Rusiye awazi: xitay hazir amérikining neziridiki yéngi rezil dölet

“Rusiye awazi” 6‏- ayning 14‏- küni “Xitay hazir amérikining neziridiki yéngi rezil dölet” serlewhilik bir obzor élan qildi.
Muxbirimiz weli
2012.06.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xitay-herbiy-musiyi-305.jpg Xitay herbiy muzéyigha tizilghan herbiy qorallar. 2010-Yili 17-awghust. Béyjing.
AFP

Bu, yéqindin buyan “Rusiye awazi” xitayche uchur wasitilirining xitay döliti heqqidiki chüshenchiliri dégen témida élan qiliwatqan 43‏- obzori bolup hésablinidu. Bu obzorni rusiyide xitayche chiqidighan “Rusiye awazi” géziti derhal terjime qilip basti. Buningdin bir nechche kün burun gérmaniyide xitayche chiqidighan “Eynek géziti” tidimu, “Amérika hazir xitayni yéngi rezil dölet dep qaraydu” serlewhilik obzor élan qilin'ghan idi.

Xitay hazir amérikining neziride ötken esirdiki sowét ittipaqi dégen rezil döletke oxshap qaldi... Dep bashlinidu “Rusiye awazi” élan qilghan “Xitay hazir amérikining neziridiki yéngi rezil dölet” serlewhilik obzorning bayani. Uningda éytilishiche, gerche amérika iraqtin we afghanistandin esker chékindürüshte bolsun yaki liwiye mesiliside bolsun  yaki hazir süriye mesilisini hel qilish jehette bolsun yaki gérmaniyidin yéqinda ikki bérigada eskirini chékindürüp chiqmaqchi bolghanliqida bolsun, buning hemmiside muddi'ani ipadileshte nahayiti éhtiyatchan bolsimu, emma buning hemmisi yenila, amérikining diqqet nuqtisini xitaygha yötkigenliki bilen munasiwetlik ikenliki éniq körünüp turidu. Bu mesile, amérika 2020 ‏- yilighiche déngiz qisimlirining 60% ni, 11 awi'amatkisining 6 sini tinch okyan'gha ekélidighanliqini jakarlighandin kéyin téximu éniq boldi.

“Rusiye awazi” gézitining gérmaniyide chiqidighan “Eynek géziti” élan qilghan “Amérika hazir xitayni yéngi rezil dölet dep qaraydu” serlewhilik obzordin neqil élip bayan qilishiche, amérika hazir jenubiy déngizda dawamlishiwatqan qatnash erkinlikige kapaletlik qilish kérek, bu amérikiningmu, xitayningmu dölet menpe'etige uyghun, dep jakarlawatqanda, xitay uninggha qarshi halda, jenubiy déngiz tarixtin buyan xitayning térritoriyisi, bu déngiz da'irisi miladi 15‏- esirdiki ming sulalisi dewridila xitayning zémini idi dep jakarlidi. Xitay hazir hetta “200 Déngiz chaqirimliq iqtisadiy rayon we 12 déngiz chaqirimliq agahlandurush siziqi” dep belgilen'gen xelq'ara déngiz qanuninimu közige ilmaywatidu. Shuning bilen jenubiy déngizda, xitay bilen wyétnam we filippin otturisida toqunush kélip chiqti. Jenubiy déngizda xitayning bésimigha uchrighan filippin, wyétnam, malayshiya, hindonéziye, broné, teywen qatarliq döletler hemmisi amérikidin yardem telep qilishqa bashlidi. Buning netijiside, jenubiy déngiz rayoni hazir xeterlik rayon'gha aylandi. Bundaq xeterlik weziyetning derijisi kündin kün'ge yuqiri örlewatidu.

“Rusiye awazi” gézitining amérikida chiqidighan “Nyu-york waqit” gézitidin neqil élip bayan qilishiche, xitay hazir jenubiy déngiz mesiliside özi közligen pilan -meqsetlerge yétish üchün özining herbiy küchini téz ashurushqa térishiwatidu. Xitay gerche alem téxnikisi jehette amérikigha yétishke téxi nahayiti uzun musape bolsimu, emma özining alem boshluqini boy sundurush dégen gherezlik pilani buyiche, 2016‏- yilidin burun aydin ewrishke élip kélishke, 2020 yili alem ponkiti qurup chiqishqa, bu meqset üchün hazir 3 neper alem uchquchisini alem boshluqigha yolgha sélishqa teyyarliq körüwatidu.

“Rusiye awazi” gézitining “Gérmaniye awazi” ning xewerliridin neqil élip bayan qilishiche, amérika afghanistandin esker chékindüriwatqanda, xitay derhal afghanistan bilen normal iqtisadiy munasiwet ornitishqa kérishti. Emma xitay özi afghanistan bilen tüzüshke bashlighan bu iqtisadiy munasiwetni dunyagha “Istratégiyilik hemkarliq” dep jakarlidi. Xitay shangxey hemkarliq teshkilatining yighinida “Ottura asiya döletlirining ortaq tereqqiyati” dégen nam bilen peyda qilghan daghdugha, emeliyette bir iqtisadiy maghzap idi. Xitay ottura asiyada iqtisadiy maghzapqa tayinip bash kötürmekchi boldi. Xitay ottura asiyada bash kötürüsh üchün, aldi bilen tajikistan'gha bir milyard amérika dolliri meblegh salidighanliqini jakarlap, tajikistanning mis, altun bayliqini échish kélishimi imzalidi.  Tajikistanni her jehettin xitaygha béqindurushni tézlitishke kirishti.  Bundaq béqinma haletni yene bashqa döletlerge kéngeytip, ottura asiyani gherbning tesiridin xaliy qilmaqchi ... Xitayni ottura asiyaning xojayini qilmaqchi boldi. Xitayning amérikigha qarimu -qarshi heriket qiliwatqan hazirqi ipadiliridin qarighandimu, xitay hazir amérikining neziride ötken esirdiki sowét ittipaqi dégen rezil dölet bolup qalghanliqi éniq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.