Những ngày vừa qua, có 2 sự kiện liên quan đến giới luật sư Sài Gòn. Thứ nhất, Ban Chủ Nhiệm Đoàn Luật Sư Sài Gòn từ chối đơn của Chủ Tịch Hội Đồng Lâm Thời Luật Sư Toàn Quốc xin gia nhập Đoàn Luật Sư Thành Phố.
Thứ nhì, là luật sư Nguyễn Đăng Trừng rút tên khỏi Hội Đồng Lâm Thời Luật Sư Toàn Quốc.
Các sự kiện này có ý nghĩa gì? Và tại sao đoàn luật sư của một địa phương lại bác đơn xin gia nhập của Chủ Tịch Hội Đồng Lâm Thời Luật Sư Toàn Quốc?
Từ chối gia nhập
Ngày 18 tháng Sáu vừa qua, luật sư Nguyễn Đăng Trừng, Chủ Nhiệm Đoàn Luật Sư Thành Phố Hồ Chí Minh đã gởi văn bản đến ông Bộ Trưởng Bộ Tư Pháp Việt Nam, thông báo về việc ông rút tên khỏi Hội Đồng Lâm Thời Luật Sư Toàn Quốc.
Trước đó không lâu, theo một văn bản do chính luật sư Nguyễn Đăng Trừng ký tên với tư cách Chủ Nhiệm Đoàn Luật Sư, thì Đoàn Luật Sư Thành Phố từ chối đơn xin gia nhập của ông Lê Thúc Anh.
Lạ, lạ quá! Ông ta làm ở Ban An Ninh Nội Chính, ông ấy tôi cũng chưa biết mặt. Như vậy, ông ấy rất ít tiếp xúc với luật sư và rất ít hiểu biết nghề luật sư để làm Chủ Tịch Lâm Thời, hoặc sau này trở thành chức sắc trong liên đoàn luật sư toàn quốc thì công việc sẽ khó khăn.
Luật sư Bùi Quang Nghiêm
Ông Lê Thúc Anh, nguyên Phó Chánh Án Toà Án Nhân Dân Tối Cao, vừa nghỉ hưu, và được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư không lâu sau đó.
Sau khi được cấp chứng chỉ hành nghề, ông Lê Thúc Anh được bổ nhiệm làm chủ tịch Hội Đồng Lâm Thời Luật Sư Toàn Quốc thông qua quyết định của Thứ Trưởng Bộ Tư Pháp, Hoàng Thế Liên.
Cũng trong quyết định này, hai vị khác được cử làm Phó Chủ Tịch Hội Đồng, gồm cựu Phó Trưởng Ban Nội Chính Trung Ương, Trần Đại Hưng, và cựu Vụ Trưởng Vụ Bổ Trợ Tư Pháp Nguyễn Văn Thảo. Các vị này đều vừa được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư sau khi nghỉ hưu.
Luật sư Bùi Quang Nghiêm, phó Chủ Nhiệm Đoàn Luật Sư Thành Phố Hồ Chí Minh, nói rằng ông “không biết là Bộ Tư Pháp ra các quyết định này dựa trên cơ sở nào,” và các quyết định ấy, theo ông “chưa phù hợp qui định liên quan đến việc chuẩn bị thành lập Liên Đoàn Luật Sư Toàn Quốc.”
Luật sư Bùi Quang Nghiêm nhận định về hai người được chỉ định làm Phó Chủ Tịch Hội Đồng:
“Đối với ông Thảo thì không lạ mấy vì ông từng là Vụ Trưởng Vụ Bổ Trợ Tư Pháp lâu rồi. Ông Thảo tuy chưa hành nghề luật ngày nào, nhưng làm công tác quản lý nên có kinh nghiệm quản lý nghề luật sư. Tất nhiên là chúng tôi chưa nói đến chuyện có phù hợp với luật hay không.
Còn trường hợp ông Hưng thì lạ, lạ quá! Theo tôi, ông làm ở Ban An Ninh Nội Chính, ông ấy tôi cũng chưa biết mặt. Mà tôi là Phó Chủ Nhiệm Đoàn Luật Sư Thành Phố Hồ Chí Minh. Như vậy, ông ấy rất ít tiếp xúc với luật sư và rất ít hiểu biết nghề luật sư để làm Chủ Tịch Lâm Thời, hoặc sau này trở thành chức sắc trong liên đoàn luật sư toàn quốc thì công việc sẽ khó khăn cho ông ấy.”
Luật sư và Luật sư đoàn
Được cấp chứng chỉ hành nghề luật sư mà không phải, hoặc chưa phải, là thành viên của bất cứ Đoàn Luật Sư nào, thì không phải là một luật sư, theo phân tích của một luật sư Việt Nam:
“Ông ta [Lê Thúc Anh] từng là cựu phó chánh án toà án nhân dân tối cao và phụ trách toà phúc thẩm toà án nhân dân tối cao phía Nam. Trên nguyên tắc, những người như ông Lê Thúc Anh không cần phải là luật sư tập sự.
Theo các qui định về luật sư, ông phải có chứng chỉ hành nghề. Mặc dầu được một số miễn trừ, ông Anh vẫn chưa là luật sư vì chưa là thành viên của luật sư đoàn nào cả.
Một Luật sư ở Sài Gòn
Theo các Pháp Lệnh Luật Sư trước đây và Luật Luật Sư hiện nay, thì luật sư phải được đào tạo nghề nghiệp. Những ai có thâm niên trong cơ quan bảo vệ pháp luật có thể được miễn đào tạo nghề hoặc/và thời gian tập sự.
Với chừng đó năm làm toà án, ông Anh từng là Chánh Án Toà Án Nhân Dân Sài Gòn và phó Chánh Án Toà Án Nhân Dân Tối Cao thì ông ta có thâm niên để được miễn đào tạo nghề và thời gian tập sự. Tuy nhiên, ông Anh bắt buộc phải vào một đoàn luật sư nào đó.
Cũng theo các qui định về luật sư, ông phải có chứng chỉ hành nghề. Mặc dầu được một số miễn trừ, ông Anh vẫn chưa là luật sư vì chưa là thành viên của luật sư đoàn nào cả.”
Trái với qui định của Thủ tướng?
Luật sư Nguyễn Đăng Trừng từ chối tham dự Hội Đồng Lâm Thời Luật Sư Toàn Quốc, theo báo Pháp Luật Thành Phố ngày 30 tháng Sáu, vì “thành phần nhân sự của Hội Đồng trái với nội dung thành lập do Thủ Tướng Chính Phủ phê duyệt theo quyết định 76 ngày 16 tháng Giêng năm 2008.”
Bản tin trên trang web của Đoàn Luật Sư Sài Gòn viết rằng, theo Quyết Định 76, “Hội Đồng Lâm Thời Luật Sư Toàn Quốc bao gồm các luật sư đại diện cho các Đoàn Luật Sư.”
Ông Lê Thúc Anh thì lại được bổ nhiệm làm Chủ Tịch của Hội Đồng trước khi nộp đơn xin gia nhập Đoàn Luật Sư Sài Gòn!
Cũng trong bài báo trên Pháp Luật Thành Phố, luật sư Nguyễn Đăng Trừng phát biểu là "Ban Chỉ Đạo Đại Hội Đại Biểu Luật Sư Toàn Quốc chỉ định ông Lê Thúc Anh – một người chưa từng là luật sư ngày nào vào giữ trọng trách Chủ Tịch Hội Đồng Lâm Thời Luật Sư Toàn Quốc."
Như vậy, vẫn theo vị luật sư này, thì "làm sao có thể hiểu về nghề luật sư, và có thực tiễn hoạt động?"
Luật sư Trừng kết luận, như vậy thì bản thân ông vào Hội Đồng để làm gì? Và ông quyết định rút lui.
Trong quyết định rút lui, gởi cho Bộ Trưởng Tư Pháp Hà Hùng Cường, luật sư Trừng viết rằng “Ban Chủ Nhiệm và Hội Đồng Khen Thưởng – Kỷ Luật Đoàn Luật Sư Thành Phố Hồ Chí Minh đã họp và nhất trí” việc ông rút tên.
