Уйғур елидә «террорлуққа қарши һәрикәт»ләрниң салмиқи немә үчүн барғансери артип бариду?

Хәлқарада террорлуққа қарши долқун пәсәймәктә. Лекин уйғур елидә «террорлуққа қарши һәрикәт»ләр барғансери көпәймәктә.
Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2012-08-30
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Үрүмчи наразилиқ намайишини бастуруш үчүн үрүмчигә киргән қораллиқ әскәрләр. 2011-Йили июл.
Үрүмчи наразилиқ намайишини бастуруш үчүн үрүмчигә киргән қораллиқ әскәрләр. 2011-Йили июл.
RFA

Америка башлиқ ғәрб дуняси хитайни бүгүн уйғур елидә террорға қарши туруш баһанисидә уйғурларни бастурушни күчәйтиватқанлиқи билән әйиблимәктә. Хитайниң 18-қурултай һарписида хитай земинида йолға қоюватқан муқимлиқни сақлаш һәрикитидә террорлуққа қарши мәзмун болмисиму, 18-қурултай һәм явро-асия йәрмәнкисидин илгири уйғур елидә йолға қоюватқан муқимлиқ тәдбирлири даирисидә «террорлуққа қарши туруш» асаси мәзмун қилинмақта.

Хәлқ тори қатарлиқ хитайчә қаналларниң бирқанчә күндин буянқи хәвәрлиригә қариғанда, 22-авғуст күни уйғур илиниң қорғас чегра еғизида радиатсийилик вә биологийилик тәһдитләргә қарши бирләшмә маневир елип берилған. Маневирға чеградин кириш-чиқишни тәкшүрүш тармиқи, чегра мудапиә понкити, таможна, сақчи, муһит қоғдаш идариси, иҗтимаий башқуруш оргини вә сәһийә тармақлири хадимлири қатарлиқлар қатнашқан.

Хәвәрдә баян қилинишичә, «туюқсиз йүр бәргән вәқәләрни бир тәрәп қилиш» намида башланған бу маневир икки тармаққа бөлүнүп елип берилған. Биринчи мәзмуни «туюқсиз йүз бәргән радиатсийилик тәһдитләрни бир тәрәп қилиш» болған. Иккинчи мәзмуни болса «туюқсиз йүз бәргән биологийилик тәһдитләрни бир тәрәп қилиш» болған. Йәни, бу қетимқи маневир террорчиларниң радиатсийилик вә биологийилик һуҗумлиридин сақлинишни асаси мәқсәт қилған.

Шинхуа агентлиқиниң хәвиригә қариғанда, 8-айниң 20-күни хитайда «тунҗи нөвәтлик мәмликәтлик җамаәт хәвпсизлик чегра мудапиә қисимлириниң чеграда террорға қарши туруп муқимлиқни сақлаш бирләшмә һәмкарлиқ йиғини» дәйдиған бир йиғин чақирилған. Бу йиғинға уйғур или, тибәт, йүннән, гуаңши, гуаңдуң, гәнсу, шәнши қатарлиқ йәттә өлкә, аптоном районниң чегра мудапиә баш әтрити қатнашқан. Бу йәттә район террорға қарши һәмкарлиқ әһдинамилири түзүшүп, бирликтә җәңгә қатнишидиған иттипақдашларға айланған. Уйғур или бу йәттә иттипақдаш районниң җәң мәйдани болған. Мәлумки, техи йеқиндила «туюқсиз йүр бәргән вәқәләрни бир тәрәп қилиш чариси» уйғур елидә йолға қоюлған болуп, бу һәрикәтләрниң нишани уйғурлар болмақта.

Йиғинда шинҗаң җамаәт хәвпсизлик чегра мудапиә баш әтритиниң муавин башлиқи ло йәнпиң уйғур илиниң нөвәттики вәзийити һәққидә тохтилип «вәзийәт омумий җәһәттин яхши, әмма чегра ичи-сиртидики һәрхил мурәккәп амилларниң тәсири түпәйли, муқимлиқниң асаси йәнила аҗиз, муқимлиқниң шәкиллири назук һәм мурәккәп, чеграда террорға қарши туруп муқимлиқни сақлаш иши әзәлдин болуп бақмиған бесим вә риқабәткә дуч кәлмәктә» дегән.

Тәңритағ тори хитайчә қанилиниң мунасивәтлик хәвиридә баян қилинишичә, йәттә өлкә, аптоном районниң террорға қарши һәмкарлиқ әһдинамилирини түзүп, уйғур илиниң муқимлиқиға ортақ һәссә қошидиған бу аппарати хитайда тунҗи қетим барлиққа кәлгән йеңи шәйи болуп, уйғур дияриниң муқимлиқи вә узун муддәтлик әминликини қоғдашта кәм болса болмайдиған амил икән.

Хитай һөкүмити немә үчүн уйғур дияридики террорға қарши һәрикәтләрниң көлимини барғансери кеңәйтиду? немә үчүн пүтүн хитай тәвәсидә ялғуз ишғал астидики уйғур диярила террорға қарши базиға айлиниду? уйғур террорчилири хитайни шу қәдәр паракәндә қилғудәк қудрәткә игиму? уйғур террорчилири радиатсийилик вә биологийилик һуҗумларни әмәлгә ашурғудәк сәвийигә йәттиму? биз бу соаллиримизға җаваб тепиш үчүн, бәзи уйғур зиялийлирини зиярәт қилдуқ.

Австралийидә яшаватқан уйғур мөтивәрлиридин һүсән һәсән әпәнди, уйғурларниң мустәқиллиқ һәрикәтлириниң хитайниң уйғурларни пүтүнләй ассимилятсийә қилип йоқитиштин ибарәт шерин чүшлирини бузуватқанлиқини тәкитлиди. Уйғур зиялийси раһилә ханим уйғур диярида йүз бериватқан қаршилиқ һәрикәтлиригә хитай һөкүмитиниң сәвәбкар икәнликини, өз вәтининиң мустәқиллиқи йолида күрәш қиливатқан уйғурларни террорчи аташниң пүтүнләй хаталиқини ейтти. Раһилә ханим йәнә, хитай һөкүмити террорчи атаватқан уйғурларниң әмәлийәттә уйғур миллитиниң қәһриманлири икәнликини илгири сүрди.

Д у қ тәшвиқат-нәшрият комитетиниң мудири пәрһат муһәммиди әпәнди террорға қарши һәрикәтләрниң уйғур вәтинидә барғансери күчийип беришидики сәвәбни «хитайларниң бу земинни давамлиқ идарә қилип кетәләйдиғанлиқиға болған ишәнчиниң бәрбат болғанлиқидин» дәп қарайдиғанлиқини билдүрди. Һүсән һәсән әпәнди сөзидә йәнә, хәлқара җәмийәтниң уйғур мустәқиллиқ күришигә йеқиндин көңүл бөлүватқанлиқини, буниң хитай даирилирини барғансери биарам қилип, террорға қарши туруш баһанисидә уйғурларни бастурушни күчәйтиватқанлиқини оттуриға қойди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт