អ្នកវិភាគនយោបាយបានរកឃើញថា យុវជនជាក្រុមដែលអាចផ្លាស់ប្ដូរប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតឲ្យឈានទៅរកភាពប្រសើរឡើងបាន។ ប៉ុន្តែយុវជននៅប្រទេសសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនបានរងឥទ្ធិពលអាក្រក់ពីអ្នកនយោបាយ ដែលដាក់សម្ពាធឲ្យពួកគាត់ភ័យខ្លាចទៅវិញ។
ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានចំនួន ៨ ដែលមានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតដោយប្រជារាស្ត្រ គឺលើកលែងតែប្រទេសឡាវ និងវៀតណាមប៉ុណ្ណោះ ដែលប្រកាន់របបកុម្មុយនិស្ត។ ការផ្លាស់ប្ដូរអ្នកគ្រប់គ្រងប្រទេស អាស្រ័យលើបក្សជាអ្នកសម្រេច ឬប្រទេសមានគណបក្សតែមួយ។
ការចាត់ទុកថា ប្រទេសមួយមានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតល្អ និងត្រឹមត្រូវ មានកត្តាសំខាន់បួន។ ទីមួយ អ្នកចូលរួមការបោះឆ្នោត ទីពីរ គ្រប់គណបក្សទាំងអស់មានឱកាសស្មើក្នុងការបញ្ចេញសំឡេង ទីបី ការទទួលបានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយស្មើភាពរវាងគ្រប់គណបក្សនយោបាយដែលចូលរួមក្នុងបោះឆ្នោត និងទីបួន គឺតុល្យភាពនៃការប្រើប្រាស់ថវិការបស់គណបក្សនយោបាយនីមួយៗ នៅពេលយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត។
ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានដែលចាត់ទុកថា មានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតល្អជាងគេ គឺមានប្រទេសថៃ ដែលចាប់ផ្ដើមបោះឆ្នោតដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៣៣។ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ចាប់ផ្ដើមនៅឆ្នាំ១៩៥៩ សិង្ហបុរី នៅឆ្នាំ ១៩៤៨ និងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី ចាប់ផ្ដើមឆ្នាំ១៩៥៥។
ប្រទេសថៃ ជាប្រទេសដែលមានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតល្អនៅអាស៊ាន ពីព្រោះគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតរបស់ប្រទេសនេះ មិនរងឥទ្ធិពលពីអ្នកកាន់កាប់អំណាចឡើយ ហើយដំណើរការចុះឈ្មោះមានភាពរលូន ជាស្ថាប័នមួយឯករាជ្យ ដែលគ្រប់គណបក្សនយោបាយទាំងអស់ទទួលស្គាល់។
អ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ មានប្រសាសន៍ថា ថ្នាក់ដឹកនាំរបស់គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតនៅប្រទេសថៃ ជាក្រុមមនុស្សឯករាជ្យ និងការអនុវត្តច្បាប់បោះឆ្នោតបានល្អ។ ម៉្យាងវិញទៀត អស្ថិរភាពនយោបាយមិនប៉ះពាល់ដល់គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតទេ ហើយការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលសាធារណៈ សកម្មភាពអាជីវកម្ម និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចឡើង ក៏មិនប៉ះពាល់ដែរ។
លោកមានប្រសាសន៍បន្ថែមថា រដ្ឋធម្មនុញ្ញថៃ បានចែងច្បាស់លាស់ គឺមិនអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកមានការងារនៅក្នុងរដ្ឋបាលសាធារណៈធ្វើសកម្មភាពដើម្បីបំពេញចិត្តរបស់គណបក្សនយោបាយណាមួយឡើយ៖ «គេហាមឃាត់មិនត្រូវចូលសកម្មភាពនយោបាយ ប៉ុន្តែខ្លួនឯងហ្នឹងមិនមែនបាត់បង់សិទ្ធិអាចចូលគណបក្សណាមិនបានទេ គឺគេឲ្យចូល ប៉ុន្តែគាត់អត់ធ្វើសកម្មភាពសកម្មទេ»។
ដោយឡែក នៅប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ី វិញ លោក ឡៅ ម៉ុងហៃ បញ្ជាក់ថា មានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតល្អ ប៉ុន្តែនៅមិនទាន់មានលំនឹង និងមានស្ថិរភាពដូចប្រទេសថៃនោះទេ។ ចំពោះប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតនៅប្រទេសសិង្ហបុរី មានការគាបសង្កត់ច្រើន ទាំងគ្រប់ប្រព័ន្ធឃោសនាលំអៀងទៅរកគណបក្សកាន់អំណាច។ ការបោះឆ្នោតនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ក៏ទទួលរងការចោទប្រកាន់ដែរ ដូចជាការិយាល័យរបស់គណៈកម្មការធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត ស្ថិតនៅក្នុងទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី និងមានភាពមិនប្រក្រតីមួយចំនួនទៀត។
ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍និងសន្តិភាព លោក យង់ គិមអេង មានប្រសាសន៍ថា ប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតដែលល្អ គឺប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតឲ្យគ្រប់អ្នកដែលមានបំណងធ្វើនយោបាយ ឬចូលរួមការបោះឆ្នោត មានឧកាសស្មើភាពគ្នា។ បន្ថែមលើនេះ ឆន្ទៈរបស់អ្នកនយោបាយត្រូវគិតពីការអភិវឌ្ឍសង្គមជាជាងគិតពីផលប្រយោជន៍បុគ្គល ឬផលប្រយោជន៍របស់បក្ស។
លោកមានប្រសាសន៍បន្ថែមថា ការមិនទុកចិត្តស្ថាប័នរៀបចំការបោះឆ្នោត ជាមូលហេតុធ្វើឲ្យគណបក្សប្រឆាំងរបស់ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានមួយចំនួនមិនទទួលលទ្ធផលបោះឆ្នោត៖ «គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតគាត់មានអំណាចគ្របដណ្ដប់ទូទៅនៅគ្រប់ទិដ្ឋភាពនៃការបោះឆ្នោតទាំងអស់។ អ៊ីចឹងអត់មានអំណាចហ្នឹងនៅលើរដ្ឋាភិបាលទេ។ អ៊ីចឹងធ្វើឲ្យគណបក្សនយោបាយទាំងអស់ទទួលយកភាពអព្យាក្រឹត ភាពមិនលំអៀងរបស់ស្ថាប័នបោះឆ្នោត»។
លោក យង់ គិមអេង មានប្រសាសន៍បន្ថែមថា តាមការអង្កេតកន្លងមក ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានដែលមានគណៈកម្មការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតដោយឯករាជ្យ គឺមានប្រទេសថៃ និងប្រទេសហ្វីលីពីន។ ប្រទេសសមាជិកអាស៊ានដទៃទៀត ត្រូវអនុវត្តឲ្យបាននូវបទដ្ឋានអប្បបរមាសម្រាប់ការបោះឆ្នោត មានន័យថា ការផ្ដល់សិទ្ធិអំណាចដល់ស្ថាប័នរៀបចំការបោះឆ្នោតកាន់តែច្រើន ដើម្បីប្រែក្លាយជាប្រទេសមួយដែលមានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតមួយត្រឹមត្រូវ យុត្តិធម៌ និងមានការចូលរួម។
អ្នកវិភាគនយោបាយបានអះអាងថា ប្រជាពលរដ្ឋនៅប្រទេសសមាជិកអាស៊ាននីមួយៗតែងតែចង់បានប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតមួយដែលល្អ និងត្រឹមត្រូវ ប៉ុន្តែការចូលរួមរបស់ពួកគាត់វិញ នៅមានកម្រិតនៅឡើយ។ ចំពោះស្ថានភាពប្រទេសកម្ពុជា វិញ មានក្រុមយុវជនដែលមានឥទ្ធិពលអាចកែប្រែប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា បាន ដោយសារតែអ្នកដែលមានឈ្មោះបោះឆ្នោតប្រមាណជាង ៥០% ជាយុវជន។
នាយកប្រតិបត្តិការអង្គការកម្មវិធីអភិវឌ្ឍធនធានយុវជន លោក ជាង សុខា មានប្រសាសន៍ថា ការចង់បានរបស់យុវជនមានន័យថា ជាការប្រែប្រួលទៅលើប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតដែលពួកគេសម្លឹងឃើញ។ បន្ថែមលើនេះ ការបណ្ដុះបណ្ដាលឲ្យយុវជនយល់ដឹងអំពីសារសំខាន់នៃការបោះឆ្នោតប្រកបដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ បានផ្ដល់ផលប្រយោជន៍អ្វីដល់សង្គមជាតិ និងលើកស្ទួយបរិយាកាសប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។
