Xitay ziyaliylirining kungzi mukapatigha inkasliri

Kungzi mukapatigha tibet diniy ölimasi benchen lama we birleshken döletler teshkilati sabiq bash katipi kofi annan qatarliqlarning namzat qilip körsitilishi xitay tor béketliri we metbu'atlarda yene bir qétim ghulghula qozghidi.
Muxbirimiz méhriban
2012.09.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
KONGZI-305 Xitay türmiside yétiwatqan öktichi li'u shi'awbogha nobél tinchliq mukapatining bérilgenlikidin ghezeplengen xitay, kongzi tinchliq mukapati dep atilidighan yéngi bir mukapatni tesis qilghan.
Gulshen

Xitaydiki 2012-yilliq kungzi mukapati seperwerlik yighini 9-séntebir béyjing chingxu'a uniwérsitétida bashlan'ghan.

Xitay metbu'atliri yekshenbe küni 3-qétimliq kungzi tinchliq mukapati pa'aliyitining xitaydiki ammiwi teshkilat, xitay xelq'ara we tinchliq tetqiqat merkiziy teripidin uyushturulghanliqini hemde 2012-yilliq kungzi mukapati namzatliqigha xitay teripidin teyinlen'gen tibet diniy ölimasi benchen lama hem birleshken döletler teshkilatining sabiq bash katipi kofi annan qatarliqlarning namzat qilip körsitilgenlikini xewer qildi.

Xitay da'iriliri bultur 27-séntebir küni xitaydiki ammiwi teshkilat “Xitay sehra medeniyet-sen'et jem'iyiti” teripidin tarqitilghan, 2011-yilliq “Kungzi tinchliq mukapati” ning toxtitilghanliqini hemde xitay medeniyet ministirliqining bashqurushidiki ammiwi teshkilat “Xitay sehra medeniyet-sen'et jem'iyiti” ning tarqitiwétilgenlikini jakarlighandin kéyin, bu yil “Kungzi tinchliq mukapati” namidiki bu pa'aliyetning xitay metbu'atlirida yene tilgha élinishi, xitay tor béketliri hemde xelq'ara metbu'atlarda yene bir qétim inkas qozghidi.

Chet'ellerdiki siyasiy analizchilardin béyjing bahari zhurnilining bash muherriri xu ping ependi atalmish “Kungzi tinchliq mukapati”ning tesis qilinish sewebi heqqide toxtilip, bu mukapatning keynide xitay hökümitining siyasiy gherizi barliqini bildürdi.

Xu ping ependi mundaq dédi:
“Atalmish kungzi tinchliq mukapatining tesis qilinishining özila xitay hökümiti üchün bir mesxire bolsimu, emma xitay hökümiti ammiwi teshkilatlar namida bu xil mukapatni bazargha sélish arqiliq özining siyasiy gherizige yétishke urunmaqta.”

Xu ping ependi atalmish kungzi tinchliq mukapatining dunyagha kélishidiki arqa körünüsh heqqide toxtilip mundaq dédi:
“2010-Yili norwégiye nobél komitéti xitay hökümitining naraziliqigha qarimastin, xitay öktichisi lyu shawbogha 2010-yilliq nobél tinchliq mukapati bérishni qarar qildi. Arqidinla xitaydiki ammiwi teshkilat-‛xitay sehra medeniyet sen'et jem'iyiti‚ shu yili yil axirida nahayiti aldirashliq ichide mukapat sommisi 100 ming yü'enlik atalmish kungzi tinchliq mukapatini tesis qilip, 2010-yili 9-dékabir küni yeni nobél tinchliq mukapatidin bir kün ilgiri 1-qétimliq kungzi mukapatining teywen gomindang partiyisining sabiq re'isi liyen jiyen'ge bérilgenlikini jakarlighan bolsimu, emma liyen jiyenning mukapatni élish murasimigha kelmigen idi. 2-Qétimliq kungzi tinchliq mukapati bultur rusiye prézidénti bu tinning chérchiniyide tinchliq ornatqanliqi üchün dep bérildi. Putinmu mukapatni alghili barmidi. Xitaydiki ammiwi teshkilat teripidin tesis qilin'ghan bu mukapat xelq'ara metbu'atlarning mesxire témisigha aylan'ghandin kéyin, da'iriler 2-qétimliq kungzi tinchliq mukapatining toxtitilghanliqini uqturup, eyni chaghdiki ‛xitay sehra medeniyet-sen'et jem'iyiti‚ ning tarqitiwétilgenlikini jakarlighan bolsimu, emma bu yil xitay da'iriliri yéngi bir ammiwi teshkilatning namida 3-qétimliq kungzi tinchliq mukapati pa'aliyitining bashlan'ghanliqini élan qilishining özila bu mukapatning arqisida xitay hökümitining siyasiy gherizi barliqini körsitip turmaqta.”

