2013 - Yili Uyghur rayonidiki qanliq toqunushlarning köpiyishi diqqet qozghidi

Muxbirimiz méhriban
2013-12-19
Élxet
Pikir
Share
Print
Enxuy ölkisi xu'eybéy shehiri top tarqitish bazirida yüz bergen Uyghur tijaretchiliri bilen xitay amanliq qoghdash xadimliri otturisida toqunushtin körünüsh. 2013-Yili 9-noyabir.
Enxuy ölkisi xu'eybéy shehiri top tarqitish bazirida yüz bergen Uyghur tijaretchiliri bilen xitay amanliq qoghdash xadimliri otturisida toqunushtin körünüsh. 2013-Yili 9-noyabir.
Boxun


2013 - Yili Uyghur élida qarshiliq heriketliri we qanliq toqunushlar aldinqi yillargha qarighanda köpeydi. Bu xil qarshiliqlarning nuqtiliq halda saqchixanilar we xitay saqchi - kadirlirini hujum nishani qilishi shundaqla toqunush dawamida xitay qoralliq saqchilirining qarshiliq körsetken Uyghurlarni neq meydandila oqqa tutup étiwétishi xitay weziyitini közetküchiler we xelq'ara metbu'atlarning diqqitini qozghidi.

15 - Dékabir küni qeshqerde yüz bergen qanliq toqunush we xitay alahide saqchilirining 14 neper Uyghurni neq meydanda étiwetkenliki heqqidiki xewer xelq'ara metbu'atlarda 2013 - yilning yil axirida yüz bergen yene bir qanliq weqe dep teriplendi.

Xitay da'iriliri bir nechche kündin buyanqi xewerliride, maralbéshi weqeside saqchilar teripidin étip öltürülgen Uyghurlarni "Térrorchi" dep teshwiq qilip, maralbéshidiki weqeni térrorluq weqesi dep békitish bilen bille, 2013 - yili kirgendin buyan Uyghur aptonom rayonida bu xil toqunushlarning köpeygenlikini, bundin kéyin rayonning muqim weziyitini saqlash üchün téximu qattiq basturush tedbiri qollinidighanliqini bildürdi.

Emma radi'omiz Uyghur bölümi igiligen uchurlardin weqede xitay da'iriliri "Térrorchi"dep étip öltürgen 14 Uyghurning 6 neper ayalni öz ichige alghan bir jemet kishiliri ikenliki we bu qétimqi qanliq öltürüsh weqesidin kéyin bu a'ilidin 21 narside balining yétim qalghanliqi ashkarilandi.

2013 - Yili Uyghur élida yüz bergen qanliq toqunushlar ilgiriki yillardikidin köpeygen. Bularning ichide xelq'aragha ashkarilan'ghan chong toqunushlardin,7 - mart korla saybagh toqunushi؛ 23 - aprél 1 - qétimliq maralbéshi sériqbuya weqesi؛ 26 - iyun pichan lükchün weqesi؛ 28 - iyun xoten xanériq weqesi؛ 28 - iyun üchturpan saqal qoydung dégen bahanide étiwétilgen Uyghur weqesi؛ 20 - awghust qaghiliq yilqichi weqesi؛ 23 - awghust poskam küybagh yézisi weqesi؛ 28 - öktebir tyen'enmin aptomobil soqush weqesi؛ 16 - noyabir 2 - qétimliq maralbéshi sériqbuya weqesi we 15 - dékabir qeshqer toqquzaq weqeliri heqqide erkin asiya radi'osi qatarliq xelq'ara metbu'atlarda birqeder toluq melumatlar bérilgen bolup, bu toqunushlarda neq meydanda ölgenler150 ke yetken. Tirik tutush imkaniyiti bar turuqluq saqchilar teripidin étiwétilgenler 70 tin ashqan.

Töwende, bu bir yil ichide metbu'atlarda élan qilin'ghan bir qisim weqelerni eslep ötimiz:

1. 7 - Mart korla saybagh yoli oyunchuqxana toqunushi:

7 - Mart peyshenbe küni korla shehiri saybagh yolidiki bir oyunxanida Uyghurlar bilen - xitaylar toqunushup qélip, az dégende 4 adem ölgen we bir nechche adem yarilan'ghan. Xitay hökümet axbaratliri xewiride weqede 4 adem ölgenlikini ten alghan bolsimu, ölgüchilerning kimlikini ashkarilimighan. Eyni chaghda radi'omizgha uchur bergüchiler weqede ölgüchilerning saqchilar teripidin étip öltürülgen bolushi mumkinlikini bildürgen.

2. 23 - Aprél qeshqer maralbéshi sériqbuya toqunushi:

Bu 23 - aprél qeshqer maralbéshi sériqbuya baziridiki 21 adem ölgen qanliq toqunush bolup, shu qétimliq hujumda xitay saqchiliri we kadirlardin 15 kishi, qarshiliq körsetküchi Uyghurlardin 6 kishi ölgen. Eyni chaghda xitay hökümitining 23 - aprél maralbéshi sériqbuya weqesi heqqide oxshimaydighan bayanatlarni bérishi, weqening mahiyiti heqqidiki gumanlarni téximu kücheytiwetken. Dunya Uyghur qurultiyi weqe bergen bayanatida xitayni weqening tepsilatini xelq'aragha bildürüshke, xelq'ara jama'etni maralbéshi weqeside qolgha élin'ghanlarning kéyinki ehwalini sürüshte qilishqa chaqirghan idi. Merkizi bryusséldiki wakaletsiz milletler teshkilati mexsus bayanat élan qilip, "23 - Aprél sériqbuya weqesi" ning musteqil organlar teripidin tekshürülüshi kéreklikini telep qilghan idi. Ular bayanatida birleshken döletler teshkilatining weqeni tekshüridighan mexsus guruppa qurushi kéreklikini éytqan we yawropa parlaméntini bu heqte b d t gha chaqiriq qilishqa ündigen.

3. 26 - Iyun pichan lükchün saqchixanigha hujum qilish weqesi:

Xitay hökümet metbu'atliri lükchün toqunushida 40 tin artuq adem ölgenlikini bildürdi. Erkin asiya radi'osi igiligen uchurda toqunushta 46 ademning ölgenliki éniqlandi. Pichan lükchün weqeside xitay saqchiliri teripidin étiwétilgen hujumchilarning 11 kishi ikenliki xewer qilin'ghan.

4. 28 - Iyun xoten xan'ériq weqesi:

28 - Iyun jüme küni xoten xan ériq bazirida xitay hökümitige naraziliq bildürüp namayish qilghan Uyghurlar xitay saqchiliri teripidin oqqa tutulghan. Weqe heqqide xitay da'iriliri weqening yüz bergenlikini xewer qilghan bolsimu, emma weqening yüz bérish sewebi we tepsilati heqqide éniq uchur bermidi. Erkin asiya radi'osi teripidin éniqlan'ghan uchurlardin weqede 15 tek kishi ölgen, 50 tek kishi yarilan'ghan bolushi mumkinliki ashkarilandi.

Melum bolushiche, shu küni xan'ériq baziridiki 400 ge yéqin yerlik amma, xitay da'irilirining xan'ériqtiki bir meschitning yash imamini qolgha élishqa, meschitte namaz oqushqa cheklime qoyushqa naraziliq bildürüp, piyade we motsiklitlar bilen xoten shehirige namayish qilip mangghan. Lékin, xitay amanliq küchliri namayishchilarni yolda tosuwélip oqqa tutqan. Xan'ériq 13 - kentining partiye sékrétari abdulla metqurban, erkin asiya radi'osi Uyghur bölümige weqede 10 din 15 kéche adem ölgenlikini, 50 tin artuq kishining yarilan'ghanliqini bildürgen.

5. 20 - Awghust qaghiliq yilqichi weqesi:

20 - Awghust qaghiliqning yilqichi kentide yüz bergen qirghinchiliqta 22 adem ölgen, 4 adem tutulghan.

Igilishimizche, xitay qoralliq küchliri 20 - awghust yilqichi kentidiki bir déhqanning öyige hujum qilip, mezkur öyge yighilghan 28 Uyghurni oqqa tutqan, emma xitay hökümet xewerliride weqe heqqide tepsiliy melumat bérilmidi. Eyni chaghda radi'omiz igiligen uchurlardin, weqede 22 Uyghur ölgenliki, 4 kishining tutqun qilin'ghanliqi melum bolghan.