Điều này có nghĩa, là Luật Sư Đoàn Sài Gòn, lớn nhất nước với hơn 2 ngàn luật sư, ủng hộ quyết định của ông Trừng.
Hành động từ chối ông Lê Thúc Anh cùng quyết định của luật sư Nguyễn Đăng Trừng rút lui khỏi Hội Đồng với sự đồng ý của Ban Chủ Nhiệm Luật Sư Đoàn Thành Phố là hành động “mang tính ly khai” chưa từng xảy ra ở Việt Nam.
Một luật sư trong nước
“Luật Luật Sư 2007 có đề cập đến Hội Đồng Luật Sư Toàn Quốc. Những tổ chức có tính toàn quốc chỉ mang tính nghề nghiệp và hoàn toàn tự nguyện, không phải là cơ quan quản lý nhà nước. Trong chuyện thành lập HĐLSTQ, theo nhận định riêng, thì chính phủ thấy vai trò luật sư nên người ta muốn có sự chính danh ở tầm cỡ quốc gia, trong nhiều hoạt động. Nhưng mặt khác, chính quyền muốn quản lý họ.
Gần như nguyên tắc, khi luật sư có những hoạt động mang màu sắc chính trị thì tính chất sẽ khác. Và trong thực tế, có nhiều dấu hiệu cho thấy ngày một nhiều luật sư bắt đầu để ý đến chính trị vào tham gia vào những vấn đề có tính chất chính trị.
Có tính chất chính trị không đơn thuần là tham gia vào bộ máy công quyền hay cơ quan lập pháp mà họ bắt đầu để ý đến các vụ việc mang tính chính trị, như bào chữa các bị can bị cáo mang tính chính trị, bắt đầu lên tiếng, phân tích những hành vi vi hiến hoặc vi luật của hệ thống chính quyền hoặc chỉ đích danh quan chức nhà nước làm sai.”
Chuyện chưa từng xảy ra
Theo luật sư Bùi Quang Nghiêm, thì với Tổ Chức Luật Sư Toàn Quốc, tiếng nói và uy tín của luật sư có thể được nâng cao. Tuy nhiên:
“Luật sư và nghề luật sư từ 1989 đến nay, không có tổ chức luật sư toàn quốc, chỉ có các đoàn luật sư của tỉnh, thành trực thuộc trung ương. Từ trước đến nay vẫn hoạt động bình thường. Với tổ chức toàn quốc, uy tín luật sư có thể được nâng cao. Nhưng nếu không có thì cũng không ảnh hưởng nhiều đến hoạt động của các luật sư. Nhưng nếu có, thì có thể là tốt hơn.”
Một luật sư đưa ra nhận xét, rằng hành động từ chối ông Lê Thúc Anh cùng quyết định của luật sư Nguyễn Đăng Trừng rút lui khỏi Hội Đồng với sự đồng ý của Ban Chủ Nhiệm Luật Sư Đoàn Thành Phố là hành động “mang tính ly khai” chưa từng xảy ra ở Việt Nam.
Những quyết định của Đoàn Luật Sư thành phố là dựa đúng theo luật và qui định, để phản ứng lại hành động “vội vã nên thiếu khôn ngoan” của Bộ Tư Pháp.
Luật sư này cũng đưa ra một số nhận định liên quan đến các sự kiện vừa nêu. Các nhận định này gồm có:
Thứ nhất, các luật sư tại Sài Gòn không thấy lợi ích khi tham gia Hội Đồng Luật Sư Toàn Quốc.
Thứ nhì, Đoàn Luật Sư Sài Gòn từ chối tham gia Hội Đồng để không bị mất thế độc lập.
Và thứ ba là sự thể hiện một nhu cầu đang ngày càng lớn trong giới luật sư Việt Nam: đó là nhu cầu có một xã hội được điều hành bởi pháp luật và chỉ bởi pháp luật mà thôi.