Hüseyin jélil mesilisi untulushqa qarap yüzliniwatamdu?

Kanadaning yéngidin teyinlen'gen tashqi ishlar ministiri john ba'ird, stéphén harpér yéngi hökümitining kishilik hoquq mesiliside xitaygha dawamliq bésim ishlitidighanliqini, lékin ikki dölet otturisidiki iqtisadiy munasiwetni üzüp qoymastin, uni yéngi bir sewiyige kötüridighanliqini bildürdi.
Ixtiyariy muxbirimiz kamil tursun
2011-07-04
Share
Huseyin-Jelil-305.jpg Hüseyin jélilning türmige kirishtin burunqi süriti.
RFA File

John ba'ird "Yershari pochtisi" gézitidiki bu sözide, kanada yéngi hökümitining kishilik hoquq ölchemlirini asas qilghan halda, béyjing bilen "Semimiy we dostane" söhbetni dawamlashturidighanliqini we bularni kanada tashqi siyasitining kelgüsi nishani qilidighanliqini eskertti.

Bu, kanada yéngi hökümitining xitay siyasiti heqqidiki tunji bayanati bolup hésablinidu.

2006-Yilining bashlirida,hakimiyet béshigha kelgen stéphén harpér bashchiliqidiki konsérwatip partiyisi, deslepki 3 yilda,xitaydiki kishilik hoquq depsendichilikliri, xitay jasuslirining kanadadiki jasusluq pa'aliyetliri we xitay türmiside tutup turuluwatqan kanada puqrasi hüseyin jélil dilosi qatarliq mesililerde bir qeder qattiq siyasetni yolgha qoyghan bolsimu, lékin yéqinqi ikki yil ichidiki kanadaning xitay siyasitide yumshash körülgen bolup,mulahizichiler siyasettiki bu özgirishning aghdurulushqa aran turidighan az sanliqlar hökümiti bilen munasiwetlik ikenlikini ilgiri sürgenidi. Bu yilning aprél éyidiki saylamda konsérwatip partiyisi yuqiri üstünlük bilen utup chiqip,stéphén harpér tunji qétim köp sanliqlar hökümitini qurushqa muweppeq bolghanidi. Küchlük bir hakimiyetni qurghan konsérwatip partiyisining yéngi bir basquchta, xitaygha nisbeten qandaq bir siyaset yürgüzidighanliqi kishilik hoquq teshkilatliri we pa'aliyetchiler köngül bölüwatqan mesililerdin biridur.

Özining iqtisadiy jehettin bash kötürüwatqanliqini dunyagha tekebburluq bilen köz-köz qiliwatqan mundaq bir peytte xitay, gherb döletlirining jümlidin kanadaning kishilik hoquq heqqidiki tenqid we teleplirige zadi qanchilik qulaq salidu yaki bu xildiki söhbet we teleplerning ünümi zadi qanchilik?

Kanada Uyghur jem'iyitining re'isi ruqiye turdush gherb dunyasining bir ezasi bolghan kanadaning özining qimmet qarashlirini asas qilghan asasta,kishilik hoquq mesiliside xitaygha bésim ishlitishining zörürlükini, buning ünümining qandaq bolushidin qet'iynezer, zulumgha qarshi chiqishning exlaqiy mejburiyet mesilisi ikenlikini tekitleydu.

Kanada tashqi ishlar ministiri john ba'ird, kanadaning chong gézitliridin biri bolghan "Yershari pochtisi" gézitidiki sözide kanadaning xitay bilen bolghan munasiwetni téximu yaxshilashni arzu qilidighanliqini we ottawaning xitaydiki siyasiy öktichiler we azsanliq milletler mesililiri qatarliq xitay üchün nazuk bolghan mesililerge dawamliq köngül bölidighanliqini eskertip, herqanche yéqin dostlar otturisidimu pikir ixtilaplirining bolushi normal ehwal. Biz bu mesililerni birlikte hel qilishimiz kérek, deydu. Lékin, u sözide hüseyin jélil mesilisini tilgha almighan.

Kanada bilen xitay otturisidiki ixtilaplarning biri- kanada puqrasi hüseyin jélilning xitay türmiside dawamliq tutup turulishidur.

Ilgiri kanada emeldarliri her qétim xitay emeldarliri bilen uchrashqanlirida, xitay terepke hüseyin jélil mesilisini otturigha qoyup kelgenlikini, lékin xitay da'irilirining, ikki dölet otturisidiki bu nazuk mesilini hel qilishqa soghuq qarawatqanliqini eskertip kelgenidi.

Yéqinqi ikki yildin béri,kanada metbu'atlirida hüseyin jélil heqqidiki xewer-programmilar aziyishqa bashlidi. Bu kanadada waqitning ötüshi bilen hüseyin jélil mesilisining untulushqa qarap yüz tutuwatqanliqini körsitemdu‏-yoq?

Kanada Uyghur jem'iyitining re'isi ruqiye turdush kanada hökümitining xitay da'irilirige ashkara we yépiq sorunlarda dawamliq hüseyin jélil mesilisini otturigha qoyup kéliwatqanliqini, bu mesilining metbu'atlarda yer almasliqining uning untulghanliqidin dérek bermeydighanliqini eskertti.

Kanada tashqi ishlar ministiri john ba'ird sözide yene, özining yéqinda xitayni ziyaret qilidighanliqini we bash ministir stéphén harpérning xitay ziyaritige zémin hazirlaydighanliqini tilgha aldi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet