Cuối tuần vừa qua, khi quyết định nâng biên độ dao động tỷ giá đô la và đồng bạc Việt Nam bắt đầu có hiệu lực, thì giá đô la trên thị trường tự do giảm đi, nhưng điều đặc biệt là người có nhu cầu thì lại không mua được đô la trong hệ thống ngân hàng.

Một người trong nước nói rằng thông tin kinh tế tại Việt Nam hiện nay bị “nhiễu.”

Qui luật cung cầu?

Ngày 27 tháng Sáu, tức là ngày đầu tiên có hiệu lực của quyết định tăng biên độ dao động tỷ giá đô la và Việt Nam Đồng từ 1% lên 2%, thì có hiện tượng giá đôla giảm. Đi kèm hiện tượng này là dấu hiệu, mà thoạt nhìn, là ngược với qui luật cung cầu: thị trường trở nên khan hiếm đô la.

Tuy nhiên, nếu phân tích kỹ thành phần thị trường và các cơ chế giá ngoại tệ tại Việt Nam hiện nay, thì có thể thấy hiện tượng khan hiếm đôla không phản ánh đúng thị trường cũng như qui luật cung cầu. Cụ thể, giá đô la chỉ giảm so với giá cao trước đây trên thị trường tự do.

Và thứ hai, đô la chỉ khan hiếm trong hệ thống ngân hàng, tức là thị trường do nhà nước quản lý. Còn tại thị trường tự do, người mua có thể mua đô la bất cứ lúc nào, miễn giá cả được thoả thuận theo đúng giá thị trường:

“Chúng tôi gọi thẳng vào điện thoại một người kinh doanh đô la trên thị trường tự do lúc 8 giờ sáng ngày 28 tháng Sáu thì được trả lời ngay: đô la bán ra giá 17 ngàn 800, còn mua vào là 17 ngàn 500.”

Nhà nước và Thị trường

Theo bản tin của tờ Sài Gòn Giải Phóng ngày 27 tháng Sáu, giá đô la niêm yết tại các ngân hàng thương mại tăng nhẹ nhưng nhiều khách hàng và doanh nghiệp vẫn không mua được đôla khi có nhu cầu. Cụ thể, theo bản tin của tờ Sài Gòn Giải Phóng, Ngân Hàng Á Châu và một số ngân hàng khác chỉ thu đô la vào chứ không bán ra.

Cũng là điều dễ hiểu, giá đô la nơi thị trường tự do cao hơn thị trường do nhà nước quản lý cả ngàn đồng cho mỗi một đô la. Nói khác đi, nếu các ngân hàng bán đô la ra theo giá niêm yết qui định bởi nhà nước, thì ngân hàng mất đi cơ hội kiếm lời thêm; mỗi một đô la thêm một ngàn đồng Việt Nam.

Một người sống tại Sài Gòn nhận định rằng thời điểm hiện tại là thời điểm rất nhạy cảm về mặt thị trường. Anh nói:

“Giá đô la giảm có nghĩa là ngân hàng giảm để giao dịch hoàn chỉnh giữa ngân hàng và công ty. Còn thị trường bên ngoài, thời điểm này rất nhạy cảm. Hai thị trường tự do và chính thức hoàn toàn không ăn khớp. Đó là chưa nói, thông tin hiện nay rất nhũng nhiễu, cả hai loại thông tin chính thức và không chính thức đều nhiễu. Chẳng hạn vụ hai nữ nhân viên Sacombank tự tử khiến dư luận Sài Gòn xôn xao.”

Trên thực tế, tình trạng khan hiếm đô la là có thật, và nhiều khi chính thị trường tự do là nơi cung cấp nguồn ngoại tệ cho người có nhu cầu nhập khẩu, qua đó giúp giải quyết sự ách tắt đô la trong hệ thống ngân hàng do nhà nước quản lý.

Vì sao khan hiếm?

Một người trong nước quan sát và mô tả như sau:

“Hiện giờ người ta không mua đô la để cất, mà mua đô để đáp ứng nhu cầu thanh toán hàng nhập khẩu. Nhà nước cấm mua bán đô la trên thị trường tự do, nhưng vì ngân hàng không có nên người ta cứ ra ngoài mua rồi mang vô nộp.

Đôi khi mua ngân hàng không có là vì mặt hàng họ nhập không thuộc loại được khuyến khích để hạn chế nhập siêu. Nhà nước chỉ bình ổn bằng cách bán đô la cho ai nhập những mặt hàng thiết yếu thôi. Còn hàng xa xỉ thì phải tự cân đối.”

Cho đến nay, hai biện pháp hành chánh được áp dụng trên thị trường ngoại tệ tại Việt Nam. Biện pháp thứ nhất, các ngân hàng thương mại, khi thực hiện thanh toán trên đồng đô la, phải theo tỷ giá bình quân giữa tiền đồng Việt Nam và đồng đô la do Ngân Hàng Nhà Nước qui định. Biện pháp thứ hai, các hoạt động mua bán đô la trên thị trường tự do là nằm ngoài pháp luật.

Giới chức Ngân Hàng Nhà Nước cho đến nay vẫn khẳng định tình trạng giá đô la lên cao là do đầu cơ mà ra. Một cách lý giải khác không thấy được nhắc đến, đó là trong những tin tức tiêu cực dồn dập về nền kinh tế, trong cơn lạm phát tăng cao, đánh thốc vào đời sống xã hội, việc hoán đổi tiền đồng sang các loại hàng hoá, tài sản khác, trong đó có ngoại tệ, là điều dễ hiểu, nhằm bảo toàn tài sản.

Nhận định của một người đang sống trong nước có thể để lại nhiều suy nghĩ, đó là “thời điểm hiện nay mọi thông tin, chính thức cũng như không chính thức, đều bị nhiễu.”