Xu jintaw chiqarghan yekünning qaysi rast?

Jaw ziyangning katipi baw tongning “Xu jintawning, kommunist xitay 90 yilda üch chong ish qildi” dégen sözige bergen bahasi héchqaysi metbu'atida élan qilinmidi.
Muxbirimiz weli
2011.07.14
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
xu-jintaw-partiye-90-yilliqida-305.jpg Xu jintaw kommunist partiyining 90 yilliqini xatirilesh yighinida soz qildi. 2011-Yili 1-iyul. Béyjing.
AFP

Xitayning shinxu'a agéntliqi xu jintawning kommunist partiyining 90 yilliqini xatiriligende qilghan xulase sözini xitaydiki hemme gézit-téléwiziyilerde yayghanda, amérikidiki erkin asiya radi'osi kommunist xitayning sabiq re'isi jaw ziyangning katipi baw tongning xu jintawning bu xulase sözige bergen bahasini élan qildi.

‏Baw tong ependi xu jintawning 1-iyul nutqigha bergen bahasida mundaq dep bayan qilidu: xu jintaw kommunist partiye 90 yilda üch chong ishni wujudqa chiqardi, birinchidin yéngi démokratizm inqilabi xujintaw-yekunni wujudqa chiqardi, ikkinchidin sotsiyalizmche asasiy tüzümni tiklidi, üchinchidin xitayche sotsiyalizmni ijat qildi, deydu. Bu üch chong muweppeqiyetning aldinqi ikkisi hazirqi ré'al jem'iyette peqet mewjut emes, kéyinkisi xelqqe xeyrlik ish boldimu yaki apet boldimu, buninggha baha bérish üchün, hazirqi emeliy pakitlargha nezer salsaq kupaye.

Baw tong ependi 80‏-yillarda xitay kommunist partiye merkizi komitétining bash sékrétari jaw ziyangning katipi bolup ishligen. Déng shawping 89-yili jaw ziyangning hoquqini jang zémin'gha élip bergendin kéyin, baw tong ependi nazaret astida yashawatidu, emma u islahatchiliq nishanidin yanmay, bolupmu xitayda chong nezeriye, siyaset yaki nishan özgirishi yüz bergende, özining téléfon alaqisi téxi pütünley üzüp tashlanmighan shara'ittin paydilinip, könglidiki heq-naheq tuyghusini dunyagha sözlep kéliwatidu. Yéqinda, erkin asiya radi'osi baw tong ependini téléfon arqiliq ziyaret qilghanda, u, xu jintawning kommunist partiye 90 yilda üch chong ishni wujudqa chiqardi dégen yekünige baha berdi.

Baw tong ependi xu jintawning sözige bergen bahaning pakit asaslirini sherhlep mundaq deydu: kommunist partiye üch chong ishni wujudqa chiqardi dégenning héchqandaq qanun asasi yoq. Kommunist partiye xitayda bir qétimmu ismi jismigha layiq omum xelq saylimi ötküzüp baqmidi. Kéyinki 60 yilda xelqni asasiy qanunda belgilen'gen saylam hoquqi, pikir bayan qilish hoquqi, teshkilat qurush hoquqi, namayish hoquqi dégen hoquqlarning hemmisidin tamamen mehrum qaldurdi.

Baw tong ependining qarishiche, xitayda démokratik inqilab héchqachan wujudqa chiqqan emes. Démokratik inqilabning wujudqa chiqqan yaki chiqmighanliqi déhqanlarning tériydighan yer hoquqi bolghan yaki bolmighanliqi bilen ölchinidu. Kommunist partiye deslepte “Kommunizm xitabnamisi” diki déhqanlarning yer hoquqi toghrisidiki sho'ardin paydilinip gomindangni meghlup qildi, shuningdin kéyinla déhqanlarning yer hoquqini tartiwélip, pütün déhqanni teltöküs ishsizlargha aylandurup qoydi.

‏-‏Xitayda marksizmda éytilghan sotsiyalizmni bilidighan kimlerning barliqini men bilmeymen, emma men peqet maw, ju, chén, lin, déng dégen kishilerning özidin bashqa héchkimni közige ilmaydighanliqini, özliridin bashqa ademning sotsiyalizmni chüshendürüshige ruxset qilmay kelgenlikini obdan bilimen, dep bayan qilidu, baw tong ependi xu jintawning kommunist partiye xitayda sotsiyalizm tüzümini tiklidi dégen yekünige bergen bahasida‏,-xitayda sotsiyalizm tüzümi tiklendi dégen sotsiyalizmning marksizmdiki sotsiyalizm nezeriyisi bilen héchqandaq baghlinishi yoq. U bir ösek. Toghrisini éytqanda, shekli sowét ittipaqi bolshéwikliri tarixining 10‏-we 11‏-bablirida éytilghan shekilge oxshitilghan shekil, emma uning mezmuni pütünley xitayning qedimi zaman riwayetliridiki “Besh charek gürüchchiler” ning bid'et petiwaliridin ibaret.

Baw tong ependining qarishiche, xitayche sotsiyalizm dégenni merkizi komitéttin bashqa héchqandaq ademning chüshendürüsh hoquqi yoq bolup kéliwatidu. Emeliyette bu sotsiyalizm emes, bu téximu inaq jem'iyet emes. Bu peqet 89‏-yilidin kéyin chet'el mebleghliridin paydilinip, xitayda baylar bilen namratlarning perqini kéngeytidighan, pütün xelqning omum mehsulat qimmitini toplap, qoralliq küchlerni kéngeytip, olimpik musabiqisi, dunya yermenkisi dégendek heshemet-abruy qazinidighan chong ishlarni qilidighan, bu chong ishlarda iqtisadiy weyran bolghan xelqning naraziliqini rehimsizlik bilen basturidighan tüzüm bolup kéliwatidu, xalas.

Baw tong ependining qarishiche, xu jintawning tarix we xelq kommunist partiyini tallidi, dégini téximu ochuq -ashkara yalghanchiliq. Emeliyette tarixqa yekün chiqirishning özila bash sékrétarning xizmet hoquqi da'iriside emes. Qanun asasi yoq.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet