Nguyễn Khanh của Ðài chúng tôi đã có dịp gặp ông Trương Lương Dân, Phó Chủ Nhiệm Văn Phòng Ðặc Trách Quan Hệ Với Hoa Lục để hỏi về những biến chuyển trong quan hệ giữa Bắc Kinh và Ðài Bắc. Sau đây là những điểm chính trong buổi nói chuyện.
Nguyễn Khanh: Các quan chức Ðài Loan mà tôi tiếp xúc đều bảo nên đến gặp ông, vì ông vừa là một chuyên gia, vừa là người có thẩm quyền về quan hệ Ðài Loan-Hoa Lục…
Trương Lương Dân: Tôi nghĩ không ai dám tự bảo mình là chuyên gia về quan hệ Ðài Loan-Hoa Lục cả. Ðây là mối quan hệ rất phức tạp. Chúng tôi thu thập được kinh nghiệm, nhưng nếu bảo rằng là chuyên gia thì không đâu.

Mở đường bay trực tiếp

Nguyễn Khanh: ngay sau khi Tổng Thống Mã Anh Cửu lên thay Tổng Thống Trần Thủy Biển, hai bên đã loan báo mở đường bay trực tiếp. Mới đây, chính Chủ Tịch Hồ Cẩm Ðào của Trung Quốc cũng nói rằng phải làm sao để cả hai bên đều có lợi. Thưa ông, làm sao để hai bên đều có lợi?
Trương Lương Dân: Nói thì có vẻ dễ, nhưng chuyện liên quan đến nhiều lãnh vực khác nhau. Tính từ 1949 đến giờ, hai nước đã tách rời 60 năm rồi, và 2/3 khoảng thời gian đầu hai bên đã căng với nhau, có lúc về quân sự, có lúc thì về chính trị, lúc khác lại về văn hóa. Nhưng trong 20 năm trở lại đây, tình hình thay đổi và kể từ ngày Tổng Thống Mã Anh Cửu tuyên thệ nhậm chức, quan hệ bước thêm một bước mới, giúp cả hai bên có cơ hội đến gần với nhau hơn.
Như tôi đã nói trong 20 năm qua, quan hệ Ðài Loan và Hoa Lục không êm thắm như mong muốn, có nhiều giai đoạn thăng trầm, liên quan trực tiếp đến nhiều lãnh vực.

Nhìn chung thì trao đổi kinh tế tiến triển tốt, quan hệ chính trị dậm chân tại chỗ, và quan hệ văn hóa đang đi dần đến chỗ hòa hợp với nhau. Ðó là lý do tại sao tôi nói quan hệ giữa hai bên trong các lãnh vực không đi chung một nhịp.

Ô. Trương Lương Dân

Kinh tế, văn hóa, chính trị

Nhìn chung thì trao đổi kinh tế tiến triển tốt, quan hệ chính trị dậm chân tại chỗ, và quan hệ văn hóa đang đi dần đến chỗ hòa hợp với nhau. Ðó là lý do tại sao tôi nói quan hệ giữa hai bên trong các lãnh vực không đi chung một nhịp.
Lúc Tổng Thống Mã Anh Cửu lãnh nhận vai trò lãnh đạo quốc gia, quan hệ giữa Ðài Bắc và Bắc Kinh đang gặp nhiều khó khăn, có thể gọi là ở trong giai đoạn căng thẳng về quân sự lẫn ngoại giao. Dù quan hệ thương mại ngày một tốt hơn trước, nhưng những trở ngại căn bản khác của cả hai phía thì vẫn còn. Tổng Thống chúng tôi chủ trương những vấn đề dễ sẽ được giải quyết trước, tạo môi trường thuận lợi để giải quyết những vấn đề khó khăn hơn như chính trị và quân sự, để cuối cùng đến một ngày nào đó hai bên có thể chính thức chấm dứt thái độ thù nghịch, và ký kết hiệp ước hòa bình.
Chính sách này cũng giúp chúng tôi không phải sử dụng nguồn tài nguyên hạn chế của mình vào công tác vận động tranh giành ảnh hưởng với Hoa Lục ở những nước đang trao đổi quan hệ với chúng tôi. Ðó là chiến lược mà Tổng Thống chúng tôi đưa ra.

Kinh tế, thương mại được dặt lên hàng đầu

Nguyễn Khanh: Nhưng thưa ông, ông có nghĩ chiến lược của Tổng Thống Mã Anh Cửu sẽ đem lại kết quả, hay là quý ông đang đi thử một con đường khác và hy vọng sẽ đến được đích?
Trương Lương Dân: Chúng tôi phải thử mới biết chiến lược mới này sẽ đem lại kết quả như thế nào, dù chúng tôi biết rất rõ là rất khó khăn. Ðó chính là lý do tại sao chúng tôi bảo phải thực tế, phải tìm cách giải quyết những trở ngại về kinh tế, thương mại trước rồi mới tính đến chuyện giải quyết các vấn đề khác. Tiến trình này cũng sẽ giúp xây dựng hiểu biết giữa hai bên, và tạo một môi trường tốt hơn để có thể giải quyết những vấn đề khó khăn hơn.
Trong quá khứ đã có những lời chỉ trích đối qua đáp lại giữa hai phía, và điều này không có lợi cho cả bên này lẫn bên kia, không có lợi gì cho người dân, đặc biệt là người dân Ðài Loan. Với chính sách mới chúng tôi kỳ vọng nhân dân hai bên có thể sống hòa bình, và chúng tôi tin vị thế chính trị của hai bên sẽ được giữ nguyên. Chúng tôi chứng tỏ thiện chí với họ và họ cũng phải bày tỏ thiện chí với chúng tôi. Chúng tôi đã ghi nhận được những dấu hiệu tốt, và hy vọng đó là bước khởi đầu cho những điều tốt hơn nữa.

giải quyết những trở ngại về kinh tế, thương mại trước rồi mới tính đến chuyện giải quyết các vấn đề khác. Tiến trình này cũng sẽ giúp xây dựng hiểu biết giữa hai bên, và tạo một môi trường tốt hơn để có thể giải quyết những vấn đề khó khăn hơn.

Ô. Trương Lương Dân

Nguyễn Khanh: ở thang điểm 0 là thấp nhất và 10 là cao nhất, ông cho các dấu hiệu ghi nhận được từ Bắc Kinh bao nhiêu điểm?
Trương Lương Dân: Đây chỉ là những bước đầu tiên cho một quan hệ mới giữa hai bên, và phải rất thận trọng vì ngay lúc này chúng tôi đang muốn giải quyết những vấn đề không mấy khó trước khi nói đến những việc khó hơn. Cả hai phía đều cần phải tương nhượng để có thể đi đến chỗ dung hòa.
Với những vấn đề tế nhị hơn như quân sự hay chính trị thì chưa thể có câu trả lời ngay trong lúc này. Vẫn còn ở trong giai đoạn bàn thảo xem phải làm những gì. Ðó là một thử thách rất lớn cho cả đôi bên. Và phải đợi đến lúc đó, tôi mới có thể trả lời cho ông được. Ngay bây giờ thì chưa.

Cuộc gặp quan trọng giữ Đài Loan và Hoa Lục

Nguyễn Khanh: vòng thảo luận kế tiếp giữa Ðài Loan và Hoa Lục sẽ diễn ra vào thời điểm nào?
Trương Lương Dân: Cuộc gặp gỡ sắp đến sẽ diễn ra vào cuối tháng 10 hoặc đầu tháng 11 năm nay. Ðây là cuộc gặp quan trọng cho cả hai bên vì như ông cũng rõ, các cuộc thảo luận đã bị gián đoạn cả 10 năm rồi, cho mãi đến tháng Sáu vừa qua mới đồng ý sẽ gặp nhau lại để trao đổi quan điểm, thảo luận theo chiều hướng xây dựng. Ðịa điểm gặp gỡ sẽ thay đổi giữa Hoa Lục và Ðài Loan. Giữa các vòng thảo luận đó, có thể sẽ có những cuộc gặp tiền hội nghị.
Nguyễn Khanh: lúc nãy ông bảo cả hai phía đều phải tương nhượng. Phía Ðài Loan phải tương nhượng những gì và phía Hoa Lục cũng cần phải làm gì?
Trương Lương Dân: Tương nhượng như mở đường bay nối liền giữa hai bên. Chúng tôi không chỉ muốn mở đường bay chở hành khách, mà cả đường bay chở hàng nữa. Trong cuộc gặp hồi tháng Sáu vừa rồi, hai bên mới thông qua được chuyện mở đường bay hành khách, và chúng tôi có cho họ biết muốn mở đường bay chở hàng. Câu trả lời của Hoa Lục là có một số khó khăn nên không đáp ứng ngay được. Chúng tôi đồng ý chờ, nhưng cũng nói rõ là hy vọng có được câu trả lời ở vòng gặp gỡ kế tiếp. Họ có hứa điều đó.
Nguyễn Khanh: nhìn vào thực tế, ông nghĩ làm sao Hoa Lục có thể chấp nhận có một nước Ðài Loan, trong khi không áp dụng điều này với Hồng Kông, Ma Cao?
Trương Lương Dân: Trong hàng trăm năm trời, Hồng Kông và Ma Cao là đất thuộc địa, người dân không mong độc lập, chỉ mong tự do và một số người muốn có dân chủ. Chúng tôi muốn cả tự do và dân chủ, đối với người dân nước tôi đó là 2 điều quan trọng nhất.
Trong những năm gần đây, Trung Quốc thành công về mặt phát triển kinh tế, nhưng ông cũng phải biết rằng ngoài kinh tế còn có thể chế chính trị. Người dân Ðài Loan đòi hỏi phải có cả tự do lẫn dân chủ, và đó là mục tiêu tối thượng của chúng tôi.

Từ 1912 Trung Hoa Dân Quốc đã là một quốc gia độc lập, có chủ quyền trước khi có cộng sản. Bây giờ lãnh thổ của chúng tôi nhỏ đi, nhưng vị thế của chúng tôi thì vẫn như cũ, không có gì thay đổi.

Ô. Trương Lương Dân

Trung Hoa Dân Quốc là quốc gia độc lập

Nguyễn Khanh: còn độc lập thì sao?
Trương Lương Dân: Từ 1912 Trung Hoa Dân Quốc đã là một quốc gia độc lập, có chủ quyền trước khi có cộng sản. Bây giờ lãnh thổ của chúng tôi nhỏ đi, nhưng vị thế của chúng tôi thì vẫn như cũ, không có gì thay đổi.
Nguyễn Khanh: nếu có cơ hội, liệu Tổng Thống Mã Anh Cửu có sang thăm Hoa Lục không? Liệu chính phủ quý ông có đặt điều kiện đính kèm không?
Trương Lương Dân: Tôi không nghĩ Tổng Thống Mã Anh Cửu cần phải sang thăm Hoa Lục, và tôi cũng không nghĩ cơ hội như vậy sẽ xảy ra. Bốn năm ở nhiệm kỳ này sẽ được Tổng Thống chúng tôi dùng để mở một con đường, bắt một chiếc cầu nối liền hai bên, giảm bớt căng thẳng đang có giữa bên, xây dựng quan hệ thương mại cho tốt đẹp hơn và mở rộng trao đổi văn hóa với Hoa Lục. Những việc này đòi hỏi nhiều thời gian và tôi nghĩ Tổng Thống Mã Anh Cửu không có thì giờ và cũng không cần phải sang Hoa Lục.
Nguyễn Khanh: xin cám ơn ông Trần Lương Dân.