Хитай билән һиндистан оттурисидики һазирқи кичик сүркилишләрдин дуня уруши келип чиқамду?

Канаданиң ванковер шәһиридики беританийә - колумбийә университетиниң профессори ерик марголисниң 'хитай билән һиндистан вә дуня уруши' намлиқ мақалисида, хитай билән һиндистан оттурисидики һазирқидәк кичик сүркилишләрдин дуня уруши келип чиқиш еһтималлиқи көрситилгән.
Мухбиримиз вәли
2010.08.31
Xitay-Hindistan-sohbiti-305.jpg Һиндистан баш министири манмоһан синғ вә хитай муавин ташқи ишлар министири дай биңго 2007 - йили 20 - априлдики сөһбәттә.
AFP Photo

-- Хитай билән башқа қошна дөләтләр оттурисида җәнубий деңизда қозғалған территорийә маҗираси бесиқмай турупла, хитайниң һәрбий кеңәймичилики һинди окянда, хитай - һиндистан мунасивитидә техиму чоң маҗира пәйда қилди --‏ дәп башлайду канаданиң ванковер шәһиридики беританийә -колумбийә университетиниң профессори ерик марголис 'хитай билән һиндистан вә дуня уруши' намлиқ мақалисини. Апторниң бу мақалиси америкида һәрбий мулаһизиләр елан қилинип туридиған 'хаффинңтон почтиси гезити' ниң 30‏ - авғуст күнидики санида елан қилинди.

Хитай билән һиндистанниң мунасивити һазир җиддийлишип қалди

Профессор ерик марголис бу мақалисидә, бир нәччә күндин буян елан қилиниватқан мақалиләрни әсләп өтти. 26‏ - Авғуст күни ' нюйорк таймис гезити'дә хитай һазир пакистанниң шималидики дөләт мәнпәәтини муһапизәт қилишқа башлиғанлиқи һәққидә бир мақалә елан қилған иди. Хитай билән һиндистанниң ташқи ишлар министирлиқлири 28‏ - авғуст күни дөләт мудапиәси җәһәттики мунасивәтни үзгәнлики һәққидики баянатлар елан қилған иди.

Америка бихәтәрлик мәркизиниң тәтқиқатчиси робрт каплан 30‏ - авғуст күни, хитай һазир һинди окянда қурувалған портлири арқилиқ һиндистанни деңиздин муһасиригә елип болди, дәп көрсәткән иди. Болупму хитай билән һиндистан дөләт мудапиә мунасивитини үзгәнликини җакарлиғандин кейин, хитай тәрәп һиндистанниң кәшмирдики һәрбий генералини чегридин өткүзмигән болсиму, әмма һәр икки тәрәп қайтидин өзиниң баянати вә һәрикитини инкар қилип, дуняға бир рас, бир ялған учур тарқитишқа башлиған иди. Аптор бу аламәтләрни әсләп өткәндин кейин, хитай билән һиндистанниң мунасивити һазир җиддийлишип қалди, һазирқидәк кичик сүркилишләрдин чоң дуняви уруш келип чиқиш еһтималлиқи бар, дәп көрсәтти.

Хитай билән һиндистан оттурисидики тоқунушниң мәнбәси 1962‏ - йилидики уруш

Аптор баянини мундақ дәп давамлаштуриду: хитай билән һиндистан оттурисидики тоқунушниң мәнбәси 1962‏ - йилидики хитай - һиндиистан уруши. Әйни вақитта, хитай билән һиндистанниң мунасивити йериклишшкә башлиғанда, һиндиистан һималая тағлириниң шәрқидики өзиниң башқурушидики аруначалда дөләт мудапиәсини күчәйтти. Хитай бу районни пат - патла  'бизниң земинимиз' дәп җакарлап қоятти. Бу вақитта хитай 'һиндистанниң әдипини берип қоюш керәк' дәп әскәр әвәтип һиндистанға уштумтут һуҗум қозғап, һиндистанниң аруначал шитатиниң күп қисмини бесивалди вә йәниму илгириләп һиндистанниң асам шитатиға һуҗум башлиди. Хитай қисимлири калкоттиға йеқинлашқанда, хитай тосаттин әскәрлирини өз территорийисигә чекиндүрүп кәлди. Һиндистанниң қайтарма һуҗум тәйярлиқи нишансиз қалди.

Пакистанниң өзи контрол қиливатқан бир қисм җайларни хитайға өткүзүп бәргәнлики, хитай - һиндистан мунасивитини техиму мурәккәпләштүрди

Профессор ерик марголисниң баян қилишичә, бу уруш һиндистанниң ғуруриға тәгди. Һиндистан һечқачан хитайниң тарихта мәдәнийәт өгәткән әлгә дүшмән болушини тәсәввур қилмиған иди. Шуниңдин кейин, һиндистан хитай билән чегрилинидиған җайларға, йүз миң кишилик тағларда уруш қилидиған мәхсус қисим орунлаштурди. Һава қисимлири үчүн көп айродром ясиди. Мукәммәл арқа сәп тәминат системиси қурди. Әмма пакистан ақсайчин, кәшмирләрдә өзи контрол қиливатқан бир қисм җайларни хитайға өткүзүп берип, һиндистанға пайдисиз муһит пәйда қилғандин кейин, хитай -һиндистан мунасивити техиму мурәккәпләшти.

Хитай өзиниң әрәб деңизиға вә һинди окянға өтидиған йоллирини һазирлап һиндистанни муһасиригә алди

Хитай тәрәп һиндистанниң агаһландурушиға писәнт қилмай, 'микимахун сизиқи'ниң шәрқини 'хитайниң земини' дәп җакарлап, тибәткә һава армийә базиси вә башқурулидиған бомба базиси қуруп, бутан, секкимләрниму һимайиси астиға киргүзүп, һиндистанға тәһдит шәкилләндүрди. Хитай йәнә пакистанниң гуадар, пасни, ормара портлирида һәрбий база қурди. Бермидин андаман деңизиға киридиған еғизлардиму һәрбий база қурди. Хитай бу арқилиқ әрәб деңизиға вә һинди окянға өтидиған йоллирини һазирлап, һиндистанни муһасиригә алди.

 Бундақ көп нопуслуқ икки дөләт оттурисида кичик сүркилишләрдин чоң уруш чиқса, у дәһшәтлик дуня уруши болиду

Профессор ерик марголисниң баян қилишичә, дуняда нопуси әң көп, йәни пүтүн дуня нопусиниң үчтин бирини тәшкил қилидиған, заманиви һава қисимлири, башқурулидиған бомбилири, ядро қоллири бар бу икки дөләтниң һәрбий қисимлири һазир, өз - ара һәргиз етирап қилишмайдиған чегрилардин кирип - чиқип туруватиду. Бир - биригә һәргиз йол қоюшмайду.

Һиндистан һазир, оттура асияниң нефит байлиқлириға игә болуш үчүн һәдәп кеңәймичилик қиливатқан, шуниң билән бир вақитта йәнә, деңиз армийә күчини һинди окянға кеңәйтиватқан хитайниң еғир тәһдитини һес қилди. Әмма, һиндистан һазир хитайға һәргиз йол қоймайватиду. Әгәр бундақ көп нопуслуқ икки дөләт оттурисидики һазирқи кичик сүркилишләрдин чоң уруш келип чиқса, бу уруш дәһшәтлик дуня уруши болиду.

Юқиридики аваз улинишидин, бу һәқтики мәлуматимизниң тәпсилатини аңлайсиләр.
Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.