Điều đáng lưu ý là tất cả những cuộc đình công này đều trái luật vì không đúng trình tự, thủ tục được pháp luật qui định và không do công đoàn lãnh đạo.

Công đoàn cơ sở và công nhân

Phát biểu tại hội nghị, ông Mai Đức Chính, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam cho biết là theo qui định của luật lệ hiện hành, chỉ có công đoàn cơ sở mới được quyền tổ chức các cuộc đình công.

Tuy nhiên thực tế cho thấy hầu hết các cuộc đình công đều tự phát.

Các cán bộ công đoàn cơ sở đều phụ thuộc vào chủ nhân nên khó có thể đứng ra lãnh đạo công nhân tranh đấu đòi quyền lợi chính đáng của công nhân.

Mặt khác năng lực của cán bộ công đòan cơ sở tại các công ty xí nghiệp ngòai quốc doanh còn yếu, chưa đáp ứng được nhu cầu của giai đọan hội nhập hiện nay.

Phó Chủ tịch Tổng Liên đòan lao động Việt Nam Mai Đức Chính cũng khẳng định là nghị định và thông tư  hướng dẫn việc bồi thường thiệt hại cho doanh nghiệp khi công nhân đình công trái luật là không khả thi.

Ông Chính đưa ra một ví dụ là vừa qua, một công ty ỏ thành phố Hồ Chí Minh kiện ra tòa đòi công nhân đình công phải bồi thường thiệt hại cho công ty vì không xác định được chủ thể trong số 10 ngàn công nhân đình công.

Quyền đình công là quyền của người lao động để nhằm mục đích thụ hưởng một cái chế độ đãi ngộ tốt hơn, là cải thiện môi trường lao động, tức là bảo vệ sức khoẻ cho họ. Luật Việt Nam cũng thừa nhận việc đó là quyền chính đáng của người lao động, phải đảm bảo cho họ.

Luật sư Bùi Quang Nghiêm

Nhận định này của ông Mai Đức Chính được ông Trần Hồng Mẫn, Chủ Tịch Liên Đoàn Lao Động TP.Cần Thơ, đồng tình:

"Bây giờ nếu mà nói dình công hợp pháp hay không hợp pháp thì tôi nói với anh là trên phạm vi cả nước này không có cuộc đình công nào mà nói là hợp pháp, là đúng theo quy định hết. Bây giờ công nhân xác định là người ta làm công ăn lương cho nên bây giờ mức độ thiệt hại do đình công gây ra thì xác định cái mức thiệt hại đó, ai xác định? Ai xác định cái mức thiệt hại như thế nào, là một.

Cái thứ hai nữa, bây giờ một khả năng về vật chất của công nhân thì cái điều này hoàn toàn là không có. Hầu hết công nhân người ta ở nhà thuê nhà trọ không, cho nên tài sản vật chất người ta không có, lương bổng như vậy thì làm sao mà buộc người ta là phải bồi thường thiệt hại vật chất do đình công? Tôi cho rằng cái đó là không khả thi rồi."

Quyền đình công của công nhân

Luật sư Bùi Quang Nghiêm, Phó Chủ Nhiệm Đoàn Luật Sư Tp.HCM, cũng có ý kiến:

"Quyền đình công là quyền của người lao động để nhằm mục đích thụ hưởng một cái chế độ đãi ngộ tốt hơn, là cải thiện môi trường lao động, tức là bảo vệ sức khoẻ cho họ. Luật Việt Nam cũng thừa nhận việc đó là quyền chính đáng của người lao động, phải đảm bảo cho họ.

Còn nếu luật quy định là đình công phải có công đoàn thì tôi cho rằng cần phải xem xét lại. Nhưng mà đình công là phải có tổ chức, không được bạo động. Không có công đoàn tham gia là bất hợp pháp thì tôi cho rằng không được; điều đó không ổn, không hợp lý, bởi vì đấy là cái quyền của họ (người lao động).

Người ta có thể sử dụng cái uy tín của tổ chức công đoàn nhưng mà người ta cũng có thể không vào tổ chức công đoàn, người ta có quyền đình công, không nhất thiết phải vô công đoàn. Công đoàn phải đứng ra tổ chức cho họ đình công để mà cải thiện điều kiện cho họ chứ còn để người lao động muốn đình công là phải cấu cạnh công đoàn, tôi là thành viên công đoàn chẳng hạn, bây giờ tôi đóng phí cho công đoàn nhưng mà khi tôi đình công tôi lại cầu cạnh ông này cho đình công nữa à? Vô lý! Cho nên cái này tôi thấy cần phải xem lại."

Ông Nguyễn An Ánh, Chánh Thanh Tra Sở Lao Động-Thương Binh-Xã Hội tỉnh Quảng Nam, nơi vừa xảy ra cuộc đình công của khoảng 350 công nhân Công Ty Puchan Vietnam chuyên may veston, phát biểu:

"Cái vấn đề gọi là tổ chức công đoàn đứng lên đại diện người lao động mà đưa phát đơn yêu cầu việc này việc khác thì nó không phải là một cái ý đó; về việc ý nghĩa tổ chức công đoàn là cơ quan là người ta bảo vệ những quyền lợi chính đáng hợp pháp người lao động.

Nếu như khi xét thấy người sử dụng lao động vi phạm về cái quyền lợi chính đáng của người lao động thì tổ chức công đoàn phải có ý kiến với người chủ sử dụng chớ không phải là đại diện của công nhân để tổ chức đình công. Không phải! Nhưng mà ảnh là đại diện công nhân để thương thảo với người chủ sử dụng lao động để xem lại những vấn đề anh sai phạm trong vấn đề ảnh hưởng tới quyền lợi của người lao động.

Trong thực chất hiện nay là bao giờ cái tổ chức công đoàn cơ sở nằm trong doanh nghiệp, bản thân chủ tịch hoặc là ban chấp hành công đoàn đó là hoàn toàn phụ thuộc vào chủ sử dụng lao động vì họ ăn lương, làm việc ở đó. Do vậy cái tác dụng mà bảo vệ quyền lợi của họ bị hạn chế là chỗ đó.

Ông Nguyễn An Ánh, Chánh Thanh Tra Sở LĐ-TB-XH Quảng Nam

Như vậy khi sự việc xảy ra thì bây giờ đúng ra là công đoàn phải thương thảo, còn người ta đại diện bảo vệ với điều kiện là anh thương thảo với người chủ nếu mà không làm được thì lúc đó công nhân người ta mới có văn bản yêu cầu, chớ còn không phải như chúng ta hiểu cho rằng tổ chức công đoàn là người đứng đại diện công nhân mà tổ chức đình công. Không phải như thế.

Theo quy định pháp luật, sau khi tổ chức công đoàn là người đại diện bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho người lao động xuất hiện là trong quá trình trong doanh nghiệp người chủ có những hành vi những vấn đề vi phạm đến quyền lợi chính đáng của ngươiì lao động, thì như vậy tổ chức công đoàn này sẽ có một văn bản yêu cầu người chủ, nếu cho đó là vấn đề sai phạm.

Nếu như người chủ cố tình không chấp nhận kiến nghị đó thì bây giờ tổ chức công đoàn này được, vì nó vẫn có một hệ thống công đoàn cấp trên của họ, chớ không phải riêng doanh nghiệp đâu nghe, doanh nghiệp là công đoàn cơ sở, khi người ta cảm thấy công việc người ta yêu cầu là đúng nhưung mà người chủ không thừa nhận thì công đoàn này được quyền kiến nghị và tổ chức công đoàn cấp trên, chớ không phải là ảnh quay ngược trở lại đứng làm chủ cho vấn đề đình công, tổ chức đình công. Không phải! Nhưng mà trong thực chất hiện nay là bao giờ cái tổ chức công đoàn cơ sở nằm trong doanh nghiệp, bản thân chủ tịch hoặc là ban chấp hành công đoàn đó là hoàn toàn phụ thuộc vào chủ sử dụng lao động vì họ ăn lương, làm việc
ở đó. Do vậy cái tác dụng mà bảo vệ quyền lợi của họ bị hạn chế là chỗ đó."

Trong các cuộc thảo luận tại Quốc Hội để sửa đổi vào bổ xung một số điều của Bộ Luật Lao Động, các đại biểu đều cho rằng sửa luật chỉ giải quyết được phần ngọn vì tình hình vi phạm pháp luật lao động của giới chủ nhân là phổ biến trong khi các thanh tra lao động không đến các công ty xí nghiệp để giải quyết vấn đề là cội rễ của đình công.