Uyghur jem'iyitidiki psixik saghlamliq mesililiri heqqide (1)

Saghlam jem'iyet saghlam kishilerdin berpa bolidu. Yashash muhitning saghlamliqi, jem'iyetning eng kichik hüjeyrisi bolghan insanlarning saghlamliqigha tesir körsiteleydu.
Muxbirimiz gülchéhre
2012.07.10
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Urumqi-dong-kowruk-ishsiz-Uyghurlar-305.jpg Süret, ürümchi döng köwrük doqmushta birkar olturushqan ishsiz uyghurlardin bir körünüsh.
RFA File

Insanlar yashash jeryanida duch kéliwatqan her türlük apet, zerbe we ongushsizliq, hijran, judaliq, xorluq, rohiy bésimlar, insanlar organizmining fizi'ologiyilik funksiyisige tesir körsitipla qalmay, biwasite halda psixikisida özgirish peyda qilidu. Hetta béziler normal funksiyisini yoqitip rohiy késelliklerge giriptar bolidu. Bezi mutexessisler Uyghurlar duch kéliwatqan éghir siyasiy, diniy we iqtisadiy, ijtima'iy bésimlar, tengsiz riqabet, milliy kemsitishke oxshash mesililerning, Uyghurlarning psixik saghlamliqigha élip kéliwatqan tehditige sel qarighili bolmaydighanliqini eskertmekte. Derweqe, Uyghurlar meyli öz wetinide we yaki chet'ellerde yashimisun, xitay hökümitining naheq siyasitining wasitilik we biwasite ziyankeshlikige uchrap kelmekte, undaqta xitayning bésim siyasiti Uyghurlarning psixik saghlamliqigha qandaq tesir körsetmekte. Buning yaman aqiwetlirining aldini élish üchün némilerge ehmiyet bérish zörür?

Rohiy haletning kishilerning turmushigha tamamen oxshimaydighan aqiwet élip kélidighanliqigha köz yumalmaymiz. Bu yerde muweppeqiyet ilmining péshwasi sanalghan napolé'on xé'olning sözini qisturup ötüshke toghra kélidu. U mundaq dégen: “Bir ademning muweppeqiyet qazinish ‏yaki qazinalmasliqidiki achquch uning rohiy halitide.”

Insanlarning psixik halitining normal yaki binormalliqini perqlendürüshte, omumiy sawat xaraktérlik yeni yüzeki perqlendürüsh ölchimi mundaq:

  • Istatstika nuqtisidin qarighanda, psixik normalsizliq melum xil psixikining statistikiliq qéliptin chetnep ketkenlikini körsitidu.
  • Medeniyet insanshunasliq nuqtisidin qarighanda, psixik normalsizliq melum xil medeniyet, örp-aditidin chetnep ketkenlik hésablinidu.
  • Jem'iyetshunasliq nuqtisidin qarighanda, psixik normalsizliq jem'iyetning qa'ide-tüzümlirige buzghunchiliq qilishtin ibaret.
  • Rohiy késel ilmiy nuqtisidin qarighanda, psixik normalsizliq gheyriy we ümidsiz qarash we qilmishtin ibaret.
  • Bilish psixologiye nuqtisidin qarighanda, psixik normalsizliq shexsning subyéktip jehettiki binormal tuyghusidin ibaret.

 

Undaqta, uzun yillardin xitay hökümitining siyasiy, diniy, ijtima'iy, iqtisadiy bésimliri astida yashap kéliwatqan Uyghurlarda qandaq rohiy halet üstünlükni igilimekte? bu yene Uyghurlarning psixik saghlamliqigha qandaq tesirlerni élip kelmekte? bu heqte közetküchilerdin kanada hökümitining köchmenler mesilisi orginining psixik saghlamliqi xadimi bolup xizmet qiliwatqan ruqiye turdush xanim bilen Uyghurlar duch kéliwatqan psixik saghlamliq mesililiri, normal psixika bilen binormal psixikini qandaq perqlendürüsh heqqide söhbet élip barduq.

Uyghur jem'iyitidimu psixika ilmi kespiy tereqqiyatlargha érishken yéqinqi yillardin buyan, Uyghurlarmu özining psixik saghlamliqigha étibar bérishke bashlighan, Uyghurlardimu psixika saghlamliq mesililiri heqqidiki izdinishning éhtiyajigha mas halda, jaylarda bezi psixika meslihet sorash orunliri, psixika saghlamliq ambulatoriyiliri qurulmaqta, Uyghur psixika mutexessis hemde rohiy késellik doxturliri teripidin qurulghan ürümchidiki melum psixikiliq meslihet sorash merkizining rohiy késellikler mutexessisi hazir Uyghur élide, bolupmu yashlarda rohiy késellik hemde psixikiliq mesililerning bir qeder köp körülüwatqanliqini, buninggha türlük ijtima'iy bésimlar seweb boluwatqanliqini, kishilerningmu bu mesilige étibar bériwatqanliqini bildürdi.

Ruqiye turdush xanim xitay hökümitining siyasetlirining Uyghur éli ichide yashawatqan Uyghurlarning psixik saghlamliqigha biwasite tesir körsetkendin bashqa, xitay hökümiti peyda qilghan shu siyasiy bésim muhitidin we yaki xitayning ziyankeshlikidin qéchip chet'ellerge chiqqan Uyghurlarghimu biwasite we wasitilik tesirliri bolidighanliqini eskertti.

Uyghurlar meyli qeyerde yashimisun, xitayning siyasetlirining biwasite we wasitilik tehditige uchrawatqan peytte, buning özining psixik we rohiy saghlamliqigha élip kélidighan yaman tesirliridin qandaq saqlinalaydu? buning aldini élish üchün némilerni qilish kérek? bu heqte ruqiye xanim özining xizmet we tetqiqat jeryanida ige bolghan tejribilirige asasen tewsiyisini otturigha qoydi.

Yene shuni eskertish zörürki, insanlarning ehwalini etraptiki muhit belgiligen emes, tégi-tektidin éytqanda, turmushqa, ré'alliqqa qandaq mu'amile qilishni özimiz belgileymiz. Natsistlar gérmaniysining melum bir herbiy lagéridin salamet qutulup chiqqan wéktor frankil “Kishilerning her qandaq alahide muhitta, öz pozitsiyisini tallashtin ibaret axirqi erkinliki bolidu” dégenidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.