Uyghur ayal we balilirining hoquq menpe'iti qandaq shert astida kapalendürülidu?

Uyghur éli edliye da'irilirining tarqatqan doklatigha qarighanda, Uyghur éli teweside ayallar we quramigha yetmigenlerning hoquq menpe'iti dexli-teruzgha uchrash mesililirige da'ir délolar yéqinqi on yildin buyan xéli zor nisbetni igiligen.
Muxbirimiz gülchéhre
2011.07.25
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
sergerdan-balilar-qayturulush-sepiride-305.jpg Xitay ölkiliridin tépilghan ikki Uyghur balining Uyghur élige qayturulush sepiridiki shi'endiki qonalghu. 2005-Yili 25-dékabir.
AFP

Bolupmu ayal we balilarning jismaniy we jinsiy zorawanliqning qurbanigha aylinish mesililiri Uyghur közetküchilerning diqqitini tartmaqta, bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan chet'ellerdiki bir qisim Uyghur ziyaliyliri Uyghur ayal we narsidilerning heq-hoquqlirining dexli-teruzgha uchrash mesililirining éghir boluwatqanliqi hemde buning sewebliri heqqide toxtaldi.

Uyghur élidiki xitayche chiqidighan hökümet uchurliridin melum bolushiche, Uyghur aptonom rayonida 23-we 24-iyul künliri échilghan, ayallar we quramigha yetmigenler xizmiti xulase yighinida, 2001-yilidin 2010-yilighiche, Uyghur élida balilar we ayallarning hoquq menpe'etini, siyasiy, ijtima'iy, iqtisadi, a'iliwi we jismaniy qatarliq alte sahe boyiche kapaletlendürüshke da'ir xizmet we mesililer otturigha qoyulghan.

Yighinda edliye da'irilirining teminligen doklatigha qarighanda, 10 yildin buyan Uyghur éli jama'et xewpsizlik da'iriliri teripidin xatirilen'gen, ayal we qoramigha yetmigen balilarning jismaniy jehettin heq-hoqoqlirining dexli-teruzgha uchrash déloliri 11599qétim yüz bergen, buning ichide qoramigha yetmigen balilarning hoqoqining tajawuzgha uchrash délosi 917 ge yétidiken. Doklatta yene xitay da'irilirining bu on yilda adem bédikliri we yaman niyetlik kishiler teripidin aldap kétilgen we sétiwétilgen ayal we balilardin 4305 neperni qutquzghanliqi tilgha élin'ghan.

Yighinda yene Uyghur élining nopusi 21 milyon 813 mingdin ashqanliqi, buning ichide qoramigha yetmigenler 7 milyon 110 din artuq bolup, Uyghur élida her üch nopusining birini qoramigha yetmigen dep hésablashqa bolidighanliqi körsitilgen.

Buning, Uyghur élide ayallar we qoramigha yetmigenlerning hoquq menpe'etini kapaletlendürüsh we ulargha qaritilghan her sahe xizmetlirining teng masliship tereqqiy qilishi zörürlükidin bésharet ikenliki körsitilgen shundaqla hazir hökümetning siyasiti we ayal hem balilar xizmitige mes'ul da'irilerning Uyghur élida 10 yil xizmet ishlishi netijiside, ayal we balilargha Uyghur rayonida izzetlik, muqim, saghlam we medeniy yashash we ösüp yétilish muhiti berpa qilindi déyilgen.

Emma chet'ellerdiki Uyghurlar, Uyghur ayalliri we qoramigha yetmigenlerning weziyitige pütünley bashqiche baha béridu,bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan amérikidiki Uyghur ziyaliy ilshat hesen ependi Uyghur ayal we balilarning xitayning qanunida békitilgen hoquq menpe'etliridin mehrum qalghandin bashqa, insaniy heq-hoqoqliriningmu xitay hökümitining tajawuzchiliqigha uchrap kéliwatqanliqini sherhlidi:

Merkizi amérikidiki xelq'ara Uyghur insan heqliri we démokratiye fondidin zubeyre xanim bolsa, Uyghur ayallar, balilarning ijtima'iy, siyasiy, we a'iliwi orni jehettin chüshendürgende, Uyghur ayallirining a'ilidiki orni yuqiri bolsimu, emma siyasiy, iqtisadi we ijtima'iy ornining töwenliki seweblik, jismaniy jehettin qoghdinish heq-hoqoqighimu ige bolmaywatqanliqini, buning misalini pilanliq tughut siyasitidinla körüwalghili bolidighanliqini chüshendürüp “Uyghur ayallar we balilar xitay hökümitining milliy qirghinchiliq siyasitining biwasite qurbanliri bolmaqta” dédi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.