Түркийә мәтбуати: бо шиләй вәқәси хитай сияситидә йеңи бир дәвр басқучиму?

Көзәткүчиләр бо шиләй вәқәсиниң һәқиқий маһийити техичә ашкариланмиған болсиму хитайниң бу вәқәни имканийитиниң йетишичә йошурун тутуп келиватқанлиқини тәһлил қилишмақта.
Ихтиярий мухбиримиз арслан
2012.05.01
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
bo-shiley-qurultayda-305.jpg Бо шиләйниң хитайниң икки чоң йиғининиң йепилиш мурасимида. 2012-Йили 14-март, бейҗиң.
AFP

Әмма чәтәллик көзәткүчиләрниң диққити бу вәқәгә вә хитайниң нөвәттики сиясий вәзийитигә тартилди.

Йеқинда түркийидә нәшр қилиниватқан “дуня бултени” намлиқ тор гезитидә, “бо шиләй вәқәси хитай сияситидә йеңи бир дәвр басқучиму?” намлиқ бир парчә мақалә елан қилинди. Бу мақалини түркийилик язғучи қадир тәмиз әпәнди язған.

Қадир тәмиз әпәнди, хитайда оқуған вә түркийидә хитай тәтқиқати билән шуғуллинип келиватқан мутәхәссисләрдин бири.

Мақалидә мундақ дейилгән:
“бо шиләй вәқәси һийлә-нәйрәң вә бир мунчә төһмәтләрни өз ичигә алған болсиму чәтәлдики бир көзәтчи үчүн бу вәқәдә бир қисим сиясий пакитларни оттуриға қоюш, хитайдики сиясий вәзийәтниң өзгиришини чүшиништә әһмийәтлик. Әслидә бу иш өткән айларда бо шиләйниң ярдәмчиси вә оң қоли дәп билингән ваң лиҗүнниң америка консулханисиға киривалғандин кейин, әлчихана бинасиниң әтрапини хитай бихәтәрлик күчлири қоршап қолға елиш билән башланди. Кишиләр бу вәқәниң келип, чиқиш сәвәблирини сорашқа башлиди. Бу вәқә ғәрб әллириниң ахбаратлирида көпләп тарқитилди. Охшаш вақитта бу вәқә һәққидә хитайда бәзи билогларда тор зиярәтчилири тәрипидин бәс-муназирә қилинди, әмма бәзи учур вә пикир-инкаслар чәкләнди. Бир қанчә тор бекәтләр тақалди.”

Мақалидә йәнә мундақ дейилгән:
“бо шиләй вәқәси неил вуд исимлик әнглийилик сода-санаәтчиниң өткән йили чоңчиңда бир меһманханида өлтүрүлүш билән башланди. Март ейида америка баш әлчиханида панаһланған ваң лиҗүн, һейводниң өлүми адәттики өлүм әмәсликини, һейводниң зәһәрлинип өлтүрүлгәнликини ипадилигән. Әнглийә баш әлчиханиси бу вәқәни тәкшүрүп чиқишни тәләп қилған болсиму 2-айғичә һеч қандақ қәдәм бесилмиған. Вәқәгә четишлиқ дәп қаралған кишиләргә қарайдиған болсақ һәйран қаларлиқ ишлар оттуриға чиқиду. Өткән йили өлтүрүлгән әнглийилик сода-санаәтчи һейвод билән бо шиләйниң аяли гу кәйләй оттурисида бир чүшинишмәсликниң мәвҗутлуқи илгири сүрүлди. Болупму, ваң лиҗүнниң америка баш әлчиханидин сиясий панаһлиқ тәләп қилиши, хитай дөлитини қаттиқ биарам қилған. Америка әлчиханисидин сиясий панаһлиқ тәләп қилғудәк дәриҗидә муһим болған қандақ учурлар оттуриға қоюлди? бу соалларниң җаваби бәлки давамлиқ мәхпий қалиду. Бу арида хитай вә ғәрб әллириниң мәтбуатларда, ваң лиҗүнниң һазирғичә сораққа тартиливатқанлиқи илгири сүрүлмәктә”.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.