ cụ thể nào. Nhưng chúng tôi vẫn đang trợ giúp Việt Nam với một giới hạn nhất đinh như việc đào tạo đội ngũ chương trình, cung cấp phòng thí nghiệm và thực hiện các cuộc điều tra để thu thập các bằng chứng.
Theo tôi thì phải có nguồn lực từ phía chính phủ. Bởi vì tôi đến Việt Nam 10, 15 trước và lúc đó Unicef phải đi mua Potassium Iodate, tôi không nghĩ chúng ta muốn đi lại theo hướng đó.
Chúng tôi muốn chính phủ phải tổ chức hoặc qua việc mua hoặc qua việc hỗ trợ ngành công nghiệp muối để giảm giá muối, hay giảm thuế để đưa iốt vào muối. Đây là điều mà chúng tôi cần hỗ trợ chính phủ trong việc có được nguồn lực riêng của chính mình. Chúng tôi có thể đóng góp trong khia cạnh như kiểm tra tình trạng phủ muối iốt nhưng không phải là vài trò chính trong toàn bộ chương trình.
Việt Hà: Hiện chính phủ Việt Nam có nhưng thảo luận gì với các Tổ chức quốc tế như Unicef trong việc hỗ trợ họ để thực hiện chương trình không?
Vai trò của chúng tôi chủ yếu chỉ là cổ vũ cho chương trình. Chúng tôi hy vọng là chương trình này sẽ vẫn tiếp tục là hành động của chính phủ. Và chúng tôi tin là chương trình này sẽ lại được coi là chương trình trọng điểm quốc gia vào năm tới.
Bà Marjatta Tolvanen
Bà Marjatta Tolvanen: Chúng tôi vẫn tiếp tục làm việc với các đối tác bởi vì chúng tôi có rất nhiều vấn đề cần phải giải quyết. Những thảo luận vẫn tiếp tục. Chúng tôi đã đạt được những kết quả vào năm 2007, và 2008.
Năm nay chúng tôi thực hiện một cuộc điều tra bổ xung và tôi nghĩ là chúng tôi đã biết rõ cần phải làm gì bởi vì chúng tôi đã có kinh nghiệm trong vấn đề này một khi chính phủ quyết định, bởi vì nó không phải là vấn đề mới.
Tuy nhiên vai trò của chúng tôi chủ yếu chỉ là cổ vũ cho chương trình, nói ví dụ chúng tôi sẽ nói là hãy để quả bóng lại được tiếp tục lăn theo đúng hướng. Chúng tôi hy vọng là chương trình này sẽ vẫn tiếp tục là hành động của chính phủ. Và chúng tôi tin là chương trình này sẽ lại được coi là chương trình trọng điểm quốc gia vào năm tới.
Việt Hà: Xin cảm ơn bà đã dành cho đài chúng tôi buổi phỏng vấn này.