Xitaydiki bir partiyilik tüzüm hem buzulghan exlaq heqqidiki munaziriler

Yéqindin buyan xitay tor béketliride, xitaydiki bir partiyilik mustebit tüzüm hem xitaydiki omumiy exlaq sapasining buzulush heqqidiki munaziriler barghanche köpeydi.
Muxbirimiz méhriban
2011.12.08
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
yunda-turubisi-zeherlik-may-305.jpg Bir qanunsiz zawutning kölchikige yighiwélin'ghan meynet may. 2011-Yili 10-may chungching.
Imaginechina

Bolupmu boshün, sinna qatarliq tor béketliride, xitay ichidiki ziyaliylar teripidin yézilghan maqalilerde,xitaydiki barghanche buzuluwatqan exlaqiy sapa, kommunist partiyining bir partiyilik mustebit tüzümi, erzdarlarning basturulup, puqralarning söz erkinlikining boghulushi, bulghiniwatqan muhit, yémek-ichmek, dawalinish, qatnash, kündilik turmush buyumliri qatarliq saheliridiki zeherlik hem saxta mehsulatlar, ma'arip, soda qatarliq sahelerdiki aldamchiliqlar eyiblendi.

“Sinna” tor békitide élan qilin'ghan “Xitay halaketke yüzlenmekte” namliq maqalide, nöwettiki kommunistik partiyining bir partiyilik mustebit tüzümi, menpe'etdarliq üstige qurulghan omumiy xelq exlaq sapasi, kespiy exlaq, muhit, iqtisad, ma'arip qatarliq jehetlerdiki nachar exlaqiy sapa heqqide mulahize yürgüzülüp, xitay puqralirining xitayning kelgüsi teqdirige bolghan endishisi ipadilen'gen.

 Birqanche yildin buyan xitay tor betliride özining tenqidiy maqaliliri bilen tonulghan erkin yazghuchi xu'a shyenyu maqaliside, 1911-yili xitayda yüz bergen “Shinxey inqilabi” din kéyin, xitaygha gherb démokratik idiyisi singishke bashlighan bolsimu, emma 1949- yili xitay kompartiyisi hakimiyetni qolgha alghandin kéyin, mustebit tüzüm ornitilip, démokratik idiyining boghulushqa uchrighanliqini körsitidu. U yene xitayda insaniyette bolushqa tégishlik eng eqelliy exlaq sapasiningmu yoqilishqa qarap yüzlen'genliki heqqide toxtilidu.

Aptor maqaliside, nuqtiliq halda xitay iqtisadiy jehettin islahat élip barghan 30 yildin buyanqi xitay weziyiti heqqide mulahize yürgüzüp, 1990-yillardin kéyinki 20 yilning xitay kommunist hökümiti teripidin xitay iqtisadiy we siyasiy jehette yükselgen 20 yil dep medhiyilen'gen bolsimu, emma xitay xelqining neziride xitayning yéqinqi zaman tarixidiki hakimiyet mustebitleshken, emeldarlar chirikleshken, puqralar hoquqi éghir depsende qilin'ghan, hemme nerse pul bilen ölchinip, kishilerdiki exlaq sapasi eng töwen haletke chüshüp qalghan 20 yil dep qariliwatqanliqini bayan qilidu.

Aptor xitay puqraliri yüzliniwatqan paji'elik qismetni konkrét halda töwendiki nuqtilargha yighinchaqlap xitay puqralirini özini hem xitay dölitini qoghdap qélishqa chaqirghan.

  1. Aptor xitay iqtisadining az sandikilerning qoligha merkezliship, awam puqraning namratliqta qélishining sewebi heqqide toxtilidu. Xu'a shyenyu maqaliside xitayda ma'arip, dawalinish, turalghu qatarliqlarning “Bazar igiliki” namida emeldarlarning bayliq toplash wasitisige aylinishining xitay puqralirining iqtisadiy jehettin weyran bolushini keltürüp chiqarghanliqini ilgiri sürgen.
  2. Aptor xitaydiki bayliqlarni ziyade échish seweblik, kélip chiqqan muhit bulghinishining, xitay puqralirining hayatigha tehdit élip kéliwatqan bolmastin, belki xitaydiki kan, zawut karxanilardin qoyup bérilgen zeherlik gaz, hem paskina sularning pütkül yer shari muhitini bulghap, insaniyetke apet élip kéliwatqanliqini emili misallar arqiliq bayan qilip, xitay kommunist hökümitining öz xelqigila emes, belki pütkül insaniyetke jawab bérishi kéreklikini tekitleydu.
  3. Aptor xu'a shyenyu maqaliside, kommunist partiye yolgha qoyghan bir partiyilik mustebit tüzümning, xitay xelqige élip kelgen talapiti heqqide toxtilip, xitay hökümet organlirida ewj alghan chiriklik, parixorluq, byurokratliq xahishlirining hökümet emeldarlirini xelq üchün ishlesh emes, belki pütkül xitay xelqini öz heq-hoquqidin mehrum bolghan qullargha aylandurup qoyghini üchün, bu xil ehwal xitay xelqide gherb démokratiyisige bolghan telpünüshni barghanche kücheytip, kommunist hökümetke qarshi zor kölemlik ijtima'iy naraziliq heriketlirining köpiyishige seweb boluwatqanliqini otturigha qoyidu.
  4. Aptor xitay puqraliridiki omumiy xelq kishilik exlaqining buzulushidiki bash jawabkarning hökümet ikenlikini tekitlep, 1950-yili bashlan'ghan yer islahat herikiti namidiki shexslerning mal-mülkini zorawanliq bilen igiliwélishtin tartip, ongchilargha qarshi heriket, medeniyet inqilabi, hem yéqinqi 20 yillardiki puqralarning normal diniy étiqadlirini cheklesh qatarliqlarning xitay ewladlirini, yamandin qorqidighan, yawashni bozek qilidighan, heqni sözleshke jür'et qilalmaydighan,menpe'et üchün uruq-tughqan dost buraderlirini sétiwétidighan, eng eqelliy insaniy exlaqtinmu mehrum qalghan qullarche boysunushtin bashqini oylimaydighan ademlerge aylandurup qoyghanliqini ilgiri sürgen.

Xu'a shyenyu maqalisining axirida yene, xitay xelqini étiqadqa, insaniy exlaqni yoqatmasliqqa, öz heq-hoquqlirini qoghdashqa chaqirip, xitaydimu nöwette pütkül ereb dunyasini qaplighan “Ereb bahari” herikitige oxshash pütkül dölet xelqi birdek awaz qoshqan démokratik inqilab bolghandila, andin xitayda heqiqiy haldiki démokratiye tüzümi ornitilip, xitaydiki buzuluwatqan exlaqni qoghdap qélish imkaniyitining barliqini otturigha qoyghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.