Vấn đề nhập siêu

"Cơ chế kinh tế của Việt Nam chủ yếu là làm gia công bằng cách nhập khẩu nguyên nhiên vật liệu, chế biến, rồi xuất khẩu ra ngoài. Với xuất khẩu chiếm tới hơn 60% của tổng sản lượng quốc gia (GDP) mà xuất lại tăng chậm hơn nhập, trong khi hàng nhập khẩu thì vẫn còn cao giá trên toàn cầu, thì cái tình trạng bấp bênh này tôi e rằng sẽ kéo dài."

Kinh tế gia Nguyễn Xuân Nghĩa vừa đưa ra những nhận định tổng quát về tình hình nhập siêu của Việt Nam.

Chỉ trong tháng 5 vừa qua Việt Nam đã nhập siêu lên đến con số đáng lo ngại là 14 tỷ 400 triệu Mỹ kim, góp phần cho thâm thủng mậu dịch tăng lên 25 tỷ trong năm nay.  

Theo The Strait Times, một tuần báo uy tín của Singapore, nhận định thì lạm phát tại Việt Nam trầm trọng nhất khu vực,  mà nhập siêu là một trong những lý do chính cần phải quan tâm.

Hậu quả của việc nhập siêu tác động đến nền kinh tế đang phát triển cũng như thúc đẩy đà gia tăng của lạm phát như thế nào,  được nhà nhận định thời cuộc cũng là một kinh tế gia, ông Ngô Nhân Dụng, phân tích:

"Cái tình trạng cán cân thương mại của mình bị thâm thủng, cái nhập siêu quá cao đó, khiến cho guồng máy tài chánh của mình, tức là từ Ngân Hang Trung Ương - tức Ngân Hang Nhà Nước, cho đến Bộ Tài Chánh rất khó xoay sở. Vấn đề mình nhập siêu một phần là do nhập cảng rất nhiều nguyên liệu và những hàng hoá đã chế biến nhưng chưa hoàn tất để đưa vào nước mình.

Bình thường thì quốc gia nào cũng phải nhập cảng nguyên liệu, phải nhập cảng những hàng đang chế hoá vào nước mình để hoàn tất việc chế hoá. Ở nước ta thì nhập cảng nhiều quá mà cái số mang vô để chế biến ra thì mình làm với hiệu quả thấp quá; chính cái vấn đề hiệu quả thấp của cả nền kinh tế, đặc biệt là những doanh nghiệp nhà nước, đã khiến cho hàng sản xuất bán ra ngoài có giá trị thấp so với hàng hoá và nguyên liệu mà mình mua vào.

Trong số những thứ làm cho mình phải trả nhiều tiền là xăng dầu. Xăng dầu nhập cảng vô rất là cao, trong khi đó giá dầu thô cũng tăng nhưng mà mình bán (dầu thô) ra rồi nhập cảng xăng với giá cao hơn nữa thì chính cái đó là một nhược điểm nữa trong nền kinh tế sinh ra."

Chính sách nhập khẩu nguyên liệu? 

Nhập khẩu nguyên vật liệu sản xuất càng cao thì kinh tế càng phát triển. Tuy nhiên nếu nhập khẩu các nguyên vật liệu chỉ để gia công thì hiệu quả sẽ rất thấp nếu không muốn nói là không đáng kể.

Việt Nam hiện đang là bạn hàng lớn nhất của Trung Quốc và các nước trong khối ASEAN về nhập khẩu. Từ gỗ, sắt thép cho đến cây kim sợi chỉ đều nhập từ các láng giềng này.

Trong khi Việt Nam có kim ngạch xuất khẩu đồ gỗ rất cao nhưng nguyên liệu gỗ thì phải nhập. Việt Nam không thiếu đất trồng rừng cũng như rất thừa nông dân sẵn sàng trồng và chăm sóc rừng nhưng việc quy hoạch những khu vực lớn để trồng rừng thì chưa được quan tâm.

Cho đến khi mới đây, một kiến nghị của Hiệp Hội Gỗ và Lâm Sản Việt Nam đã trình lên thủ tướng chính phủ về việc này. Ông Nguyễn Tôn Quyền chủ tịch Hiệp Hội cho biết:

"Hiện nay Hiệp Hội chúng tôi cũng đã trình chính phủ và đã được thủ tướng chính phủ phê duyệt một cái đề án vào Tháng 5-2007 về chiến lược phát triển lâm nghiệp quốc gia từ nay cho đến Năm 2020. Thế thì trong chiến lược đó chúng tôi đưa ra một kế hoạch trồng rừng rất là rộng lớn để đến Năm 2015 thì chúng tôi có thể đưa lên sản lượng gỗ mà chúng tôi có thể tự túc trong nước được.

Hiện nay chúng tôi nhập khẩu cho nhu cầu mỗi năm độ 34 triệu mét khối, thì đến Năm 2015 sẽ có hai nguồn gỗ mà chúng tôi sẽ có được, tức là nguồn gỗ tự trồng và thứ hai là nguồn gỗ từ rừng tự nhiên.

Về nguồn gỗ tự nhiên thì mỗi năm chúng tôi sẽ phấn đấu có khoảng độ 4 triệu mét khối gỗ. Và đến Năm 2015 thì nguồng gỗ tự trồng của chúng tôi sẽ là khoảng 10 triệu mét khối gỗ.

Như vậy là đến Năm 2015 thì chúng tôi sẽ có khoảng 15 triệu mét khối gỗ. Đến Năm 2020 con số đó sẽ lên khoảng 20-25 triệu mét khối. Như vậy trong vòng từ nay đến khoảng độ 7-8 năm nữa thì chúng tôi vẫn phải nhập khẩu."

Xăng dầu là một ví dụ nữa của việc nhập siêu. Việt Nam có dầu nhưng vẫn phải nhập nhiên liệu thành phẩm vì chưa có nhà máy tinh chế. Qua nhiều năm tranh cãi về địa điểm để xây dựng nhà máy, cuối cùng mới đạt đến thỏa thuận là nhà máy Dung Quất sẽ có mặt tại Miền Trung Việt Nam.

Quyết định chậm chạp này đã góp phần thúc đẩy nhập siêu gia tăng. Kinh tế gia Ngô Nhân Dụng đưa ra nhận định:

"Những năm qua ở Việt Nam đã bàn đến việc tinh lọc dầu thô để biến thành xăng, thành diesel, v.v. nhưng mà suốt thời gian gọi là 20 năm đổi mới kinh tế thì vẫn chưa làm được việc đó. Mà yếu tố nào đã khiến cho Việt Nam chậm trễ trong việc hoàn thành nhà máy lọc dầu để cho mình có thể có dầu lửa (dầu thô) và có xăng tiêu thụ chớ không đến nỗi có dầu lửa (dầu thô) mà vẫn cứ phải nhập cảng xăng?"

Nghịch lý xuất nhập khẩu

Một nghịch lý nữa của Việt Nam là đã cho nhập rất nhiều ô tô trong khi nhu cầu thật sự trong nước chưa phải là bức thiết. Việc nhập khẩu này vừa tăng thâm thủng mậu dịch vừa bảo hộ một cách gián tiếp cho các cơ sở quốc doanh sản xuất phụ tùng ô tô trong nước.

Trong khi thời hạn mở cửa nhập khẩu ô tô của WTO đang đến gần thì tình trạng nhập khẩu càng góp phần làm tỷ lệ nhập siêu gia tăng hơn nữa. Để tránh tình trạng này, Tiến sĩ Vũ Quang Việt là chuyên gia kinh tế của Liên Hiệp Quốc đưa ra đề nghị:

"Các nước trong WTO người ta yêu cầu là thuế của Việt Nam vì quá cao rồi nên phải giảm xuống. Nếu bây giờ mình đã hứa hẹn là mình sẽ giảm thuế một số ngành hàng theo như lộ trình mà họ đặt ra, muốn làm điều đó thì cũng phải giảm sự nhập khẩu ô tô xuống thôi, thì mình có thể đánh trên thuế nội địa, tức là thuế khi đã nhập vào rồi là thuế sử dụng, thì mọi người sử dụng thì đều bị cả với cái giá rất là cao.Nhưng mà đánh thuế như vậy thì dĩ nhiên là những công ty sản xuất ô tô Việt Nam cũng bị trả một cái thuế giông như là ô tô nhập cả.

Về lâu về dài tôi không nghĩ là Việt Nam nên phát triển cái ngành sản xuất ô tô vì vừa là sử dụng xăng nhiều, vừa là gây ô nhiễm môi trường, vừa là tạo ra kẹt xe. Các nước người ta đang kiếm cách để chuyển vấn đề di chuyển trong thành phố vào các phương tiện công cộng thì ngược lại Việt Nam lại muốn phát triển công nghiệp ô tô tức là hoàn toàn ngược lại hướng các nước đang đi tới."

Tình trạng xem thường chủng loại hàng nhập khẩu là căn bệnh kinh niên của Việt Nam.  Cho đến khi nào giới chức thẩm quyền chú trọng và có biện pháp mạnh hơn nữa nhằm ngăn chặn nhập khẩu các mặt hàng mà trong nước có thể sản xuất được thì may ra cán cân mậu dịch mới cân bằng phần nào, góp phần giảm thiểu lạm phát cũng như phát triển bền vững nền kinh tế vĩ mô của đất nước.

 
(Quý vị vừa nghe bài thứ hai với đề tài "Nhập siêu" trong loạt bài 5 kỳ của biên tập viên Mặc Lâm. Kỳ tới chúng tôi sẽ chú trọng vào các báo cáo của các công ty tài chánh quốc tế có tác hại như thế nào đối với tình hình kinh tế Việt Nam, mời quý vị đón theo dõi.)