លោក ជាង សុខា៖ «យើងក្រឡេកមើលតួអង្គវាសំខាន់ ប៉ុន្តែតួអង្គហ្នឹងមិនទាន់បានយល់ស៊ីជម្រៅ ថា តើនៅពេលដែលប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតមួយដែលមានលក្ខណៈប្រជាធិបតេយ្យ សេរី យុត្តិធម៌ វានាំប្រយោជន៍អ្វីខ្លះសម្រាប់សង្គម? ហ្នឹងហាក់ដូចជាមិនទាន់បានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណរបស់យុវជនបាននៅឡើយ»។
លោកមានប្រសាសន៍បន្ថែមថា ភាពភ័យខ្លាចបានអូសបន្លាយនៅក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រប្រទេសកម្ពុជា ពីមួយជំនាន់ទៅមួយជំនាន់ ដែលក្លាយជាវប្បធម៌ភ័យខ្លាចសម្រាប់ប្រជាជនបច្ចុប្បន្ន ដែលមិនហ៊ានបញ្ចេញមតិ ការព្រួយបារម្ភនានា ទាក់ទងនឹងស្ថានភាពនយោបាយ និងការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា។
គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប) នៅរៀងរាល់ការបោះឆ្នោតម្ដងៗ តែងតែទទួលរងនូវការរិះគន់ពីសាធារណជនថា មិនឯករាជ្យ ពិសេសគឺគណបក្សប្រឆាំងតែងតែច្រានចោលនូវលទ្ធផលបោះឆ្នោត ពីព្រោះថា សមាជិក គ.ជ.ប ត្រូវបានគណបក្សប្រឆាំងចោទប្រកាន់ថា មានទំនាក់ទំនងជិតស្និទ្ធនឹងគណបក្សកាន់អំណាច ហើយប្រព័ន្ធឃោសនាគ្មានតម្លាភាពសម្រាប់គ្រប់គណបក្សនយោបាយនោះទេ។ ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយត្រូវបានគណបក្សកាន់អំណាចគ្របដណ្ដប់។
ប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា ដែលសហគមន៍ជាតិ និងអន្តរជាតិទទួលស្គាល់នោះ មានតែការបោះឆ្នោតនៅអាណត្តិទី១ ឆ្នាំ១៩៩៣ ទេ ជាការបោះឆ្នោតលើកដំបូងនៅកម្ពុជា បន្ទាប់ពីរបបខ្មែរក្រហមដួលរលំ ដែលកាលណោះអង្គការសហប្រជាជាតិ ឬហៅថា អ៊ុនតាក់ ជាអ្នករៀបចំ។
ស្ថាប័នគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត ជាស្ថាប័នអព្យាក្រឹត ឯករាជ្យ និងរៀបចំការបោះឆ្នោតប្រកបដោយសេរី និងត្រឹមត្រូវ ហើយមានកាតព្វកិច្ចដោះស្រាយបណ្ដឹងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព និងផ្ដល់ជំនឿទុកចិត្តដល់អ្នកបោះឆ្នោតលើនីតិវិធីបោះឆ្នោត។
ប្រទេសកម្ពុជា នឹងរៀបចំការបោះឆ្នោតអាណត្តិទី៥ទៀត នៅខែកក្កដា ខាងមុខ ប៉ុន្តែគណបក្សប្រឆាំងនៅតែទាមទារឲ្យធ្វើកំណែទម្រង់នីតិវិធីបោះឆ្នោត និងផ្លាស់ប្ដូរសមភាព គ.ជ.ប ដើម្បីឲ្យស្ថាប័នមួយនេះជាស្ថាប័នឯករាជ្យ ដែលគ្រប់គណបក្សប្រកួតប្រជែងទាំងអស់ទទួលស្គាល់នូវលទ្ធផលបោះឆ្នោត។ ប៉ុន្តែរហូតមកទល់ពេលនេះ សំណើរបស់គណបក្សប្រឆាំងនោះ គ.ជ.ប មិនទាន់ឆ្លើយតបវិញយ៉ាងណានៅឡើយទេ។
បន្ថែមពីលើនេះទៀត ក្រុមអ្នកវិភាគបានសង្កត់ធ្ងន់ថា អ្វីដែលសាធារណជនចង់បាននោះ គឺការបោះឆ្នោតប្រកបដោយតម្លាភាពសម្រាប់គ្រប់គណបក្សនយោបាយ និងការទទួលយកនូវលទ្ធផលបោះឆ្នោត មិនថា គណបក្សឈ្នះឆ្នោត ឬគណបក្សចាញ់ឆ្នោតនោះទេ ដោយអ្នកវិភាគបានលើកជាឧទាហរណ៍ថា ការបោះឆ្នោតនៅក្នុងប្រទេសថៃ កាលពីឆ្នាំ២០១១ កន្លងទៅ គឺលោក អាភីស៊ិត បានចុះចេញពីតំណែងជានាយករដ្ឋមន្ត្រីដោយសន្តិវិធី បន្ទាប់ពីគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យរបស់លោកចាញ់ឆ្នោតគណបក្សភឿថៃ របស់អ្នកស្រី យីងឡាក់ នោះ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។