Xitay bilen hindistan otturisidiki hazirqi kichik sürkilishlerdin dunya urushi kélip chiqamdu?

Kanadaning wankowér shehiridiki béritaniye - kolumbiye uniwérsitétining proféssori érik margolisning 'xitay bilen hindistan we dunya urushi' namliq maqalisida, xitay bilen hindistan otturisidiki hazirqidek kichik sürkilishlerdin dunya urushi kélip chiqish éhtimalliqi körsitilgen.
Muxbirimiz weli
2010.08.31
Xitay-Hindistan-sohbiti-305.jpg Hindistan bash ministiri manmohan singh we xitay muawin tashqi ishlar ministiri day binggo 2007 - yili 20 - aprildiki söhbette.
AFP Photo

-- Xitay bilen bashqa qoshna döletler otturisida jenubiy déngizda qozghalghan térritoriye majirasi bésiqmay turupla, xitayning herbiy kéngeymichiliki hindi okyanda, xitay - hindistan munasiwitide téximu chong majira peyda qildi --‏ dep bashlaydu kanadaning wankowér shehiridiki béritaniye -kolumbiye uniwérsitétining proféssori érik margolis 'xitay bilen hindistan we dunya urushi' namliq maqalisini. Aptorning bu maqalisi amérikida herbiy mulahiziler élan qilinip turidighan 'xaffinngton pochtisi géziti' ning 30‏ - awghust künidiki sanida élan qilindi.

Xitay bilen hindistanning munasiwiti hazir jiddiyliship qaldi

Proféssor érik margolis bu maqaliside, bir nechche kündin buyan élan qiliniwatqan maqalilerni eslep ötti. 26‏ - Awghust küni ' nyuyork taymis géziti'de xitay hazir pakistanning shimalidiki dölet menpe'etini muhapizet qilishqa bashlighanliqi heqqide bir maqale élan qilghan idi. Xitay bilen hindistanning tashqi ishlar ministirliqliri 28‏ - awghust küni dölet mudapi'esi jehettiki munasiwetni üzgenliki heqqidiki bayanatlar élan qilghan idi.

Amérika bixeterlik merkizining tetqiqatchisi robrt kaplan 30‏ - awghust küni, xitay hazir hindi okyanda quruwalghan portliri arqiliq hindistanni déngizdin muhasirige élip boldi, dep körsetken idi. Bolupmu xitay bilen hindistan dölet mudapi'e munasiwitini üzgenlikini jakarlighandin kéyin, xitay terep hindistanning keshmirdiki herbiy généralini chégridin ötküzmigen bolsimu, emma her ikki terep qaytidin özining bayanati we herikitini inkar qilip, dunyagha bir ras, bir yalghan uchur tarqitishqa bashlighan idi. Aptor bu alametlerni eslep ötkendin kéyin, xitay bilen hindistanning munasiwiti hazir jiddiyliship qaldi, hazirqidek kichik sürkilishlerdin chong dunyawi urush kélip chiqish éhtimalliqi bar, dep körsetti.

Xitay bilen hindistan otturisidiki toqunushning menbesi 1962‏ - yilidiki urush

Aptor bayanini mundaq dep dawamlashturidu: xitay bilen hindistan otturisidiki toqunushning menbesi 1962‏ - yilidiki xitay - hindi'istan urushi. Eyni waqitta, xitay bilen hindistanning munasiwiti yériklishshke bashlighanda, hindi'istan himalaya taghlirining sherqidiki özining bashqurushidiki arunachalda dölet mudapi'esini kücheytti. Xitay bu rayonni pat - patla  'bizning zéminimiz' dep jakarlap qoyatti. Bu waqitta xitay 'hindistanning edipini bérip qoyush kérek' dep esker ewetip hindistan'gha ushtumtut hujum qozghap, hindistanning arunachal shitatining küp qismini bésiwaldi we yenimu ilgirilep hindistanning asam shitatigha hujum bashlidi. Xitay qisimliri kalkottigha yéqinlashqanda, xitay tosattin eskerlirini öz térritoriyisige chékindürüp keldi. Hindistanning qaytarma hujum teyyarliqi nishansiz qaldi.

Pakistanning özi kontrol qiliwatqan bir qism jaylarni xitaygha ötküzüp bergenliki, xitay - hindistan munasiwitini téximu murekkepleshtürdi

Proféssor érik margolisning bayan qilishiche, bu urush hindistanning ghururigha tegdi. Hindistan héchqachan xitayning tarixta medeniyet ögetken elge düshmen bolushini tesewwur qilmighan idi. Shuningdin kéyin, hindistan xitay bilen chégrilinidighan jaylargha, yüz ming kishilik taghlarda urush qilidighan mexsus qisim orunlashturdi. Hawa qisimliri üchün köp ayrodrom yasidi. Mukemmel arqa sep teminat sistémisi qurdi. Emma pakistan aqsaychin, keshmirlerde özi kontrol qiliwatqan bir qism jaylarni xitaygha ötküzüp bérip, hindistan'gha paydisiz muhit peyda qilghandin kéyin, xitay -hindistan munasiwiti téximu murekkepleshti.

Xitay özining ereb déngizigha we hindi okyan'gha ötidighan yollirini hazirlap hindistanni muhasirige aldi

Xitay terep hindistanning agahlandurushigha pisent qilmay, 'mikimaxun siziqi'ning sherqini 'xitayning zémini' dep jakarlap, tibetke hawa armiye bazisi we bashqurulidighan bomba bazisi qurup, butan, sékkimlernimu himayisi astigha kirgüzüp, hindistan'gha tehdit shekillendürdi. Xitay yene pakistanning gu'adar, pasni, ormara portlirida herbiy baza qurdi. Bérmidin andaman déngizigha kiridighan éghizlardimu herbiy baza qurdi. Xitay bu arqiliq ereb déngizigha we hindi okyan'gha ötidighan yollirini hazirlap, hindistanni muhasirige aldi.

 Bundaq köp nopusluq ikki dölet otturisida kichik sürkilishlerdin chong urush chiqsa, u dehshetlik dunya urushi bolidu

Proféssor érik margolisning bayan qilishiche, dunyada nopusi eng köp, yeni pütün dunya nopusining üchtin birini teshkil qilidighan, zamaniwi hawa qisimliri, bashqurulidighan bombiliri, yadro qolliri bar bu ikki döletning herbiy qisimliri hazir, öz - ara hergiz étirap qilishmaydighan chégrilardin kirip - chiqip turuwatidu. Bir - birige hergiz yol qoyushmaydu.

Hindistan hazir, ottura asiyaning néfit bayliqlirigha ige bolush üchün hedep kéngeymichilik qiliwatqan, shuning bilen bir waqitta yene, déngiz armiye küchini hindi okyan'gha kéngeytiwatqan xitayning éghir tehditini hés qildi. Emma, hindistan hazir xitaygha hergiz yol qoymaywatidu. Eger bundaq köp nopusluq ikki dölet otturisidiki hazirqi kichik sürkilishlerdin chong urush kélip chiqsa, bu urush dehshetlik dunya urushi bolidu.

Yuqiridiki awaz ulinishidin, bu heqtiki melumatimizning tepsilatini anglaysiler.
Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.