Анализчилар: хитай сиясий ислаһат йолиға маңмиса, еғир иқтисади кризисқа дуч келиши мумкин

Хитай сиясий ислаһат йолиға маңмиса, йеқин кәлгүсидә йүз беридиған иқтисади кризис хитайниң келәчәк рәһбәрлик қатлими үчүн зор баш ағриқи кәлтүрүп чиқириду.
Ихтиярий мухбиримиз гүлшән абдуқадир
2012-11-08
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай муавин баш министири ваң чишән америка-хитай истратигийә-иқтисад диалогида соз қилди. 2011-Йили 9-май.
Хитай муавин баш министири ваң чишән америка-хитай истратигийә-иқтисад диалогида соз қилди. 2011-Йили 9-май.
AFP

Гәрчә хитай дунядики иқтисади җәһәттә тәрәққий қилған 2-чоң дөләт һесаблансиму, әмма мутәхәссисләр йеңи бир әвлад хитай рәһбәрлириниң бу иқтисади муқимлиқни сақлап қелиши тәскә тохтайдиғанлиқини, әгәр хитай сиясий ислаһат йолиға маңмиса, йеқин кәлгүсидә йүз беридиған иқтисади кризис хитайниң келәчәк рәһбәрлик қатлими үчүн зор баш ағриқи кәлтүрүп чиқиридиғанлиқини илгири сүрмәктә.

Канадада чиқидиған хитайчә мәтбуат хәвәрлиригә асасланғанда, келәр нөвәтлик хитай рәһбәрлик аппарати, хитайниң шәрқидики тәрәққий қилған деңиз бойи районлири иқтисади билән, хитайниң йеза, қишлақлиридики деһқан-чарвичилар иқтисади оттурисидики тәңсизликни һәл қилиш мәсилисигә дуч келидикән.

Анализчиларниң йәнә билдүрүшичә, хитай иқтисадида йеқиндин буян һечқандақ өрләш көрүлмәйватқан болуп, бу турғунлуқ хитайниң келәчикидин яхши бешарәт бәрмәйдикән.

Гәрчә хитай йеқинда, деһқанчилиқ беҗини чүшүргәнликини билдүргән болсиму, әмма мухбирниң зияритини қобул қилған хитайдики 79 яшлиқ бир деһқан кирим болмайватқанлиқини ейтқан. У йәнә бәзи шәһәрләрдики кишиләр ейиға бирнәччә миң сом кирим қилидикән, биз йилда 2-3 миң сомму кирим қилалмаймиз дегән.

Йәнә мухбирниң зияритини қобул қилған хунәнлик пуқра ляң хуңвин һазир ейиға 5 миң сом кирим қилмисақ, бир аилини қамдиялмаймиз, чүнки өй иҗариси вә йемәк-ичмәкниң баһаси өсүп кәтти, әмма бунчилик пулни тапмақ тәскә чүшүватиду дегән.

Җеҗяң өлкисидики бир фабрикиниң башлиқиму бу йил фабрикидики ишчиларниң йеримидин көпрәкини иштин бошатқанлиқини ейтқан.

Хитайдики мәлум бир завутниң башлиқиму «бу йил хитайдики иқтисадниң арқиға чекиниши дуняда иқтисади кризис көрүлгән дәсләпки йилларға селиштурғанда техиму еғир болғанлиқини һес қиливатимән, чүнки сирттин заказ қобул қилиш асасән чүшүп кәтти. Пәқәт дөләт ичидила сетишқа қарап қалдуқ. Иқтисади әһвалимиз яхши әмәс» дегән.

Иқтисадшунас мав йүшү мундақ дәйду:
-Әгәр иқтисадниң ешиш сүрити төвәнләп кәтсә, бу хитай пуқралири арисида ишсизлиқ вә киримниң төвәнләп кетишини кәлтүрүп чиқириши мумкин. Буниңға йәнә һөкүмәтниң бесими шундақла башқа мәсилиләр қошулғанда, бу хитайдики ғайәт зор бир мәсилигә айлиниши мумкин.

Хитайда ечилидиған 18-нөвәтлик компартийә қурултийида ши җинпиңниң хитайниң келәр қетимлиқ рәиси болидиғанлиқи мөлчәрләнмәктә. Йеңи таңлиқлар телевизийисиниң тор бетидә елан қилинған бир хәвәрдә, әгәр ши җинпиң хитайда дәрһал сиясий ислаһат йолиға маңмиған тәқдирдә, хитайниң иқтисади кризис патқиқиға петип қалидиғанлиқини язған.

Бу йил 7-айниң 2-күни хитай мәркизи партийә мәктипидә чиқидиған «өгиниш вақит гезити» дә, ислаһат вә тәрәққият җәрянидики мәсилиләрни һәл қилиш намлиқ чоң һәҗимлик бир мақалә елан қилинған болуп, мақалидә хитайниң 3 миң йилдин буян көрүлүп бақмиған бир зор өзгириш һалитидә туруватқанлиқини тилға алған. Мақалидә йәнә хитайдики иҗтимаий әхлақниң чөкүватқанлиқи, идеологийилик хараблишиш, кишилик қиммәт қарашниң суслишип кетиши, тез өзгириватқан хәлқаралиқ вәзийәткә маслишиш қатарлиқ мәсилиләр оттуриға қоюлған. Бу һәқтә мулаһизә йүргүзгән хитай мулаһизичиси сав ән «әлвәттә хитай мәркизи партийә мәктипиниң мәктәп гезитидә елан қилинған бу мақалиниң мәктәп мудири ши җинпиңниң ирадисигә вәкиллик қилидиғанлиқини, ши җинпиңниң хитай җәмийитидә йүз бериш еһтималлиқи болған хәтәрни һес қиливатқанлиқиниң бәлгиси дәйду.

Йәнә хитай мулаһизичилиридин ву фән «3 миң йилдин буян көрүлүп бақмиған зор өзгириш һалитидә турмақ дегән бу ибарини мәнчиң ханиданлиқи дәвридә ли хуңҗаңниң 1872-йили қолланғанлиқини, бу сөзни мақалиниң баш қисмиға алаһидә киргүзүши, әгәр хитай сиясий ислаһат елип бармиса, мәнчиң ханданлиқидәк ақивәткә қелиши мумкинликидин бешарәт бериду» дәйду.

Бу программиниң тәпсилатини юқиридики улиништин аңлиғайсиләр.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт