ប្រពៃណី​ថែម​ប្រពន្ធ​ឬ​ប្ដី​របស់​ជនជាតិ​ដើម​​​ភាគ​តិច​

ប្រពៃណី​ថែម​ប្រពន្ធ​ឬ​ថែម​ប្តី​ក្នុង​ចំណោម​សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ភាគ​តិច​នៅ​ខេត្ត​រតនគិរី នៅ​តែ​ពេញ​និយម​នៅ​ឡើយ​បើ​ទោះ​ជា​គេ​ដឹង​ថា មាន​ការ​ប៉ះពាល់​ដល់​អនាគត​កំលោះ​ក្រមុំ​ខ្លះ​ក៏ដោយ។
ដោយ គង់ យុទ្ធនា
2009-12-17
Share
ព្នង​មណ្ឌលគិរី​៣០៥ ពិធី​សែន​ភូមិ​របស់​ជនជាតិ​ភាគ​តិច​ព្នង​នៅ​ខេត្ត​មណ្ឌលគិរី
RFA/Oudom

រហូត​មក​ទល់​នឹង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​រួម​មាន ទំពួន ចារ៉ាយ​និង​កាចក នៅ​តែ​ប្រកាន់​ខ្ជាប់​ប្រពៃណី​ថែម​នូវ​ប្រុស​កំលោះ ឬ​ស្រី​ក្រមុំ​ដែល​ជា​សាច់​ថ្លៃ​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​ប្តី ឬ​ជា​ប្រពន្ធ​ទី​ពីរ ឬ​ទី​បី​នៅ​ពេល​ដែល​ប្តី ឬ​ប្រពន្ធ​របស់​ពួកគេ​បាន​ស្លាប់។

មាន​ការ​ទទួល​ស្គាល់​ជា​ទូទៅ​ដោយ​សហគមន៍​ជនជាតិ​ដើម​ទាំង​នោះ​ថា ប្រពៃណី​លើក​ថែម​ស្រី​ក្រមុំ​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ​ទី​ពីរ​ឬ​ទី​បី ក្រោយ​ពី​ប្រពន្ធ​របស់​ពួកគេ​ស្លាប់​នោះ នៅ​មាន​បន្ត​ច្រើន​ជាង​ការ​ថែម​ប្រុស​កម្លោះ​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​ប្តី​ទី​ពីរ​ក្នុង​ពេល​បច្ចុប្បន្ន​នេះ។

ស្រ្តី​មាន​ដើម​កំណើត​គ្រឹង​២​នាក់ បាន​រត់​គេច​ចេញ​ពី​ប្រពៃណី​ថែម​ប្រុស​កំលោះ​​ជា​សាច់​ថ្លៃ​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​ប្តី បន្ទាប់​ពី​ប្តី​របស់​ពួកគាត់​ជា​ជនជាតិ​ដើម​ទំពួន​បាន​ស្លាប់។ ស្រ្តី​ទាំង​២​នាក់​នេះ​កំពុង​រស់​នៅ​ភូមិ​តងណងឡិះ ឃុំ​អូរជុំ ស្រុក​អូរជុំ។

ស្រ្តី​ឈ្មោះ ដាំ ម៉ូ អាយុ​៥៤​ឆ្នាំ ជនជាតិ​គ្រឹង បាន​និយាយ​ប្រាប់​ថា គាត់​បាន​រៀបការ​តាំង​ពី​អាយុ​១៥​ឆ្នាំ​ម៉្លេះ​ជាមួយ​បុរស​ជនជាតិ​ទំពួន​រស់​នៅ​ភូមិ​បរញ៉ុក ឃុំ​ឯកភាព ស្រុក​អូរជុំ មាន​កូន​ចំនួន​៤​នាក់ ក្រោយ​មក​ប្តី​របស់​ខ្លួន​បាន​ស្លាប់។ ក្រោយ​ពេល​ធ្វើ​បុណ្យ​រួចរាល់ ចាស់​ទុំ​ភូមិ​និង​សាច់ញាតិ​ខាង​ប្តី​បាន​មក​ជួប​ជុំ​គ្នា​ដើម្បី​និយាយ​រឿង​តាម​ប្រពៃណី ដោយ​បាន​លើក​ប្រុស​កំលោះ​ម្នាក់​ឈ្មោះ វ៉ន អាយុ​១៧​ឆ្នាំ​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​ប្តី​ទី​ពីរ​របស់​ខ្លួន។

ស្រ្ដី​ឈ្មោះ ដាំ ម៉ូ បាន​ឲ្យ​ដឹង​តាម​រយៈ​អ្នក​បក​ប្រែ​ថា ៖ «គាត់​និយាយ​ថា ក្រោយ​ពី​ធ្វើ​បុណ្យ​សព​រួច បង​ប្អូន​ញាតិ​មិត្ត​និង​ក្មួយៗ​របស់​គាត់​លើក​កូន​កម្លោះ​ឲ្យ​គាត់»

ស្រ្តី​ឈ្មោះ ដាំ ម៉ូ និយាយ​ថា គាត់​បាន​ប្រកែក​មិន​ព្រម​ទទួល​ទេ ដោយសារ​ថា វា​មាន​អាយុ​ខុស​គ្នា​ច្រើន​ពេក ហើយ​កំលោះ វ៉ន ត្រូវ​ជា​ក្មួយ​របស់​ប្តី​ខ្លួន​ផង។ ឯ​ក្មេង​កំលោះ​នោះ​ក៏​បាន​បដិសេធ​មិន​ព្រម​ដូចគ្នា ហើយ​គេ​ថែមទាំង​បាន​រត់​គេច​ចេញ​ពី​ភូមិ​ទៀត​ផង។ ដូច្នេះ​គាត់​បាន​សុខ​ចិត្ត​ឲ្យ​ចាស់​ទុំ​ភូមិ​ផាក​ពិន័យ​ជា​ស្រាពាង​និង​មាន់ រួច​ហើយ​ក៏​នាំ​កូន​ត្រឡប់​មក​រស់​នៅ​ភូមិ​កំណើត​វិញ​កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៦​កន្លង​មក​នេះ។

ស្រ្ដី​ឈ្មោះ ដាំ ម៉ូ បាន​ឲ្យ​ដឹង​បន្ថែម​តាម​រយៈ​អ្នក​បក​ប្រែ​ដូច្នេះ ៖ «គាត់​និយាយ​ថា នៅ​តែ​បង្ខំ​គាត់ បើ​មិន​យក​មិន​បាន​ទេ ព្រោះ​ថា​ប្រពៃណី​គេ​អ៊ីចឹង ប៉ុន្តែ វ៉ន ក៏​បាន​ចាក​ចេញ​ពី​ភូមិ​នោះ។ ក្រោយ​ពី វ៉ន ចាក​ចេញ​រួច គាត់​ក៏​សម្រេច​ចិត្ត​វិល​ត្រឡប់​មក​ស្រុក​កំណើត​វិញ​នៅ​តងណងឡិះ​នេះ»

ស្រ្តី​គ្រឹង​ម្នាក់​ទៀត​ឈ្មោះ ចាវីន រំផ្លាយ អាយុ​៤០​ឆ្នាំ ក៏​បាន​នាំ​កូន​គេច​ចេញ​ពី​ភូមិ​ទំពួន នា​ស្រុក​អណ្តូងមាស មក​រស់​នៅ​ភូមិ​កំណើត​វិញ​ដែរ ខណៈ​ដែល​ប្រពៃណី​ទំពួន​របស់​ប្តី​គាត់​បង្ខំ​ឲ្យ​គាត់​ទទួល​យក​ប្រុស​កម្លោះ​ម្នាក់​ទៀត​ជា​ប្អូន​ថ្លៃ​ធ្វើ​ជា​ប្តី​ទី​ពីរ​បន្ទាប់​ពី​ប្តី​របស់​ខ្លួន​បាន​ស្លាប់។

អ៊ំ​ប្រុស ហ្វា ប្លឹក អាយុ​៦៥​ឆ្នាំ ជា​ចាស់​ទុំ​ជន​ជាតិ​ទំពួន នៅ​ភូមិ​ក្រាំងល្មីស ឃុំ​អូរជុំ ស្រុក​អូរជុំ និយាយ​ឲ្យ​ដឹង​ថា ខ្លួន​លោក​ផ្ទាល់​ពេញ​ចិត្ត​នឹង​ប្រពៃណី​នេះ​ណាស់ ហើយ​កាល​ពី​ប៉ុន្មាន​ឆ្នាំ​មុន​នេះ លោក​បាន​លើក​ក្មួយ​ស្រី​ម្នាក់​ឲ្យ​បង​ប្រុស​របស់​លោក​ផ្ទាល់​ម្នាក់​ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ និង​ក្រោយ​មក​ទៀត​បាន​លើក​ប្អូន​ស្រី​ថ្លៃ​ម្នាក់​ទៀត​ឲ្យ​ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ​បន្ថែម​របស់​ប្អូន​ប្រុស​សាច់​ឆ្ងាយ​ម្នាក់​ផ្សេង​ទៀត ក្រោយ​ពេល​ដែល​ប្រពន្ធ​របស់​ពួកគេ​បាន​ស្លាប់។