Xitay medeniyet ministirliqi bultur 2011-yili 27-séntebir küni uqturush chiqirip, xitaydiki medeniyet ministirliqining bashqurushidiki ammiwi teshkilat “Xitay sehra medeniyet-sen'et jem'iyiti” 2-qétimliq kungzi tinchliq mukapatining toxtitilghanliqini jakarlighan idi. Eyni chaghda uqturushta, xitaydiki medeniyet ministirliqining bashqurushidiki ammiwi teshkilat-“Xitay sehra medeniyet-sen'et jem'iyiti” ning 17-séntebir, medeniyet ministirliqining testiqini almay turupla, béyjingdiki shi'angshen téghida muxbirlarni kütüwélish yighini échip, öz aldigha 2011-yilliq kungzi tinchliq mukapati namzatlirini élan qilip, xitay medeniyet ministirliqining bashqurush tüzümlirige xilapliq qilghanliqini eyiblen'gen idi.

Uqturushta yene, mukapatlash murasimining bikar qilin'ghandin sirt, “Xitay sehra medeniyet-sen'et jem'iyiti” qarmiqidiki en'eniwi medeniyetni qoghdash ishxanisiningmu tarqitiwétilgenliki alahide körsitilgen idi.

Xu ping ependi yene bu yilliq kungzi tinchliq mukapatigha chet'ellerdiki tibet teshkilatliri étirap qilmaydighan 11-nöwetlik benchen lamaning namzat qilip körsitilishidiki seweb heqqide toxtilip mundaq dédi:
“Xelq'ara metbu'atlarda 50 tin artuq tibetlikning özini köydürüsh arqiliq, xitay hökümitige qarshi naraziliqini ipadilewatqanliqi xewer qiliniwatqan bir mezgilde, da'irilerning xitay hökümiti teripidin teyinlen'gen benchen lamani kungzi tinchliq mukapatining namzati qilip körsitishi, lxasaning bu yilliq bahalashta xitaydiki eng bextlik sheher dep bahalinishi qatarliqlarning hemmisi xitay hökümitining siyasiy meqsitini körsitip turuptu. 2009 Yili ürümchide yüz bergen 5-iyul naraziliq herikitidin kéyinmu xitay da'iriliri ürümchini shu yilliq bextlik sheher tizimlikide élan qilghan idi. Mana bularning hemmisi emeliyette xitay hökümitining özini pedezleshke urunuwatqanliqini ashkara ipadilep turuptu.”

Xu ping ependi yene dunyada héchqandaq tesiri yoq kungzi tinchliq mukapatining bundin kéyinmu yene dawamlishishi mumkinlikini ilgiri sürüp, gerche béyjing da'iriliri hazirghiche bu mukapatning hökümetke tewe ikenlikini étirap qilmighan bolsimu, emma xitay hökümet da'irilirining özining xelq'aradiki obrazini yaxshilash üchün herqandaq wasitilerdin paydilinidighanliqini tekitlidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.