Түркийә билән сүрийә урушамду?

Сүрийиниң шималидики әсад армийиси билән өктичи әркин сүрийә армийиси оттурисидики барғансери шиддәт түсигә кириватқан бүгүнки күнләрдә, 8-өктәбир күни әтигән сүрийә әсад армийиси түркийиниң җәнубидики ақчи қәлә йезисини топқа тутти.
Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2012.10.09
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
mehmud-osman-suriye-mesilisi-305.jpg Сүрийә алий иттипақи әзаси мәһмут осман әпәнди, түркийиниң 24-қанал телевизийисидә. 2012-Йили өктәбир, түркийә.
RFA/Erkin Tarim

Түрк армийиси дәрһал қайтурма зәрбә бәрди. Йезида икки һәптидин бери мәктәпләр қоюветилди.

Бу тоқунуштин кейин, түркийә армийиси баш қоманданлиқ штабиниң генерали нәҗдәт өзәлниң түркийә-сүрийә чегрисидики һәрбий районларға қилған зиярити хәлқараниң диққитини қозғиди. Униң үстигә 8-өктәбир күни түркийә җумһурийити муавин баш министири бүләнт арнч әпәндиниң мухбирларға бәргән баянатида, “бизниң бу қарарнамини бикардин бикар чиқарғинимиз йоқ”, дейишиму мутәхәссисләр арисида түркийә билән сүрийә оттурисида уруш чиқиш еһтималлиқиниң күчлүк икәнликини оттуриға қоюшиға асас болди.

Б д т баш секретари баңкимон бу вәзийәткә қарита, ситиразбургта өткүзүлгән демократийә мунбири намлиқ йиғинда қилған сөзидә түркийә сүрийә оттурисидики мунасивәт һәққидә тохтилип, сүрийә вәзийитиниң заваллиққа йүз тутқанлиқини, икки дөләт чегрисидики уруш кеңәйсә, нәтиҗисиниң вәһимилик болидиғанлиқини тәкитлиди.

Бу көз қарашларға қариши, сүрийә өктичилиридин тәркиб тапқан, сүрийә алий иттипақи әзаси мәһмут осман әпәнди, түркийиниң 24-қанал телевизийисигә бәргән баянатида әсад һөкүмитиниң ағдурулуш алдида икәнликини,әркин сүрийә армийисиниң сүрийиниң зор қисим территорийисигә һаким болғанлиқини оттуриға қойди.

Билгә истратегийә тәтқиқат мәркизи мудири атилла сандиқли әпәнди әсад армийиси билән әркин сүрийә армийиси арисидики күч селиштурмиси һәққидә мундақ деди:
“әсад армийиси сүрийә дөлитиниң пүтүн һәрбий имканлириға игә. Һава армийиси, қуруқлуқ армийиниң һәрхил қорал-ярақлириға игә. Әркин сүрийә армийиси болса юқири кәйпиятқа игә. Роһий үстүнлүк ғәлибә қилиштики наһайити муһим бир амил. Сүрийә армийиси вә сүрийә рәһбәрлиридин нурғун кишиләр чәтәлгә қачти яки әркин сүрийә армийисигә беқинди. Бу әркин сүрийә армийиси үчүн пайдилиқтур. Йәнә бири, чәтәлләрниң әркин сүрийә армийисигә қилған ярдими. Әсад армийисиниң һава һуҗумлириға тақабил туралмиған болсиму башқа җәһәтләрдә әркин сүрийә армийиси ғәлибә қилип келиватиду. А қ ш вә башқа пүтүн демократик дөләтләр сүрийидики хәлқ азадлиқ һәрикитини қоллаватиду. Түркийиму әсад һөкүмитигә қариши байриқи рошән һалда әркин сүрийә армийисини қоллап келиватқан дөләтләрниң бири. Һазир түркийигә панаһлиқ тилигән сүрийиликләрниң сани йүз миңға йәтти. Шуниң билән түркийә әсад һөкүмитини қорқутуш үчүн пәйти кәлсә һуҗум қилиш үчүн дөләт парламентида уруш ечиш һоқуқи қарарнамисини мақуллиди.”

Сүрийә алий иттипақи әзаси мәһмуд осман әпәнди сүрийиниң истратегийилик әһмийәткә игә территорийилириниң әркин сүрийә армийисиниң қолиға өтүп болғанлиқини тәкитләп мундақ деди:
“әмәлийәттә сүрийә билән түркийә чегрисида тинчлиқ райони бәрпа болди. Түркийә сүрийә чегрисидин халәп шәһиригичә болған йүз километир арилиқ әркин сүрийә армийисиниң қолида. Б д т әгәр бу районда һәрбий айропиланларниң учушини чәкләйдиғанла болсун сүрийә хәлқиму раһәткә еришиду, түркийигә көчүшму ахирлишиду. Һәтта, түркийә вә башқа дөләтләрдә панаһлиниватқан сүрийиликләр өз вәтинигә қайталайду. Сүрийә хәлқини әң қорқутуватқан тәрәпму һава һуҗумиға учраш болуп қалди. Һәрбий ракеталар газармиларни әмәс бигунаһ хәлқни топқа тутуватиду. Зиянға учраватқини йәнила хәлқ болуватиду. Қисқиси, қуруқлуқта тинчлиқ райони бар болған билән һавада йоқ. Халәп, ракка, беризу қатарлиқ җайлар әркин сүрийә армийисиниң контроллуқи астида турмақта. Бәзи һәрбий районлар вә айродоромлар техичә әсад армийисиниң чаңгилида. Әсад нурғун бигунаһ хәлқниң бешиға чиқти. Һазирғичә өлгәнләрниң сани 30 миңдин ашти. У хәлқара қанунға нисбәтән уруш җинайәтчиси һесаблиниду. У ағдурулса лахедики хәлқаралиқ сотқа чақирилиду. Әсад армийиси нуқтилиқ һалда дохтурхана, навайхана, ашханиларни бомбардиман қилмақта.”

Сүрийидики өктичи гуруһлар тәрипидин қурулған сүрийә алий иттипақи әзаси мәһмуд осман әпәнди, әсад һөкүмитиниң сүрийә хәлқиниң 20% гә вәкиллик қилидиған бир һакимийәт икәнликини әмдики қурулидиған сүрийә һөкүмитиниң болса сүрийидики пүтүн хәлққә вәкиллик қилидиғанлиқини оттуриға қойди:
“сүрийә алий иттипақида сүрийә ичидин вәкили болмиған һечқандақ бир милләт, диний мәзһәп йоқ. Он икки кишилик иҗраийә һәйитимиз бар. Бүгүн сүрийидә давам қиливатқан уруш иккинчи қетимлиқ миллий азадлиқ уруш. Бу һәргизму диний мәзһәпләрниң тоқунуши әмәс бәлки әсад һөкүмитини ағдуруп ташлаш үчүн елип бериватқан хәлқ азадлиқ уруши. Сүрийә нопусиниң %80 болса суни мәзһәптә. Әмма сүрийә алий иттипақида һәр дин, һәр мәзһәп, һәр милләттин вәкил мәвҗут.”

Мәһмуд осман әпәнди, түрк мәтбуатлириға бәргән баянатида, әркин сүрийә армийисини йоқитиш күчигә игә болалмайватқан, өз һакимийитини қоғдап қелишқиму күчи йәтмәйватқан әсад һөкүмитиниң түркийә җумһурийити билән урушуш қудритиниң йоқлуқини илгири сүрди.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.