ទាក់​ទង​ទៅ​នឹង​ប្រពៃណី​ថែម​ប្រពន្ធ​ឬ​ថែម​ប្តី​នេះ លោក អ៊ំ ហ្វា ប្លឹក និយាយ​ថា ជា​ប្រពៃណី​ល្អ​របស់​ជន​ជាតិ​ដើម​ទំពួន មាន​តាំង​ពី​យូរ​លង់​មក​ហើយ​បន្ត​ដល់​ពេល​បច្ចុប្បន្ន។

ការ​ថែម​ប្រពន្ធ​ឲ្យ​នេះ​គឺ​វា​អាស្រ័យ​ទៅ​លើ​បុរស​នោះ​ដែរ ប្រសិន​ឧស្សាហ៍​ព្យាយាម​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ ចេះ​គោរព​សាច់​ញាតិ​ខាង​ស្រី​ទើប​គេ​ថែម​ឲ្យ បើ​មិន​ដូច្នេះ​គេ​មិន​ថែម​ឲ្យ​ទេ ហើយ​បើ​ក្នុង​ករណី​អាយុ​ខុស​គ្នា​ច្រើន ក្មេង​ស្រី​មិន​ព្រម​ទទួល​ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ​ទី​ពីរ​ឬ​ទី​បី​ក៏ដោយ តែ​ឪពុក​ម្តាយ​របស់​ស្រី​ក្រមុំ​នោះ​នឹង​និយាយ​លួងលោម​ផ្តល់​ថ្នូរ​ដូច​ជា គោ ក្របី និង​លុយ​ជាដើម​ឲ្យ​ទៅ​ក្មេង​ស្រី​នោះ​ដើម្បី​ឲ្យ​នាង​ព្រម។

មូលហេតុ​នៃ​ការ​ថែម​ប្រពន្ធ​ឬ​ប្តី​នេះ បើ​តាម​សហគមន៍​ទំពួន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ធ្វើ​ឡើង​ក្នុង​បំណង​បន្ត​ពូជ​ពង្ស​សាច់ឈាម​គ្រួសារ​ពួក​គេ​ផង និង​ដើម្បី​ថែ​រក្សា​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​សំខាន់ៗ ដូចជា​គោ ក្របី ដីធ្លី​ស្រែ​ចម្ការ ឧបករណ៍​ភ្លេង​គង និង​របស់​របរ​ផ្សេង​ទៀត​ដែល​គ្រួសារ​គេ​មាន​មិន​ឲ្យ​ធ្លាក់​ចូល​ទៅ​ដៃ​អ្នក​ដទៃ។

អ្នកស្រី ដាំ ចន្ធី ជនជាតិ​ដើម​ទំពួន​កាត់​ចារ៉ាយ ជា​ប្រធាន​សមាគម​ខែ្មរ​លើ​បាន​ឲ្យ​ដឹង​ដែរ​ថា ប្រពៃណី​ថែម​ប្រពន្ធ​ឬ​ប្តី ក្រោយ​ពី​ប្តី​ឬ​ប្រពន្ធ​គេ​ស្លាប់​នោះ មិន​មែន​តែ​ជនជាតិ​ទំពួន​មួយ​ទេ ផ្ទុយ​ទៅ​វិញ​ជនជាតិ​ចារ៉ាយ​និង​កាចក​ក៏​មាន​ប្រពៃណី​នេះ​ដែរ។ ឥឡូវ​នេះ​គ្រាន់​បើ​បន្តិច​ហើយ បើ​កាល​ពី​មុន​ក្នុង​ពេល​ដែល​ប្រពន្ធ​ស្លាប់​ទៅ បុរស​ជា​ប្តី​នឹង​សម្លឹង​មើល​សាច់​ញាតិ​របស់​អតីត​ប្រពន្ធ​ខ្លួន ទោះ​បី​នៅ​ក្មេង​តូច​ក្តី​គេ​នឹង​ឲ្យ​ឪពុក​ម្តាយ​ក្មេក​ថែទាំ​នាង​ទុក​រហូត​ដល់​ពេញ​វ័យ​ហើយ​រៀបការ​យក​ធ្វើ​ជា​ប្រពន្ធ​ថែម​តែម្តង។

អ្នកស្រី ដាំ ចន្ធី បាន​ឲ្យ​ដឹង​ដូច្នេះ ៖ «ពី​ដើម​មែន​ទែន បើ​សិន​ណា​ម្នាក់​ហ្នឹង​ស្លាប់ បង​ប្អូន​គេ​មាន​កូន​ចៅ​ក្មេង​តូច​អ៊ីចឹង អាយុ​ត្រឹម​១០​ឆ្នាំ ថែ​វា​តាំង​ពី​ក្មេង ទាល់​តែ​គ្រប់ការ​បាន​គេ​ការ​ឲ្យ»

លោក រចំ ធីត ជនជាតិ​ចារ៉ាយ​នៅ​ស្រុក​អណ្តូងមាស និយាយ​ថា ប្រពៃណី​ជនជាតិ​ចារ៉ាយ​មាន​ដូច​គ្នា តែ​ការ​ថែម​នេះ​សំដៅ​ធ្វើ​តែ​ចំពោះ​មនុស្ស​ប្រុស​ប៉ុណ្ណោះ ឯ​ចំពោះ​មនុស្ស​ស្រី​វិញ​គេ​មិន​ថែម​ប្រុស​កំលោះ​ឲ្យ​ធ្វើ​ប្តី​ទេ។ លោក​ថា ឥឡូវ​នេះ​វា​មាន​លក្ខណៈ​ល្អ​ប្រសើរ​ជាង​មុន​ទៀត​នៅ​ត្រង់​ថា បើ​ស្រី​នោះ​មិន​ព្រម​ទទួល​យក​ទេ គេ​មិន​បង្ខំ​ឡើយ ហើយ​បុរស​នោះ​ត្រូវ​ទៅ​រក​អ្នក​ផ្សេង​ដោយ​ខ្លួន​ឯង​ចុះ។

លោក អ៊ុន ស្រេង ប្រធាន​មន្ទីរ​វប្បធម៌​និង​វិចិត្រសិល្បៈ​ខេត្ត​រតនគិរី មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការ​លើក​បន្ថែម​សាច់​ញាតិ​របស់​ខ្លួន​ឲ្យ​ធ្វើ​ប្រពន្ធ​ឬ​ប្តី ក្រោយ​ពេល​ដែល​ប្រពន្ធ​ឬ​ប្តី​គេ​ស្លាប់​នោះ ខ្មែរ​យើង​ក៏​មាន​ដូច​គ្នា ព្រោះ​គេ​ស្រឡាញ់​អ្នក​ដែល​នៅ​រស់​នោះ​គេ​រៀបចំ​ផ្សំ​ផ្គុំ​ឲ្យ​ទៅ។ ដោយ​ឡែក​ចំពោះ​ប្រពៃណី​បង​ប្អូន​ជនជាតិ​ដើម​វិញ លោក​ជួប​តែ​ករណី​ថែម​ប្រពន្ធ​ប៉ុណ្ណោះ មិន​ធ្លាប់​ជួប​ករណី​ថែម​ប្តី​ឲ្យ​ទេ ហើយ​ករណី​ទាំង​នេះ​ជា​ការ​ព្រមព្រៀង​គ្នា មិន​មែន​ជា​ការ​បង្ខិត​បង្ខំ​អ្វី​ឡើយ។

លោក អ៊ុន ស្រេង មាន​ប្រសាសន៍​ដូច្នេះ ៖ «ឥឡូវ​ហ្នឹង​កន្លែង​ក្បែរ​ក្រុង​ក៏​មាន​ការ​ប្រែប្រួល​ដែរ។ ពាក់ព័ន្ធ​នឹង​វប្បធម៌​និង​ប្រពៃណី​ហ្នឹង បើ​សិនជា​ប្រុស​ចាស់​ហើយ​ស្រី​ក្មេង​ខ្ញុំ​ធ្លាប់​ឃើញ បើ​សិន​ជា​ស្រី​ហ្នឹង​ចាស់​ប្រុស​ហ្នឹង​ក្មេង ជា​ប្អូន​ថ្លៃ​អី​ទៀត កម្រ​ជួប​ប្រទះ​ណាស់»

លោក ប៉ែន ប៊ុណ្ណារ៍ មន្រ្តី​ផ្នែក​ស៊ើប​អង្កេត​អង្គការ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អាដហុក និយាយ​ថា ប្រពៃណី​នេះ​មាន​ផល​ប៉ះពាល់​ដល់​ផ្លូវ​ចិត្ត ហើយ​ជា​ការ​បង្ខំ​ដែល​ជា​ការ​រំលោភ​ទៅ​លើ​សិទ្ធិ​មនុស្ស។ ម្យ៉ាង​ទៀត​ការ​តម្រូវ​ឲ្យ​មនុស្ស​វ័យ​ខុស​គ្នា​យ៉ាង​ច្រើន​ទទួល​យល់​ព្រម​ធ្វើ​ប្តី ឬ​ប្រពន្ធ​ថែម​នេះ ក៏​អាច​នឹង​មាន​ផល​ប៉ះពាល់​ដូច​ជា សុខភាព​មិន​គ្រប់គ្រាន់​អាច​ជំរុញ​ឲ្យ​មាន​អំពើ​ផិត​ក្បត់ អំពើ​ហិង្សា​ក្នុង​គ្រួសារ ហើយ​ក៏​អាច​ជា​បន្ទុក​មួយ​សម្រាប់​អ្នក​ដែល​ជា​ប្តី ឬ​ប្រពន្ធ​ក្រោយ​ត្រូវ​រែក​ពុន​ក្នុង​ការ​ចិញ្ចឹម​កូន​ពេល​ដែល​ប្តី​ឬ​ប្រពន្ធ​ចាស់ៗ​នេះ​ស្លាប់​ចោល​ទៅ​ទៀត។ លោក​បាន​ស្នើ​ឲ្យ​បញ្ឈប់​នូវ​ប្រពៃណី​បង្ខិតបង្ខំ​នេះ។

លោក ប៉ែន ប៊ុណ្ណារ៍ មាន​ប្រសាសន៍​ថា ៖ «ជា​ប្រពៃណី យើង​ឃើញ​មាន​ការ​បង្ខំ។ ភាគី​មួយ​អត់​ទទួល​យក​ភាគី​មួយ​ទៀត គឺ​មាន​ការ​ចាប់​បង្ខំ​ហើយ។ ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវភាព​រស់​នៅ ប្ដី​ត្រូវ​ស្លាប់​ទៅ​មុន ហើយ​បន្ទុក​អី​ត្រូវ​ស្ថិត​នៅ​លើ​ប្រពន្ធ វា​ហុច​ផល​លំបាក​ច្រើន វា​អាច​មាន​ឈាន​ដល់​ផិត​ក្បត់​អ៊ីចឹង​ដែរ»

ទាក់ទង​ទៅ​នឹង​ប្រពៃណី​ថែម​ប្តី​ឬ​ប្រពន្ធ​នេះ ស្រ្តី​២​នាក់​គឺ ដាំ ម៉ូ និង ចាវីន រំផ្លាយ ដែល​បាន​គេច​ចេញ​ពី​ការ​បង្ខំ​នោះ បាន​រៀបការ​ប្តី​ក្រោយ​ជា​ជនជាតិ​គ្រឹង​ដែល​រស់​នៅ​ភូមិ​តងណងឡិះ​ដូចៗ​គ្នា និង​មាន​វ័យ​ប្រហាក់​ប្រហែល​គ្នា។ ពួកគេ​ប្រកប​មុខ​របរ​ធ្វើ​ស្រែ​ចម្ការ​រស់​នៅ​យ៉ាង​សុខ​សាន្ត៕

ព័ត៌មាន (4)

មើល​មតិ​ទាំង​អស់.

Anonymous says:
Dec 20, 2009 06:56 AM

All this practice will be gone in no time. Climate changes, everything will follow. Don't sweat the stuff. Let's things disappear at their own pace.

Anonymous says:
Dec 18, 2009 10:07 PM

I like that like style as i never been there in Ratanakiri i plan to visit the people over there soon .

Anonymous says:
Dec 18, 2009 09:03 PM

Why the human right said to rested their culture. that mean human right not respect and wanted to cut their culture. what meaning of human right . they are respected their culture let's them do it free if they are agree. if they are not agree it is their matter. but don't say to cut this culture.

Anonymous says:
Dec 16, 2009 07:24 PM

អង្កាសិទ្ធិមនុស្សស្អីគេនឹងអ្វីក៏មិនដែលចេះត្រូវ។។។។

បញ្ចេញ​មតិយោបល់៖

បញ្ចូលមតិរបស់អ្នកដោយបំពេញទម្រង់ខាងក្រោមជាអក្សរសុទ្ធ។ មតិនឹងត្រូវសម្រេចដោយអ្នកសម្របសម្រួល និងអាចពិនិត្យកែប្រែឲ្យស្របតាម លក្ខខណ្ឌនៃការប្រើប្រាស់ របស់វិទ្យុអាស៊ីសេរី។ មតិនឹងមិនអាចមើលឃើញភ្លាមៗទេ។ វិទ្យុអាស៊ីសេរី មិនទទួលខុសត្រូវចំពោះខ្លឹមសារនៃមតិដែលបានចុះផ្សាយឡើយ។ សូមគោរពមតិរបស់អ្នកដទៃ ហើយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការពិត។

គេហទំព័រ​ទាំងមូល