ក្រុមអ្នកជំនាញវាយតម្លៃថា ការអនុម័តសេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មជាក់លាក់របស់អាមេរិកមកលើមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់កម្ពុជា នឹងធ្វើឱ្យផ្ទៃក្នុងរបស់គណបក្សកាន់អំណាចរង្គោះរង្គើ ហើយអាចរារាំងដល់ផែនការផ្ទេរអំណាចនាយករដ្ឋមន្ត្រីតវង្សត្រកូលរបស់លោក ហ៊ុន សែន ទៅឱ្យកូនប្រុសច្បងរបស់លោក គឺលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។ ការវាយតម្លៃនេះកើតមានឡើងស្របពេលដែលក្រុមសមាជិកព្រឹទ្ធសភារបស់អាមេរិកកំពុងពន្លឿនការអនុម័តសេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មជាក់លាក់មកលើមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់កម្ពុជា ដោយសារតែពួកគេពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើរម្លាយលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ រំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងអំពើពុករលួយធ្ងន់ធ្ងរនៅកម្ពុជា។
ក្រុមអ្នកជំនាញកិច្ចការអន្តរជាតិ បង្ហាញសុទិដ្ឋិនិយមរួមគ្នាថា សេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មជាក់លាក់របស់អាមេរិកមកលើមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់កម្ពុជា អាចនឹងត្រូវអនុម័តរួចឆ្លងផុតដល់ដៃប្រធានាធិបតីអាមេរិកចុះហត្ថលេខាក្លាយជាច្បាប់ផ្លូវការនៅមុនការបោះឆ្នោតជាតិនៅកម្ពុជា ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៣ ខាងមុខ។ សេចក្ដីស្នើច្បាប់នេះមានឈ្មោះជាផ្លូវការថា ច្បាប់ស្ដីពីប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាឆ្នាំ២០២២ ឬ S.3052 ដែលបច្ចុប្បន្នឆ្លងផុតគណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនងបរទេសដ៏មានឥទ្ធិពលរបស់ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក និងកំពុងបញ្ជូនបន្តមកឱ្យព្រឹទ្ធសភាពេញអង្គអនុម័ត។
អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវនៃវិទ្យាស្ថានខ្មែរសម្រាប់សហប្រតិបត្តិការ និងសន្តិភាព (CICP) លោក វណ្ណ ប៊ុនណា យល់ថា ប្រសិនបើសេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មនេះចេញរួច ច្បាប់នេះអាចនឹងធ្វើឱ្យផ្ទៃក្នុងរបស់បក្សកាន់អំណាចប្រេះឆា ហើយនឹងប៉ះពាល់ដល់ផែនការផ្ទេរអំណាចរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ទៅឱ្យកូនប្រុសច្បងរបស់លោក៖ « បើសិនជាច្បាប់ហ្នុងអាចចេញរួច តិច ឬច្រើន វាអាចប៉ះពាល់ទៅដល់ផ្ទៃក្នុងរបស់គណបក្សប្រជាជនដែរ បើសិនជាច្បាប់នេះដាក់ទណ្ឌកម្មទៅលើបុគ្គល ជាពិសេសមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់របស់គណបក្សប្រជាជន វានឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់។ កាលណាប៉ះពាល់ មន្ត្រីនៅក្នុងគណបក្សប្រជាជនប្រហែលជាមិនសប្បាយចិត្តទៅលើការដឹកនាំរបស់នាយករដ្ឋមន្ត្រីបច្ចុប្បន្ន។ នៅពេលណាមានការផ្ទេរតំណែង វាជាហេតុមួយដែរនៃច្បាប់នោះ វាធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ទៅដល់ការបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិ ឬក៏ការបិទទិដ្ឋាការជាដើម។ អ៊ីចឹងទេ តិច ឬច្រើន វាជាសញ្ញាសួរមួយដែរក្នុងផលប៉ះពាល់ទៅដល់ការផ្ទេរតំណែង ជាពិសេសបើសិនជាអវត្តមានលោកនាយក រដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន គឺវាអាចអនាគតទៅធ្វើឱ្យមានការប្រេះឆាកាន់តែខ្លាំងនៅក្នុងផ្ទៃក្នុងរបស់គណបក្សប្រជាជន »។
