Хитайда иқтисад өсүшкә әмәс, бәлки төвәнләшкә қарап меңиватиду

Иқтисадшунас җим валкер бүгүн “вол стрит” журнилида елан қилған обзорида, хитайда һазир иқтисад төвәнләшкә қарап меңиватиду, пул обороти астилаш, сәрпият төвәнләш дәвригә кериватиду, дәп көрсәтти.
Мухбиримиз вәли
2012.04.09
wang-qishan-istratigiye-iqtisad-dialogida-305.jpg Хитай муавин баш министири ваң чишән америка-хитай истратигийә-иқтисад диалогида соз қилди. 2011-Йили 9-май.
AFP

Хоңкоңда 1990‏-йилларда “асияномик” иқтисади истратегийә тәтқиқат ширкитини қурған вә шуниңдин башлап өзи бу ширкәтниң баш директори болуп келиватқан, иқтисадий истратегийичи җим валкер бүгүн “вол стрит” журнилида елан қилған обзорида, хитайда һазир иқтисад өсүшкә әмәс, бәлки төвәнләшкә қарап меңиватиду, буниңға әгишип пул обороти астилаш, сәрпият төвәнләш дәври йетип келиватиду, дәп көрсәтти. Җим валкер буниңдин илгири америкиниң сиятул шәһиридики шортландийә иқтисадини тәтқиқ қилиш институтиниң тәтқиқатчиси болуп ишлигән вақиттила, иқтисади истратегийә саһәсидә тонулған әрбаб иди.

Иқтисади истратегийичи җим валкерниң баян қилишичә, хитай дуняда баш көтүрүп чиқиш дегән мәқсәт билән хәлқараға салған мәбләғләрниң даириси наһайити кәң. Бундақ мәбләғләр һәтта австралийидә кан ечиш, көчмә учур -алақә тори қуруш, һәтта “алма” ширкитиниң маркисида янфон ишләш қатарлиқларниму өз ичигә алатти. Әмма бу һазир җиддий тосуққа дуч кәлди, хитайниң дөләт ичидиму, нопусниң көплүкидин пайдилинип, техиму ениқ қилип ейтқанда, шу қәдәр көп нопусниң турмуш сәрпиятини көпәйтишкә тайинип, дуняда баш көтүрүп чиқиш үчүн селинған мәбләғләр һазир реал вәзийәтниң синиқиға дуч кәлди.

Җим валкерниң қаришичә, хитайда омум мәһсулат қиммити бултурқидин 4% төвәнлиди, иқтисадий тәрәққият сүритиму астилап кәтти. Хитай өзи елан қилған санлиқ мәлуматларға қариғанда, бу йил 6‏-айда хитай иқтисадида уштумтут өзгириш пәйда болуш еһтимали бар, бу җәрянда бирмунчә ширкәтләр өзини қутулдуралмай гумран болиду яки һөкүмәтниң тәртипкә селиш дегән нам билән җазалишиға дуч келиду.

Җим валкерниң қаришичә, хитайда һазир йәр-земин, өй тиҗарити арқилиқ вә асасий қурулуш елип бериш арқилиқ дөләт иқтисадиниң гүллинишини илгири сүрүш паалийити ахирлишай дәп қалди. Әмди буниңдин кейинки үч йил ичидә, хитайниң көтүрүп чиққан беши қаттиқ йәргә урулиду.

Җим валкерниң қаришичә, хитайда 90-йилларда банкиларниң һесабатида натоғра һесаб 25% дин 40% гичә иди, бу һесаблар һазирға қәдәр тоғрилинип болмиди. Хитай банкилириниң һесабатидики бузуқ һесабларниң бу қәдәр көплүки америка билән әнглийидә иқтисади кризис әң еғир болған йиллардиму йүз берип бақмиған. Буниңдин башқа йәнә, хитайда һазир нурғун намувапиқ тәқсиматлар мәвҗут. Бундақ әһвалда хәлқ ичидин мәбләғ топлиғили болмайду.

“иқтисад көзәтчиси” дегән журналда баян қилинишичә, иқтисади истратегийичи җим валкерниң хитайда һазир иқтисад өсүшкә әмәс, бәлки төвәнләшкә қарап меңиватиду, буниңға әгишип пул обороти астилаш, сәрпият төвәнләш дәври йетип келиватиду, дегән көз қариши билән, буниңдин бурун униң қариму -қарши тәрипидә турған бир мунчә ширкәт мудирлириниң хитай иқтисади һәққидики һазирқи көз қаришиму, тосаттин охшап қалди. “еликсия” мүлүк башқуруш ширкитиниң саһипи хуг хандириму “баррон һәптилик гезити” дә елан қилған мақалисидә, хитайни һазир бошлуқта-муәлләқтә туруватқан иқтисади гәвдә дәп тәсвирлиди. Шундақла у һазир хитайға мәбләғ селиштин ваз кечип, мәблиғини японийигә йөткәйдиғанлиқини баян қилди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.