6. 23 - Awghust poskam küybagh yézisi qanliq qirghinchiliqi:

Radi'omiz igiligen uchurlardin melum bolushiche, 23 - awghust poskamning küybagh yézisida yüz bergen qanliq weqede xitay saqchiliri 12 Uyghurni étip tashlighan, 20 nechche Uyghurni yarilandurghan. Yerlik hökümet xadimliri we diniy zatlarning bildürüshiche, eyni chaghda neq meydanda 30 etrapida Uyghur bar iken. Xitay da'iriliri mezkur Uyghurlarning atalmish "Térrorchilar" ikenlikini, bularning bomba yasash qatarliq her xil meshghulatlar bilen shughullan'ghanliqini bildürgen.

7. 28 - Öktebir tyen'enmén'ge aptomobil bilen hujum qilish weqesi:

Xitay metbu'atliri weqede 5 kishi ölüp 38 kishi yarilan'ghanliqini xewer qildi. Xewerlerde bayan qilinishiche, kündüz sa'et 12 din 20 ötkende bir aptomobil, tyen'enmén rawiqi aldiki rishatkigha qattiq soqulghan we rishatkini bösüp ötüp, piyadiler yolidiki kishilerge urulghan. Xitay da'iriliri weqe peyda qilghuchilarning bir a'ile kishiliri ikenlikini, weqening térrorluq hujum qilish weqesi ikenlikini bildürgen. Emma chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we ilham toxti qatarliq Uyghur ziyaliyliri bu bir a'ile kishilirining özlirini öltürüsh xaraktérlik bundaq hujum qilishqa mejbur bolushidiki sewebtin xitay hökümitining özini qachurghanliqini bildürüp, Uyghurlargha qaritilghan her xil bésim we basturushlarning Uyghurlarni chidighusiz haletke keltürüp, türlük qarshiliq heriketlirige seweb bolghanliqini tekitligen.

8. 16 - Noyabir maralbéshi sériqbuya yézisidiki 2 - qétimliq qanliq toqunush:

Radi'omiz igiligen ehwallardin melum bolushiche, 16 - noyabir küni 9 neper pida'iy maralbéshi nahiyisi sériqbuya saqchixanisigha kökbayraq kötürüp bésip kirgen. Sériqbuya saqchixanisigha hujum qilish weqeside 9 neper pida'iy saqchixanigha sherqiy türkistanning ay - yultuzluq kökbayriqini kötürüp bésip kirgen. Hujumchilar saqchixana qorusidiki yardemchi saqchilardin 3 nepirini pichaq we paltilar bilen öltürgen bir nepirini yarilandurghan. Xitay pida'ilardin 9 kishining hemmisi xitay saqchiliri teripidin étiwétilgen.

9. 15 - Dékabir qeshqer konisheher nahiyisi(toqquzaq )da yüz bergen 16 adem ölgen qanliq toqunush.

Bu toqunushta xitay alahide saqchiliri teripidin étiwétilgen Uyghurlar 14 neper, Uyghurlar teripidin öltürülgen xitay saqchiliri 2 bolup jemi 16 kishi ölgen.

Yuqiriqilardin bashqa yene, aqsu üchturpanda yüz bergen saqilini chüshürüshke mejburlighan Uyghur bilen xitay saqchisi otturisida yüz bergen qanliq toqunush, ürümchi aq qowuq bazirida yüz bergen saqchilarning Uyghur baqqalni étiwétish weqesi qatarliq weqelerdimu pichaq bilen qarshiliq körsetken Uyghur tirik tutush imkaniyiti bar turuqluq xitay saqchiliri teripidin étiwétilgen.

Yuqirida tilgha élin'ghan weqelerde ölgüchiler 150 ke yétidighan bolup, bularning ichide saqchilar teripidin neq meydanda étiwétilgen Uyghurlar sani 70 tin ashqan.

Xitay da'iriliri 15 - dékabir maralbéshi qanliq toqunushi we uningdin ilgiriki qanliq weqeler heqqide xelq'aragha bergen bayanatlirida, bu weqelerni "Térorluq hujum qilish weqeliri" dep élan qildi. Emma, öz xewerliride taki bügün'giche bu weqelerning tepsilati we néme sewebtin yüz bergenliki heqqide melumat bermidi. Emma xelq'ara metbu'atlarning weqe heqqidiki xewerliride toluq qorallan'ghan xitay qoralliq saqchilirining küch jehettin köp ajiz, pichaq qatarliq iptida'iy qorallar bilen qarshiliq körsetken Uyghurlarni étiwétishi xitayning Uyghurlargha qarita dölet térrori yürgüzüwatqanliqini ilgiri sürmekte.

Pikirler (0)
Share
Toluq bet