ការវាយតម្លៃពីឥទ្ធិពលនៃសេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មរបស់អាមេរិកមកលើបក្សកាន់អំណាច និងផែនការផ្ទេរអំណាចរបស់លោក ហ៊ុន សែន នេះ ក៏ត្រូវបានអ្នកជំនាញកិច្ចការបរទេសមួយរូបទៀត ចែករំលែកនូវទស្សនៈស្រដៀងគ្នានេះដែរ។ ព្រឹទ្ធបុរសជាន់ខ្ពស់នៃសាកលវិទ្យាល័យ អារីហ្សូណា ស្តេត (Arizona State University) បណ្ឌិត អៀ សុផល ប្រាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរីតាមសារអេឡិចត្រូនិកថា លោកគិតថាវា អាចទៅរួច ដែលប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក ចូ បៃឌិន (Joe Biden) នឹងចុះហត្ថលេខាប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់ច្បាប់នេះជាផ្លូវការនៅមុនថ្ងៃទី៨ ខែវិច្ឆិកា នៅពេលដែលមានការបោះឆ្នោតពាក់កណ្ដាលអាណត្តិនៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ លោកពន្យល់ច្បាស់ណាស់ថា ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកគិតគូរកាន់តែខ្លាំងអំពីការដាក់ទណ្ឌកម្មមកលើរបបក្រុងភ្នំពេញ ពីព្រោះស្ថាប័នកំពូលអាមេរិកនេះលែងមានការអត់ធ្មត់ទៀតហើយ ហើយឆ្នាំនេះនឹងក្លាយជាឆ្នាំ ដែលច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មនេះចេញរួច ដោយមានការគាំទ្រពីគណបក្សទាំងពីរនៅក្នុងស្ថាប័នព្រឹទ្ធសភា និងរដ្ឋសភារបស់អាមេរិក គឺគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ និងគណបក្សសាធារណរដ្ឋ។
បណ្ឌិត អៀ សុផល វាយតម្លៃថា ប្រសិនបើសេចក្ដីស្នើច្បាប់នេះចេញរួច នោះច្បាប់នេះនឹងផ្លាស់ប្ដូរក្ដីរំពឹងនានាអំពីការបន្តជីវិតរបស់របបដឹកនាំបច្ចុប្បន្ននៅកម្ពុជា និងការបន្តអំណាចក្រោយការបោះឆ្នោតជាតិឆ្នាំ២០២៣ ខាងមុខ។
វិទ្យុអាស៊ីសេរី មិនអាចទាក់ទងអ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក សុខ ឥសាន ដើម្បីសុំប្រតិកម្មតបជុំវិញការវាយតម្លៃរបស់ក្រុមអ្នកជំនាញទាំងនេះបាននៅឡើយទេ គិតត្រឹមថ្ងៃទី២៧ ខែកក្កដា។
ក៏ប៉ុន្តែ កន្លងទៅ ភ្លាមៗ ក្រោយគណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនងបរទេសនៃព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកបានសម្រេចបញ្ជូនសេចក្ដីស្នើច្បាប់នេះទៅឱ្យព្រឹទ្ធសភាពេញអង្គរបស់អាមេរិកអនុម័ត ស្ថាប័នព្រឹទ្ធសភាឯកបក្សរបស់កម្ពុជាបានសម្ដែងការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំងដោយចោទថា ការអនុម័តរបស់គណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនងបរទេសនៃព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក គឺជាការ «ជ្រៀតជ្រែកចូលកិច្ចការផ្ទៃក្នុង» របស់កម្ពុជា ដែលជារដ្ឋអធិបតេយ្យ និងធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ការថែរក្សាសន្តិភាព ស្ថិរភាពនយោបាយ និងការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនៅកម្ពុជា។
ទោះយ៉ាងណា ក្រុមអ្នកជំនាញមួយចំនួនមិនយល់ស្របតាមការចោទប្រកាន់របស់ស្ថាប័នព្រឹទ្ធសភាឯកបក្សនៅកម្ពុជានេះទេ។ ពួកគេថា ប្រសិនបើគ្មានការរម្លាយលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជាទេ នោះសហរដ្ឋអាមេរិកក៏ទំនងជាមិនងាយនឹងធ្វើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មជាក់លាក់ដូច្នេះដែរ។ ក្រៅពីនេះ បញ្ហាដែលកម្ពុជាបង្ហាញជំហរមិនច្បាស់លាស់ជុំវិញការរក្សាអព្យាក្រឹត្យនៅក្នុងគោលនយោបាយការបរទេស ជាពិសេស ការលម្អៀងទៅរកប្រទេសចិនកុម្មុយនិស្តខ្លាំង ក៏បានរួមចំណែកជំរុញឱ្យស្ថាប័នធ្វើច្បាប់របស់អាមេរិកនាំគ្នាគិតគូរពន្លឿនដំណើរការអនុម័តសេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មនេះកាន់តែឆាប់។
អ្នកជំនាញវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ និងកិច្ចការអន្តរជាតិ លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា មើលឃើញថា ការណ៍ដែលកម្ពុជាខ្លួនឯងបង្កឱ្យមានការសង្ស័យអំពីវត្តមានរបស់កងទ័ពចិននៅមូលដ្ឋានកងទ័ពជើងទឹករាម និងគោលនយោបាយការបរទេសមិនច្បាស់លាស់របស់កម្ពុជា កំពុងក្លាយជាចំណែកដ៏សំខាន់មួយជំរុញឱ្យក្រុមអ្នកធ្វើច្បាប់អាមេរិកបង្កើនល្បឿននៃការអនុម័តសេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មនេះ៖ « ដោយសារតែជំហរគោលនយោបាយការបរទេសរបស់កម្ពុជាហាក់ដូចជានៅស្រពិចស្រពិល យើងមិនឈរជំហរកណ្ដាលពិតប្រាកដ ទ្រឹស្ដីឬគោលនយោបាយការបរទេសកម្ពុជា ឬនៅក្នុងច្បាប់កម្ពុជាដែលចុះសន្ធិសញ្ញា អនុសញ្ញាជាមួយអន្តរជាតិ យើងប្រកាសថា យើងអព្យាក្រឹត្យ ក៏ប៉ុន្តែ ឥរិយាបថនយោបាយ ឬក៏អាកប្បកិរិយានយោបាយរបស់យើងគឺ យើងលំអៀងទៅខាងចិន នេះទីមួយ។ ទីពីរ ដែលយើងមានសង្ស័យរឿងបញ្ហានៅក្នុងសមុទ្ររាម ផែរាមរបស់យើងដែលត្រូវគេសង្ស័យថា អាចបង្កឱ្យចិន កងទ័ពចិនប្រើប្រាស់។ ដោយឡែក ចំណែកមួយទៀតដែលសំខាន់ដែលធ្វើឱ្យច្បាប់នេះអាចដើរទៅមុខលឿន គឺពលរដ្ឋកម្ពុជា ដែលនៅក្រៅប្រទេស មានការជជែក ឬជំរុញទៅសមាជិកព្រឹទ្ធសភាសហរដ្ឋអាមេរិក »។
សេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មជាក់លាក់លើមន្ត្រីកម្ពុជា ឬ S.3052 មានឈ្មោះជាផ្លូវការថា «ច្បាប់ស្ដីពីប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាឆ្នាំ២០២២»។ សេចក្ដីស្នើច្បាប់នេះ ដំបូងឡើយមានឈ្មោះថា «ច្បាប់ស្ដីពីប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាឆ្នាំ២០២១»។ ក៏ប៉ុន្តែ បន្ទាប់ពីគណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនងបរទេសនៃព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក បានសម្រេច កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែកក្កដា បញ្ជូនសេចក្ដីស្នើច្បាប់នេះទៅព្រឹទ្ធសភាពេញអង្គដើម្បីអនុម័ត សេចក្ដីស្នើច្បាប់ ត្រូវបានកែឈ្មោះមកជា «ច្បាប់ស្ដីពីប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាឆ្នាំ២០២២» វិញ។
សេចក្ដីស្នើច្បាប់នេះ ត្រូវបានស្នើឡើងដោយសមាជិកព្រឹទ្ធសភាមកពីគណបក្សកាន់អំណាចគឺ គណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ ប្រចាំរដ្ឋម៉ាស្សាឈូសេត (Massachusetts) លោក អេដវឺត ម៉ារឃីយ៍ (Sen. Markey, Edward J.) កាលពីថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២១។ សេចក្ដីស្នើច្បាប់នេះ ទទួលបានការគាំទ្រធ្វើជាសហប្រធាន (Cosponsor) ពីសមាជិកព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកមកពីគណបក្សទាំងពីរ គឺគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ (១២នាក់) និងគណបក្សសាធារណរដ្ឋ (៣នាក់) សរុបចំនួន ១៥នាក់។
ខ្លឹមសារកំណែចុងក្រោយនៃសេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មនេះ ដែលត្រូវបានគណៈកម្មាធិការទំនាក់ទំនងបរទេសនៃព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកដាក់បញ្ជូនទៅព្រឹទ្ធសភាពេញអង្គអនុម័ត ចែងថា ការដាក់ទណ្ឌកម្មនេះ គឺសំដៅទៅលើមន្ត្រីកម្ពុជានាពេលបច្ចុប្បន្ន ឬអតីតកាលក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល យោធា ឬកងកម្លាំងសន្តិសុខ ឬបុគ្គលបរទេសទាំងឡាយណា ដែលប្រធានាធិបតីអាមេរិកកំណត់ថា មានពាក់ព័ន្ធនឹងទង្វើចំនួន ៤ នៅកម្ពុជា។ ទង្វើទីមួយ គឺការពាក់ព័ន្ធដោយផ្ទាល់ និងជាចម្បងក្នុងការរម្លាយលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ ទីពីរពាក់ព័ន្ធនឹងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ។ ទីបី ពាក់ព័ន្ធនឹងនឹងអំពើពុករលួយធ្ងន់ធ្ងរដែលនាំឱ្យប៉ះពាល់ដល់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។ និងទីបួន ពាក់ព័ន្ធ ឬផ្តល់ការគាំទ្រដល់ការបង្កើតឱ្យមាននូវការសាងសង់ ឬបរិវេណនានា ដែលអាចត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយកងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិន (PLA) ឬក្រុមហ៊ុន ដែលមានចំណងទាក់ទងទៅនឹងកងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិននៅកម្ពុជា។
ក្រៅពីនេះ សេចក្ដីស្នើច្បាប់នេះ ក៏មានបន្ថែមនូវការរកឃើញមួយចំនួនទៀត ដូចជា ករណីរដ្ឋាភិបាលរំលោភសិទ្ធិការងាររបស់កម្មករនិយោជិកក្រុមហ៊ុនកាស៊ីណូណាហ្គាវើលដ៍ (NagaWorld) ករណីដែលកម្ពុជារុះរើទីតាំងអគារមិត្តភាពវៀតណាមនៅក្នុងបរិវេណកំពង់ផែកងទ័ពជើងទឹករាមដើម្បីបញ្ចៀសកុំឱ្យមានទំនាស់ជាមួយមន្ត្រីយោធាចិននៅទីនោះ និងករណីបើកការដ្ឋានសាងសង់ឱ្យចិនធ្វើទំនើបកម្មកំពង់ផែកងទ័ពជើងទឹករាម ដែលត្រូវបានរាយការណ៍ថា កងទ័ពរំដោះប្រជាជនចិនអាច «ប្រើប្រាស់ផ្ដាច់មុខទីតាំងភាគខាងជើងនៃមូលដ្ឋានកងទ័ពជើងទឹករាម ខណៈវត្តមានរបស់ពួកគេនៅតែត្រូវបានលាក់កំបាំង» ជាដើម។ សេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មដដែលនេះ ក៏មានបន្ថែមកថាខណ្ឌមួយចំនួនទៀត ដែលតម្រូវឱ្យកម្ពុជាបញ្ឈប់នូវរាល់ការផ្តល់ការគាំទ្រណាមួយដល់របបផ្តាច់ការ ដែលធ្វើឱ្យទន់ខ្សោយដល់សកម្មជនប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងតំបន់ ជាពិសេសទំនាក់ទំនងជាមួយក្រុមយោធាភូមាដែលបានដឹកនាំធ្វើរដ្ឋប្រហារដណ្ដើមអំណាចខុសច្បាប់កាលពីខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២១ ជាដើម។
អ្នកជំនាញកិច្ចការអន្តរជាតិ បណ្ឌិត អៀ សុផល ព្រមានថា សេចក្ដីស្នើច្បាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មនេះ អាចនឹងធ្វើឱ្យកម្ពុជាធ្លាក់ចូលក្នុងទម្រង់ស្រដៀងគ្នានៃវិបត្តិនៅប្រទេសស្រីលង្កាដែរ ខណៈកម្ពុជាកំពុងរងនូវឥទ្ធិពលនៃការកើនឡើងខ្ពស់បំផុតនៃអតិផរណាដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមក។ អ្នកជំនាញរូបនេះ គូសបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញរឹតតែធ្វើឱ្យទីក្រុងវ៉ាស៊ីនតោន (Washington) មិនពេញចិត្តថែមទៀត ក្រោយពីបានឈានទៅចាប់ពលរដ្ឋសញ្ជាតិខ្មែរអាមេរិកាំងដ៏មានឥទ្ធិពលម្នាក់ គឺកញ្ញា សេង ធារី ដាក់គុក និងបញ្ជូនទៅឃុំខ្លួននៅពន្ធនាគារជិតដាច់ស្រយាលជិតព្រំដែនឡាវ (Lao)។ លោកថា អ្វីដែលនៅមិនទាន់កើតមាននៅកម្ពុជានាពេលនេះគឺ ការប្រហារជីវិតអ្នកទោសនយោបាយ ដូចដែលរបបសឹកភូមាបានធ្វើ។ ក៏ប៉ុន្តែ លោកថា កម្ពុជានឹងមិនធ្វើដូច្នេះទេ ខណៈករណីអំពើឃាតកម្មនយោបាយ ឬការវាយប្រហារដោយអាថ៌កំបាំងមកលើសកម្មជនគណបក្សប្រឆាំងនៅតាមទីសាធារណៈនៅតែបន្តកើតមានដោយគ្មានដំណោះស្រាយ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។