Xitayning 18‏-iyul xoten weqesi heqqidiki pakitsiz yekünige xelq'ara jem'iyet ishenmeydu

Xotende yüz bergen 18‏-iyul weqesining xaraktéri heqqide mexsus “Shinjangdiki térrorluq mesilisi” dégen témida tetqiqat élip bériwatqan mutexessisler, xitayning köz qarishini ret qilmaqta.
Muxbirimiz weli
2011.07.21
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xoten-chong-bazar-305.jpg Xoten chong baziri. 2011-Yili iyul.
Tudou tor betidin elinghan/muxbir Xiao Ding

Xotende 18‏-iyul küni Uyghurlar xitayning saqchi orginigha hujum qilish weqesi yüz berdi. Xitay aldi bilen bu weqening xaraktérini békitishke aldiridi, emma bu weqening tepsilatini téxiche élan qilmaywatidu. Bu heqte mutexessislerning köz qarishi mundaq:

Enqerediki istratégiye chüshenche institutining tetqiqatchisi erkin ekremning qarishiche, xotende yüz bergen xitayning saqchi orginigha hujum qilish weqeside, xitay hazir yenila seweb körsitiwatidu, xitay 60 yildin buyan Uyghurlargha qaratqan siyasetlerning xata bolghanliqini téxiche étirap qilmaywatidu, xitayning hazir weqening tepsilatini yoshuruwatqanliqining özi dawamliq jinayet sadir qiliwatqanliqining yene bir delili.

Radi'oyimizning xitayche bölümlirining xewer qilishiche, xitayning qanunshunasi wang jinyü, hökümet élan qilghan pakitlargha asaslan'ghanda, xotende yüz bergen saqchi organlargha hujum qilish weqesi térrorluq heriket bolushi mumkin. Hökümet élan qilghan xewerlerge qarighanda, saqchigha hujum qilghanlarning qolida pichaq bar. Namayish qilidighan kishiler adette namayishqa pichaq kötürüp barmaydu. Emdi hökümet bu weqeni, adette shinjangda yaki tibette yüzbergen weqelerning xaraktérini térrorluq depla békitip sot échip, jaza höküm qilishni nahayiti téz béjirip kéliwatqan charisi boyiche, yenila téz birterep qilishi mumkin, dégen.

Xitayning makaw alahide rayonidiki herbiy ishlar mutexessisi xu'angdong, her qandaq weqening xaraktérini békitish uning tepsiliy pakitlirigha asasen bolidu. Xitay hökümiti saqchi organlargha hujum qildi dégen Uyghurlarni palta, pichaq, köydürgüch botulka ishletti dep élan qildi, emma xitayning saqchi orginigha hujum qilghan ademler kim, ulardin kim kimni öltürdi, kimni kim görüge éliwaldi, kim némini köydürdi, buning neq delil-ispati qéni? pilanliq, meqsetlik, teshkillen'gen térrorluq heriket dégenning pakitichu? dep so'al qoyghan we eger hökümet delil -pakitlarni körsitelmise, xitayning yekünini inkar qilish pikrimni saqlap qalimen dégen.

Mexsus “Shinjangdiki térrorluq mesilisi” dégen témida tetqiqat élip bériwatqan isra'iliye hibray uniwérsitétining proféssori yitzak shixor, xotende 18‏-iyul küni saqchi organ'gha qilin'ghan hujumning, xelq'aradiki térrorchi teshkilatlar bilen alaqisi bolush éhtimali yoq dep késip éytqan. Uning qarishiche, xitay shinjang dégen bu jayning chégrasini intayin qattiq kontrol qilip turuwatidu. Xitay buninggha saqchi we muntizim herbiy küchlirini yéterlik qoyghan. Bundaq ehwal astida, shinjangda teshkillik heriket qollinishning xeterlik ikenlikini herkim hés qilalaydu. Del mushundaq ehwal astida, xotende saqchi organ'gha qilin'ghan hujumni, xitayning teshkillik heriket dégini pakitsiz gep.

Proféssori shixorning qarishiche, xitay 90‏-yillardin buyan Uyghurlarni térrorchi dep kéliwatidu, xelq'ara jem'iyet gerche térrorchiliqqa qarshi turushni qollisimu, emma bundaq tebiri müjmel, pakiti yoq quruq gepke hergiz ishenmeydu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.