អ្នកជំនាញកិច្ចការអន្តរជាតិ លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា ចង់ឃើញរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បើកឱ្យមានសមយុទ្ធយោធារួមគ្នាជាមួយប្រទេសលោកខាងលិចឡើងវិញ ជាពិសេសជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងអូស្ត្រាលី ដូចអ្វីដែលកម្ពុជាកំពុងធ្វើជាមួយប្រទេសចិនដែរ។ ការធ្វើដូច្នេះគឺដើម្បីកុំឱ្យមានការចោទប្រកាន់ ឬការយល់ច្រឡំពីក្រុមប្រទេសលោកខាងលិចថា កម្ពុជាផ្អៀងទៅរកចិនកាន់តែខ្លាំងឡើងៗ ខណៈប្រទេសនេះ ចាប់ផ្ដើមធ្វើសមយុទ្ធយោធា «នាគមាស» ជាមួយចិន ក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំជាងលើកមុនៗ រយៈពេល ២៨ ថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃទី២៨ កុម្ភៈនេះ ដល់ថ្ងៃទី២៧ មីនា។
លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា ប្រាប់អាស៊ីសេរីកាលពីយប់ថ្ងៃទី២៧ កុម្ភៈ ថា ដើម្បីបង្ហាញពីជំហរអព្យាក្រឹត្យនៃនយោបាយការបរទេស និងស្ដារទំនាក់ទំនងឱ្យមានតុល្យភាពល្អប្រសើរឡើងវិញជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និងក្រុមប្រទេសលោកខាងលិច ជាការល្អ ដែលរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបើក ឬគួរអនុញ្ញាតឱ្យមានឡើងវិញនូវការធ្វើសមយុទ្ធយោធារួមគ្នាជាមួយប្រទេសទាំងនោះ ចៀសជាងធ្វើតែមួយមហាយក្សចិនតែឯង៖ «ខ្ញុំគិតថា យន្តការដែលរដ្ឋាភិបាលជ្រើសរើសសមយុទ្ធយោធាជាមួយនឹងកងទ័ពចិននេះ យើងគិតថា ការធ្វើនេះជាការចាំបាច់មួយដែរ ដើម្បីពង្រឹងកម្លាំងផ្ទៃក្នុងជាតិ។ ក៏ប៉ុន្តែ គ្រាន់តែយើងដើរតួ ឬក៏ហៅថា ធ្វើនយោបាយការបរទេសយើងយ៉ាងម៉េចឱ្យអព្យាក្រឹត្យ កុំឱ្យគេមើលឃើញយើងថា វាលម្អៀងទៅខាងចិន។ ដូច្នេះ យើងអាចបន្ត ឬក៏បើកដំណើរការសមយុទ្ធយោធាជាមួយអូស្ត្រាលី និងសហរដ្ឋអាមេរិកឡើងវិញ ដោយសន្យាហៅគូភាគីហ្នឹង មកចរចាគ្នា ហើយបើកដំណើរការឡើងវិញ នោះខ្ញុំគិតថា សមយុទ្ធយោធាជាមួយនឹងចិនហ្នឹង មិនមែនជាសម្ពាធអីខ្លាំងក្លានោះទេ»។
លោកបន្តថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មិនអាចគ្រាន់តែចេះតែបន្ទរតាមតែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយថាខ្លួនប្រកាន់ជំហរអព្យាក្រឹត្យក្នុងទំនាក់ទំនងជាមួយអន្តរជាតិនោះ ដោយពុំធ្វើសកម្មភាពជាក់ស្ដែង ហើយធ្វើឱ្យប្រទេសដទៃចេះតែជឿតាមនោះទេ។
ការលើកឡើងរបស់អ្នកជំនាញកិច្ចការអន្តរជាតិរូបនេះ ស្របពេលដែលកម្ពុជា និងចិនកំពុងចាប់ផ្ដើមធ្វើសមយុទ្ធយោធា «នាគមាស» ជាលើកទីបី នៅលើទឹកដីកម្ពុជា ចាប់ពីថ្ងៃទី២៨ កុម្ភៈនេះ តទៅ ហើយគ្រោងនឹងបិទបញ្ចប់នៅថ្ងៃទី២៧ មីនា។ សមយុទ្ធរយៈពេល ២៨ ថ្ងៃនេះ ត្រូវប្រទេសទាំងពីរចាត់ទុកថា ជាសមយុទ្ធក្នុងទ្រាយទ្រាយធំមួយមិនធ្លាប់មានពីមុនមក ខណៈនេះជាលើកទីបីហើយដែលប្រទេសទាំងពីរធ្វើសមយុទ្ធប្រចាំឆ្នាំរួមគ្នាជាប់ឥតដាច់ តាំងពីឆ្នាំ២០១៧ មក។ សមយុទ្ធនេះ ធ្វើឡើងនៅទីលានបាញ់គ្រាប់ពិតសាលាហ្វឹកហ្វឺនជុំគីរី ស្ថិតនៅភូមិត្រពាំងរាំង ស្រុកជុំគីរី ខេត្តកំពត ដោយមានការប្រើប្រាស់អាវុធយុទ្ធភណ្ឌសំខាន់ៗ រួមមានរថពាសដែក រថក្រោះ កាំភ្លើងធំ កាំភ្លើងត្បាល់ ឧទ្ធម្ភាគចក្រ និងអាវុធគាំទ្រពីលើអាកាសជាដើម។
អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ លោក ឈុំ សុជាតិ សរសេរនៅទំព័រហ្វេសប៊ុកផ្លូវការរបស់លោក កាលពីថ្ងៃ២៧ កុម្ភៈ ឱ្យដឹងថា សមយុទ្ធយោធាកម្ពុជា-ចិន នាគមាសឆ្នាំ ២០១៩ នេះ មានកងទ័ពចិនចូលរួមសរុប ២៥២ នាក់ ខណៈកម្ពុជាមានជាង ២ ពាន់ ៥ រយនាក់ ( ២.៥៤២ នាក់)។ លោក ឈុំ សុជាតិ គូសបញ្ជាក់ថា សមយុទ្ធយោធានេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីគោលជំហររបស់កម្ពុជា ជាពិសេសកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ក្នុងការអនុវត្តនយោបាយការពារជាតិរវាងកម្ពុជា និងចិន លើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការអន្តរជាតិ ក្នុងការជួយគ្នាលើគ្រប់វិស័យ និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយ។ លោកថា សមយុទ្ធយោធានាគមាសឆ្នាំ ២០១៩ នេះ ធ្វើឡើងដើម្បីពង្រឹងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការល្អ រវាងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ជាមួយកងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិន ផ្ដោតលើការផ្លាស់ប្ដូរបទពិសោធន៍លើកិច្ចការមនុស្សធម៌ ការជួយសង្គ្រោះគ្រោះមហន្តរាយ ការប្រឆាំងភេរវកម្ម និងការរក្សាសន្តិភាព។
យ៉ាងណាក៏ដោយ លោក ឈុំ សុជាតិ មិនបានបញ្ជាក់ថា តើសមយុទ្ធយោធានេះ នឹងចំណាយអស់ថវិកាសរុបចំនួនប៉ុន្មាន ហើយថាភាគីចិនជាអ្នកទទួលខុសត្រូវលើថ្លៃចំណាយទាំងនេះ ឬយ៉ាងណានោះទេ។ អាស៊ីសេរីបានព្យាយាមទាក់ទងលោក ឈុំ សុជាតិ ជាច្រើនលើកកាលពីយប់ថ្ងៃទី២៧ កុម្ភៈ តែលោកមិនលើកទូរស័ព្ទ។ លោក ទៀ បាញ់ រដ្ឋមន្ត្រីការពារជាតិ បដិសេធមិនផ្តល់ព័ត៌មានឱ្យអាស៊ីសេរី ដោយសារលោកជាប់រវល់ប្រជុំ។
ដោយឡែក មន្ត្រីយោធាជាន់ខ្ពស់ចិន គូសបញ្ជាក់ជាថ្មីថា កម្ពុជា និងចិន ជាមិត្តជិតខាងល្អ និងជា «មិត្តស្លាប់រស់ពិតប្រាកដ» អស់ជាច្រើនជំនាន់មកហើយ។ ការគូសបញ្ជាក់នេះ ធ្វើឡើងក្នុងជំនួបរវាងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អគ្គមេបញ្ជាការរងនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ជាមួយមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់យោធាចិន រួមមានអនុប្រធានគណៈកម្មការយោធាមជ្ឈឹមលោក ហ្ស៊ូ គីលៀង (Xu Qi Liang) និងរដ្ឋមន្ត្រីការពារចិន លោក វៃ ហ្វេង ហ៊ី (Wei Feng He) ស្របពេលដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កំពុងបំពេញទស្សនកិច្ចផ្លូវការរយៈពេល ៥ ថ្ងៃនៅប្រទេសចិន ពីថ្ងៃទី ២៥ កុម្ភៈ ដល់ថ្ងៃទី១ មីនា។ ប្រព័ន្ធព័ត៌មានយោធាចិន រាយការណ៍ឱ្យដឹងកាលពីថ្ងៃទី២៧ កុម្ភៈ ថា ក្នុងជំនួបនោះ ភាគីចិនប្រកាសគាំទ្រយ៉ាងរឹងមាំដល់វិស័យការពារជាតិ និងការកសាងយោធា នៅកម្ពុជា។ ភាគីទាំងពីរប្ដេជ្ញាថា នឹងបន្តចូលរួមកាន់តែច្រើនថែមទៀតដល់ការអភិវឌ្ឍភាគជាដៃគូប្រកបដោយយុទ្ធសាស្ត្រទូលំទូលាយរវាងកម្ពុជា និងចិន។ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ក៏បានជជែកជាមួយភាគីចិនអំពីការរៀបចំសមយុទ្ធយោធា «នាគមាសឆ្នាំ ២០១៩ » ដែរ ក៏ប៉ុន្តែព័ត៌មានលម្អិតពីការជជែកនេះ មិនត្រូវបានលាតត្រដាងឱ្យដឹងជាសាធារណៈឡើយ។
សមយុទ្ធយោធា «នាគមាស» ជាមួយចិនជាលើកទីបី នេះ ធ្វើឡើងក្រោមក្រសែភ្នែកឃ្លាំមើលយ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់បំផុតពីក្រុមប្រទេសលោកខាងលិច ជាពិសេស សហរដ្ឋអាមេរិក និងអូស្ត្រាលី ព្រមទាំងប្រទេសភូមិផងរបងជាមួយកម្ពុជា គឺប្រទេសវៀតណាម តែម្ដង ក្រោយពីមានការសង្ស័យខ្លាំងឡើងៗថា កម្ពុជា អាចពិចារណាលទ្ធភាពអនុញ្ញាតឱ្យចិនដាក់មូលដ្ឋានកងទ័ពជើងទឹករបស់ខ្លួននៅខេត្តកោះកុង។ ម្យ៉ាងវិញទៀត គិតរហូតមកទល់ពេលនេះ កម្ពុជានៅមិនទាន់បើកឱ្យមានការធ្វើសមយុទ្ធយោធារួមគ្នា «ឆ្មាំអង្គរ» ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក និង «ដនគោព្រៃ» ជាមួយអូស្ត្រាលីឡើងវិញនៅឡើយទេ។ កាលពីឆ្នាំ២០១៧ របបលោក ហ៊ុន សែន បានសម្រេចលុបចោលជាឯកតោភាគីដោយពុំមានកាលកំណត់ ជាមួយប្រទេសទាំងពីរនេះ ក្រោមលេសថា ជាប់រវល់រៀបចំព្រឹត្តិការណ៍បោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភា និងបោះឆ្នោតជាតិ ឆ្នាំ២០១៨ ។ ក៏ប៉ុន្តែ កម្ពុជា មិនបានលុបចោលម្ដងឡើយការធ្វើសមយុទ្ធនេះជាមួយភាគីចិន។ សមយុទ្ធនេះ ក៏ធ្វើឡើងស្របពេលដែលមនោសញ្ចេតនារបស់ពលរដ្ឋខ្មែរក្នុងមូលដ្ឋានមួយចំនួន ហាក់មិនសូវជាពេញចិត្តពេញថ្លើមជាមួយទង្វើអសកម្ម ឬ អសន្តិសុខមួយចំនួនបង្កឡើងដោយជនជាតិចិន ដែលកំពុងហូរចូលមកកម្ពុជាយ៉ាងគំហុកនារយៈពេលចុងក្រោយនេះ តាមរយៈការបណ្ដាក់ទុនវិនិយោគរបស់វិនិយោគិនចិនភាគច្រើនលើវិស័យសំណង់ អចលនទ្រព្យ ធនាគារ និងកាស៊ីណូ។ ការវិនិយោគយ៉ាងច្រើនលើសលប់របស់ចិនមកលើវិស័យទាំងនេះ ក៏បង្កឱ្យមានការសង្ស័យថា ពួកគេអាចលាងលុយកខ្វក់នៅកម្ពុជា ខណៈស្ថាប័នឃ្លាំមើលអំពើលាងលុយកខ្វក់ទើបនឹងដាក់បញ្ចូលកម្ពុជាទៅក្នុងបញ្ជីប្រផេះរបស់ខ្លួន ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន ១២ ដែលងាយរងគ្រោះនឹងអំពើលាងលុយកខ្វក់។
វិបត្តិនយោបាយ និងការរម្លាយប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា បានរុញច្រានរបបលោក ហ៊ុន សែន ឱ្យរត់ទៅពឹងផ្អែកប្រទេសចិន កាន់តែខ្លាំងឡើងៗ ទាំងផ្នែកសេដ្ឋកិច្ច នយោបាយ ហើយចុងក្រោយឈានដល់វិស័យយោធាតែម្ដង។ ក្រុមអ្នកជំនាញផ្នែកនយោបាយការបរទេស ធ្លាប់ព្រមានរួចជាស្រេចហើយថា មហាអំណាចចិន អាចនឹងឆ្លៀតឱកាសនេះ ប្រើប្រាស់ឥទ្ធិពលសេដ្ឋកិច្ចក្រោមគំនិតផ្តិតផ្តូង «វិថីមួយខ្សែក្រវ៉ាត់មួយ» ឥទ្ធិពលនយោបាយ ការទូត និងយោធារបស់ខ្លួន ដើម្បីអូសទាញកម្ពុជាឱ្យធ្លាក់ចូលក្នុងអន្ទាក់បំណុលវ័ណ្ឌក ក្រោមរូបភាពជាការដាក់អាណានិគមសម័យទំនើប៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។