Thiết lập dân chủ để cải thiện nhân quyền ở Việt Nam

Trong buổi phát thanh trước, khi trao đổi với biên tập viên Nguyễn An của Đài Á Châu Tự Đo RFA, Luật sư Trần Thanh Hiệp, chủ tịch Trung Tâm Việt Nam về Nhân quyền, trụ sở đặt tại Paris có nói rằng cần phải thiết lập dân chủ thì mới mong thực sự cải thiện nhân quyền ở Việt Nam. Sau đây là những ý kiến để đào sâu thêm đề xuất của Luật sư Hiệp. Xin đựơc nói trước rằng ý kiến của luật sư Hiệp không nhất thiết phản ánh quan điểm của đài Á Châu Tự Do.

RFA: Nếu trong cuộc đối thoại Mỹ Việt sắp tới, gắn liền nhân quyền với dân chủ thì có thể gặp trở ngại, vì Hà Nội không muốn chính trị hóa nhân quyền. Và như vậy làm sao có thể cải thiện được tình trạng nhân quyền ở Việt Nam?   

Luật sư Trần Thanh Hiệp, ở giữa, tham dự một hội thảo chính trị ở Paris thánh 9/2004 - Hình do Việt Tân

Luật sư Trần Thanh Hiệp: Đương nhiên là nhà cầm quyền Hà Nội không bao giờ muốn giải quyết vấn đề nhân quyền trong mối liên hệ với dân chủ. Lập trường cố hữu của họ là nếu cần thì sẵn sàng nhượng bộ về mặt kinh tế còn về mặt chính trị không. Nhưng trước áp lực của quốc tế, Hà Nội đã không thể không có những nhượng bộ về nhân quyền.

Do đó, lập trường tách rời nhân quyền với dân chủ bây giờ chỉ còn là một lý cớ không có tính thuyết phục, nhưng vẫn  được đưa ra để trì hoãn việc trả lại nhân quyền cho người dân. Tôi cho rằng vào thời điểm cuối thập niên thứ nhất của những năm 2000 thì Hà Nội đã không còn khả thế chuyên chính của quá khứ để ngăn chận bước tiến của nhân quyền, trên bước đường trở thành phổ biến nghĩa là toàn cầu hóa. Mà nói nhân quyền tức là nói dân quyền như đã được quy định trong Công ước quốc tế về các quyền dân sự và chính trị. Nói cách khác, rõ ràng là nhân quyền phải gắn liền với dân chủ.   

RFA: Luật sư có cho rằng trong cuộc gặp gỡ sắp tới về nhân quyền, phía Mỹ có thể nêu lên vấn đề dân chủ để thảo luận trong tinh thần hiểu biết với Hà Nội không?

Luật sư Trần Thanh Hiệp: Tôi không có cơ sở để tìm hiểu tới mức thật chính xác lập trường của phái đoàn Mỹ. Nhưng dù sao thì phía Mỹ theo tôi không nhất thiết phải lấy dân chủ làm đề tài trao đổi hàng đầu. Vì nói cho cùng, nếu nhân quyền được tôn trọng đúng mức và đầy đủ thì đó chính đã là dân chủ rồi. Vì dân chủ là một chế độ trong đó nhân quyền được thể hiện và bảo đảm. Hơn nữa, tình trạng xấu về nhân quyền hiện nay ở Việt Nam thật ra là do độc tài gây ra. Nay nếu Hà Nội chấp nhận thi hành nghiêm chỉnh và thành thật những cam kết của họ trước luật quốc tế về nhân quyền thì cùng lúc họ sẽ mở đường cho cả nhân quyền lẫn dân chủ.

RFA: Người ta có thể thắc mắc tự hỏi rằng dù gì thì trong những cuộc gặp gỡ Mỹ Việt về nhân quyền trước đây, hai bên cũng đã đối thoại như luật sư phỏng đoán. Nhưng tại sao vẫn chưa thấy có tiến bộ đáng kể về nhân quyền và dân chủ vẫn còn vắng thiếu?

Luật sư Trần Thanh Hiệp: Theo tôi đứng trên bình diện Việt Nam mà xét thì tình trạng này có nhiều nguyên nhân. Ở đây tôi chỉ xin bàn về một trong những nguyên nhân ấy. Một cuộc đối thoại Mỹ và Việt Nam độc tài xã hội chủ nghĩa thì chỉ tạo ra được những kết quả trong giới hạn đó mà thôi. Nhân quyền và dân chủ của nhân dân Việt Nam là một vấn đề nội chính của Việt Nam, không thể chỉ tìm giải pháp hoàn toàn quốc tế.

Trong ký ức tập thể của nước này vẫn cò ghi sắc sâu đậm bài học đau thương của hai cuộc thương lượng ủy nhiệm cho Pháp vào thập niên 1950 ở Genève và cho Mỹ thập niên 1970 tại Paris để giải quyết với phe cộng sản số phận của nhân dân Việt Nam. Thiết tưởng nên tránh vết xe đổ của quá khứ và Mỹ nên mở rộng cuôc đối thoại và chỉ làm công việc xúc tác, để các xu hướng và lực lượng Việt Nam tự giải quyết với nhau vấn đề nội bộ, với sự hỗ trợ và bảo đảm của quốc tế.

RFA: Sáng kiến này liệu có quá sớm không, mặc dù trong cuộc điều trần về nhân quyền ngày 14/5 tại Hạ viện Hoa Kỳ mấy dân biểu Mỹ cũng đã trao đổi cùng chiều hướng. Nhưng trrước mắt, cuộc đối thoại Mỹ Việt ngày 29 tháng 5 tới đây theo Luật sư cần ưu tiên giải quyết những gi?

Luật sư Trần Thanh Hiệp: Muốn có ngay những kết quả cụ thể thì cả hai phía nên tập trung cố gắng để chấm dứt mọi hành động của Hà Nội ngang nhiên vi phạm nhân quyền. Thủ thuật mới của các nhà lãnh đạo chính trị ở Hà Nội là họ không còn biện minh để che dấu đường lối phi nhân quyền của mình nữa. Họ ra mặt khẳng định ý chí thực thi đảng trị, không ngần ngại dùng luật pháp, tòa án, công an, nhà tù, mà kìm kẹp và đàn áp đối lập cũng như bất cứ một tầng lớp dân chúng nào không chịu tuân phục trật tự họ áp đặt. Như vậy, vấn đề nhân quyền hiện nay ở Việt Nam phải ưu tiên giải quyết là chấm dứt ngay tình trạng đàn áp có quy mô này. Nếu không đạt được hiệu quả đó thì e rằng vấn đề nhân quyền vẫn còn đang ở trước mặt hàng triệu nạn nhân với những thân phận hẩm hiu của đen tối đã qua.

 
RFA: Trong một cuộc hội thảo mới đây ở Paris về dân chủ mà Đài Á Châu Tự Do đã tường thuật, Luật sư có đưa ra một số tiền đề để cử tọa thảo luận về một chế độ dân chủ lý tưởng ở Việt Nam trong tương lai. Nếu có thể được, xin Luật sư tóm lược ý kiến của mình và nhận định về tính chất khả thi của những đề xuất ấy.


Luật sư Trần Thanh Hiệp: Tôi sẽ không có thời giờ để trình bày đầy đủ những đề xuất nói trên. Tôi chỉ xin nhấn mạnh rằng bất cứ một sáng kiến xây dựng dân chủ nào cho nước Việt Nam trong tương lai cũng không thể không thỏa mãn hai đòi hỏi cơ bản. Một đằng phải chấm dứt ngay độc tài, đằng khác tìm một phương thức tổ chức chính quyền thích hợp với thực tế quốc nội và quốc tế để thể hiện đầy đủ và ngay bây giờ nhân quyền và dân quyền cho nhân dân. Do đó Nhà nước tương lai sẽ không thể là một trung tâm quyền lực chống lại nhân dân thậm chí đàn áp nhân dân như hiện nay.

Quyền cai trị của Nhà nước này thực chất chỉ là một chức năng điều hợp xã hội để thỏa mãn những nhu cầu của xã hội sát với đòi hỏi của thực tế của hiện tại trong chiều hướng chuẩn bị cho tương lai. Đó là loại hình mới về Nhà nước mà thuật ngữ luật học gọi là Nhà nước cơ năng (État fontionnel) chịu sự chi phối của 4 loại quyền là Quyền của Quốc gia, Quyền của con người, Quyền của công dân và Quyền của dân tộc.

Dĩ nhiên một Nhà nước như vậy tất phải là một Nhà nước pháp trị. Ai cũng nhận thấy rằng đề xuất này của tôi rút lại chỉ là sự kết hợp nhân quyền với dân chủ mà thôi. Phải kết hợp như vậy để tránh những thất bại trong quá khứ chủ trương sai lầm giải quyết nhân quyền không có dân chủ bây giờ phải thiết lập dân chủ để cải thiện nhân quyền.

RFA: Xin cảm ơn Luật sư Hiệp và xin được nhắc lại rằng ý kiến của Luật sư Hiệp không nhất thiết phản ánh quan điểm của Đài Á Châu Tự Do.