អំពើពុករលួយ និង​រំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស​កើន​ឡើង​ដោយសារ​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​អភិបាល​កិច្ច​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ

ដោយ នៅ វណ្ណារិន
2023.10.27
អំពើពុករលួយ និង​រំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស​កើន​ឡើង​ដោយសារ​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​អភិបាល​កិច្ច​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត។
រូប៖ ហ្វេសប៊ុកលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត

អ្នកឃ្លាំមើល និង​យុវជន​បារម្ភ​ពី​បញ្ហា​អំពើពុករលួយ និង​ការរំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស​បន្ត​កើនឡើង​ដោយសារ​ការ​ធ្លាក់​ចុះ​នៃ​ការដឹកនាំ​តាម​បែប​អភិបាលកិច្ច​ប្រជាធិបតេយ្យ​។ ការ​បារម្ភ​នេះ ខណៈ​អំពើពុករលួយ​នៅតែ​ជា​ជំងឺ​រ៉ាំរ៉ៃ​ញាំញី​នៅក្នុង​សង្គម​ខ្មែរ ហើយ​ការរំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស​ទៀត​សោត​ក៏​នៅតែ​មាន​សភាព​ធ្ងន់ធ្ងរ។

អ្នកធ្វើការ​ផ្នែក​លើក​កម្ពស់​សិទ្ធិមនុស្ស និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​នៅ​កម្ពុជា លើកឡើង​ថា បញ្ហា​អំពើពុករលួយ និង​ការរំលោភ​សិទ្ធិមនុស្ស​នៅ​កម្ពុជា កាន់តែ​អាក្រក់ ដែល​ជា​ក្ដី​បារម្ភ​មួយ​របស់​ពលរដ្ឋ ហើយ​បញ្ហា​នេះ ហាក់​ពុំ​ទាន់​មាន​ដំណោះស្រាយ​ឱ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​នៅឡើយ។

កញ្ញា ទស់ សុបាន មកពី​ខេត្ត​បាត់ដំបង លើកឡើង​ថា បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស និង​ការ​ធ្លាក់​ចុះ អភិបាលកិច្ច​តាម​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ ពុំ​ផ្ដល់​ផល​វិជ្ជមាន​ដល់​ការ​អភិវឌ្ឍ​ប្រទេសជាតិ​នោះ​ទេ ប៉ុន្តែ​វា​នឹង​បង្កើត​ឱ្យ​មាន បញ្ហា​អំពើពុករលួយ ជា​ប្រព័ន្ធ​ធ្វើ​ឱ្យ​រាំងស្ទះ​ដល់​ដំណើរការ​អភិវឌ្ឍ​ប្រទេស។

កញ្ញា ទស់ សុបាន៖ «នៅ​ពេល​ដែល​អភិបាលកិច្ច​ប្រជាធិបតេយ្យ​យើង​អត់​មាន​ពេញលេញ​ដូច​គោលការណ៍​ដែល​យើង​មាន អ៊ីចឹង​ទៅ​ធ្វើ​ឱ្យ​យុវជន​របស់​យើង​គាត់​អត់​មាន​ឱកាស គាត់​អត់​ហ៊ាន ហើយ​អត់​ចង់​ចូលរួម​វា​។ អ៊ីចឹង លទ្ធផល​មួយ​ហ្នឹង ដែល​ធ្វើ​ឱ្យ​កាន់តែ​អាក្រក់​ទៅៗ ឬក៏​កាន់តែ​ពិបាកទៅៗ បើសិន​នៅតែ​បន្ត​បែប​នឹង​ទៀត​។ ប៉ុន្តែ​សម្រាប់​ខ្ញុំ​នៅ​ថ្ងៃមុខ​ទៀត សង្ឃឹមថា​យុវជន​របស់​យើង រៀនសូត្រ​បាន​ហើយ យើង​យក​ទៅ​អនុវត្ត​វា​កាន់​តែ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព»

ការ​លើក​ឡើង​នេះ នៅក្នុង​កម្មវិធី​បោះជំរំ​យុវជន​ស្ដីពី «​ការចូលរួម​របស់​យុវជន​ក្នុង​អភិបាលកិច្ច​តាម​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ​» រៀបចំ​ដោយ​វិទ្យាស្ថាន​ប្រជាធិបតេយ្យ​កម្ពុជា (CID) កាលពី​ថ្ងៃទី​២០ ដល់ទី​២៤ ខែតុលា នៅ​ខេត្តកំពង់ស្ពឺ ដែល​មាន​យុវជន មកពី​បណ្ដា​ខេត្ត​ផ្សេងៗ​ចំនួន​៨០​នាក់​ចូលរួម។

កម្មវិធី​បោះជំរំ​នេះ​មាន​គោលបំណង ផ្តល់​វេទិកា​បើកទូលាយ​សម្រាប់​ស្ត្រី​និង​យុវជន​ដើម្បី​សិក្សា​និង​ពិភាក្សា​អំពី​ដំណើរការ​អភិបាលកិច្ច​តាម​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ បង្កើន​ចំណេះដឹង​របស់​ស្ត្រី និង​យុវជន​លើ​ការដឹកនាំ​ប្រកបដោយ​សុចរិត គណនេយ្យភាព និង​តម្លាភាព និង​លើកកម្ពស់​ការ​យល់​ដឹង និង​ការចូលរួម​របស់​ពលរដ្ឋ​នៅ​ក្នុង​ដំណើរការ​អភិបាលកិច្ច​តាម​បែប​ប្រជាធិបតេយ្យ។

យុវជន​ម្នាក់​ទៀត លោក ឌីណា ចាន់ថន លើកឡើង​ថា បញ្ហា​សិទ្ធិមនុស្ស និង​សិទ្ធិ​សេរីភាព​បញ្ចេញមតិ​របស់​ពលរដ្ឋ ជាពិសេស​សកម្មជន​បរិស្ថាន ដីធ្លី នយោបាយ និង យុវជន​នៅតែ​បន្ត​រឹតត្បិត ពី​សំណាក់​អាជ្ញាធរ​រដ្ឋាភិបាល លោក​ស្នើ​ឱ្យ​រដ្ឋាភិបាល បើក​លំហ​ឱ្យ​យុវជន​ចូលរួម​ក្នុង​សកម្មភាព សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និង​នយោបាយ​ឱ្យ​បាន​ពេញលេញ ដើម្បី​ទប់ស្កាត់​អំពើ​អយុត្តិធម៌​ផ្សេងៗ​នៅក្នុង​សង្គម។

លោក ឌីណា ចាន់ថន៖ «បើសិនជា​មិន​យើង​មាន​លំហ​មួយ​សម្រាប់​ពួកគាត់​បាន​សិក្សា​ស្វែងយល់​នោះ​ទេ​អ៊ីចឹង​គាត់​រាង​ពិបាក​។ មួយទៀត បើសិនជា​មានការ​សិក្សា​ហើយ ប៉ុន្តែ​ឱកាស​ផ្សេងៗ​ដែល​ពួកគាត់​អាច​យក​ទៅ​អនុវត្ត​បាន​ជាក់ស្ដែង​។ ឧទាហរណ៍​នៅក្នុង​សហគមន៍​របស់​ពួកគាត់​មាន​បញ្ហា ហើយ​ពួកគាត់​ឃើញ​បញ្ហា​ទាំងនោះ គាត់​ដឹង​ថា​អ្វី​ទៅជា​មូលហេតុ​ចម្បង​ដែល​បញ្ហា​នោះ​កើតឡើង ហើយ​គាត់​អាច​ធ្វើ​ការ​តស៊ូ​មតិ ដើម្បី​ដោះស្រាយ​បញ្ហា​ទាំងនោះ»

អ្នកឃ្លាំមើល​លើកឡើង​ថា ការដឹកនាំ​តាម​បែប​អភិបាលកិច្ច​ប្រជាធិបតេយ្យ គឺជា​ការដឹកនាំ​ប្រទេស​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ភាព​រីកចម្រើន និង​មាន​សន្តិភាព​ពិតប្រាកដ ដោយ​ផ្ដោត​ទៅ​លើ​ការគោរព​នីតិរដ្ឋ ដើម្បី​ផ្ដល់​យុត្តិធម៌​ត្រឹមត្រូវ​ជូន​ពលរដ្ឋ ប្រកាន់​នូវ​គោលការណ៍​តម្លាភាព កាត់បន្ថយ​អំពើពុករលួយ​ជា​ប្រព័ន្ធ និង​ជំរុញ​ឱ្យ​ពលរដ្ឋ ចូលរួម​ធ្វើ​សេចក្ដីសម្រេចចិត្ត​លើ​គោលនយោបាយ​ផ្សេងៗ​របស់​រដ្ឋាភិបាល។

ប្រធាន​វិទ្យាស្ថាន​ប្រជាធិបតេយ្យ​កម្ពុជា លោក​បណ្ឌិត ប៉ា ចន្ទរឿន លើកឡើង​ថា បើសិនជា​រដ្ឋាភិបាល​អាណត្តិ​ថ្មី​នេះ ពុំ​មាន​ឆន្ទៈ​ស្ដារ ប្រព័ន្ធ​យុត្តិធម៌ និង​ប្រជាធិបតេយ្យ​ឱ្យ​បាន​ល្អ​ទេ​នោះ វា​នឹង​ជះឥទ្ធិពល​មិនល្អ​ដល់​សិទ្ធិ​សេរីភាព​យុវជន និង​ប៉ះពាល់​ដល់​ជីវភាព​រស់នៅ​របស់​ពល​រដ្ឋ ដោយសារតែ​ការ​ធ្លាក់ចុះ​នៃ​ការ​វិនិយោគ​ពី​បណ្ដា​ប្រទេស​ដែល​គាំទ្រ​សិទ្ធិមនុស្ស និង​លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។

បណ្ឌិត ប៉ា ចន្ទរឿន៖ «ដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជា​ប្រទេស​កម្ពុជា​យើង​អាច​នឹង​ពិបាក​សម្រេច​គោលដៅ ឬក៏​ក្ដី​សុបិន​ទាំងនោះ​។ ពីព្រោះ​ថា បើ​យើង​និយាយ​ភាសា​សាមញ្ញ បើសិនជា​ក្បាលរទេះ​ភ្លើង​អូស​ទៅ​តែឯង ប៉ុន្តែ ប៉ារ៉ុង​(​កន្ទុយ​) នៅ​ខាង​ក្រោយនេះ​មិនបាន​ចូលរួម ឬក៏​មិន​ផ្ដល់​ឱ្យ​កាស​ឱ្យ​ចូលរួម​ទេ វា​ប្រៀប​បាន​ទៅ​នឹង​ខ្សែ​​រទេះភ្លើង​មួយ​ដែល​មានតែ​ក្បាល​ដើរ ឬ​ក្បាល​អ្នក​ទាញ តែ​កន្ទុយ​មិនអាច​ចូលរួម​បាន ឬក៏​កន្ទុយ​ខ្លះ​បែក​កង់​ទៅទៀត ដូច្នេះ​ធ្វើ​ឱ្យ​ដំណើរ​ដឹកនាំ​នោះ វា​កម្ពុជា​ឆ្ពោះទៅ​ការ​អភិវឌ្ឍ​ជាតិ​យឺតយ៉ាវ»

វិទ្យុ​អាស៊ីសេរី ពុំ​អាច​ទាក់ទង​ប្រធាន​អង្គភាព​អ្នកនាំពាក្យ​រដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា ដើម្បី​ឆ្លើយតប​ជុំវិញ​រឿង​នេះ​បានទេ​នៅ​ថ្ងៃទី​២៦ ខែ​តុលា ដោយ​ទូរស័ព្ទ​ហៅ​ចូល​ជាច្រើន​ដង​តែ​ពុំ​មាន​អ្នក​ទទួល។

របាយការណ៍​ស្ទង់​មតិ​របស់​អង្គការ​តម្លាភាព​កម្ពុជា (TI) ចេញផ្សាយ កាលពី​ខែតុលា ឆ្នាំ​២០២២ រក​ឃើញ​ថា យុវជន​កម្ពុជា ៨២​ភាគរយ មិនសូវ​ចាប់អារម្មណ៍​រឿង​នយោបាយ ដោយសារតែ​ពួកគេ​ព្រួយបារម្ភ​ពី​សុវត្ថិភាព និង​យល់ថា​នយោបាយ​គឺជា​រឿង​គ្រោះថ្នាក់​។ ករណីនេះ អ្នកឃ្លាំមើល​លើកឡើង​ថា ការ​មិនសូវ​ខ្វល់ខ្វាយ​របស់​យុវជន​រឿង​សង្គម និង​នយោបាយ ធ្វើ​ឱ្យ​អ្នក​នយោបាយ​មួយចំនួន ងាយ​ប្រព្រឹត្ត​អំពើពុករលួយ​ជា​ប្រព័ន្ធ៕

កំណត់​ចំណាំ​ចំពោះ​អ្នក​បញ្ចូល​មតិ​នៅ​ក្នុង​អត្ថបទ​នេះ៖ ដើម្បី​រក្សា​សេចក្ដី​ថ្លៃថ្នូរ យើង​ខ្ញុំ​នឹង​ផ្សាយ​តែ​មតិ​ណា ដែល​មិន​ជេរ​ប្រមាថ​ដល់​អ្នក​ដទៃ​ប៉ុណ្ណោះ។

បញ្ចេញ​មតិយោបល់៖

បញ្ចូលមតិរបស់អ្នកដោយបំពេញទម្រង់ខាងក្រោមជាអក្សរសុទ្ធ។ មតិនឹងត្រូវសម្រេចដោយអ្នកសម្របសម្រួល និងអាចពិនិត្យកែប្រែឲ្យស្របតាម លក្ខខណ្ឌនៃការប្រើប្រាស់ របស់វិទ្យុអាស៊ីសេរី។ មតិនឹងមិនអាចមើលឃើញភ្លាមៗទេ។ វិទ្យុអាស៊ីសេរី មិនទទួលខុសត្រូវចំពោះខ្លឹមសារនៃមតិដែលបានចុះផ្សាយឡើយ។ សូមគោរពមតិរបស់អ្នកដទៃ ហើយប្រកាន់ខ្ជាប់នូវការពិត។