Рочестир университетида «кишәнләнгән уйғурлар-лагер шаһитиниң һекайиси» намлиқ йиғин өткүзүлди

Мухбиримиз ирадә
2020-03-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Рочестир университети «җумһурийәтчи студентлар гурупписи» уюштурған уйғур мәсилиси тоғрилиқ доклат бериш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили 29-феврал, ню-йорк.
Рочестир университети «җумһурийәтчи студентлар гурупписи» уюштурған уйғур мәсилиси тоғрилиқ доклат бериш йиғинидин көрүнүш. 2020-Йили 29-феврал, ню-йорк.
Social Media

Һазир америкадики нурғун университетларда уйғур мәсилисигә болған тонуш ашмақта. Америкиниң ню-йорк шәһиригә җайлашқан рочестир университети әнә шуларниң бири болуп, бу университет оқуғучилири, болупму бу мәктәптики «җумһурийәтчи студентлар гурупписи» көп қетим уйғурлар үчүн түрлүк йиғинларни, намайишларни уюштуруш арқилиқ университет миқясида вә шундақла университет әтрапидики җамаәт арисида уйғурларниң мәсилисиниң тонулуши үчүн зор күч чиқирип кәлди.

29-Феврал күни улар йәнә лагер шаһити меһригүл турсун вә шундақла уйғур кишилик һоқуқ қурулуши башлиқи өмәр қанат әпәндиләрни дәвәт қилиш арқилиқ доклат йиғини уюштурди. «Кишәнләнгән уйғурлар-лагер шаһитиниң һекайиси» дәп нам берилгән бу йиғинға қизиқиш күчлүк болған.

Мәзкур паалийәтни уюштурғучи орун болған «җумһурийәтчи студентлар гурупписи» башлиқи антоний йиғиндики ечилиш сөзидә хитай коммунист һакимийити астида шәрқий түркистанда милйонлиған мусулман хәлқиниң лагерларға қамалғанлиқини әскәртип: «җумһурийәтчи оқуғучилар гурупписи болуш сүпитимиз билән биз америкиниң қиммәт қариши принсипиниң инсанларниң әң түпки һоқуқи вә инсан ғурурини муәййәнләштүргәнликидә, дәп қараймиз. Шуңа бу, бизгә йәни җумһурийәтчиләр, демократлар вә башқа барлиқ америкалиқларға уйғурлар дуч келиватқан бу мәсилигә көңүл бөлүштәк бир мәсулийәтни йүклигән» деди.

Арқидин сөзгә тәклип қилинған өмәр қанат әпәнди йиғинда уйғурларниң кимлики, тарихи вә уларниң мәдәнийәт алаһидиликлири һәққидә қисқичә мәлумат берип өткәндин кейин, хитай һөкүмити уйғурларға йүргүзүп кәлгән миллий кәмситиш сиясәтлири вә 2016-йилидин башлап 2-3 милйон әтрапида уйғурниң халиғанчә тутқун қилинип лагерларға қамилишиғичә берип йәткән зулум сиясәтлирини, юқири техникилиқ назарәт системисини тонуштуруп өтти. Шуниң билән биргә йәнә, уйғурларниң қәдимий бинакарлиқ әсәрлириниң, мәсчитлири вә мазарлириға охшаш муқәддәс орунлириниң вәйран қилинғанлиқини вә буларниң һәммисиниң хәлқаралиқ қанунларға хилап һәрикәтләр икәнликини әскәртти. У сөзиниң давамида хитай һөкүмити йолға қоюватқан «қошмақ туғқан» сиясити, уйғур қизлирини хитайлар билән той қилишни тәшәббус қилиш вә илгири сүрүш сиясити, мәҗбурий әмгәк, уйғур балилириниң ата-анилири лагерларға солиниш билән тирик йетимға айландурулуп, балилар лагерлириға йиғивелиниши, корона вирусиниң лагерларға көрситиватқан тәһдити қатарлиқ барлиқ муһим мәсилиләргә изаһат берип өтти.

Арқидин, лагер шаһити меһригүл турсун өзиниң сәргүзәштлирини баян қилди. У өзиниң мисирдин вәтинигә қайтқанда айропортта қолға елинип сорақ қилинғандин тартип, бир қанчә қетим тутқун қилинип сораққа тартилиши, лагерға қамилиши, искәнҗигә елиниши, үч-кезәк пәрзәнтлириниң бириниң өлүшидәк җәрянларни баян қилғанда зал ичидики оқуғучилар көз яшлирини туталмиди. Меһригүл турсун өзиниң қайта тутқун қилиниш җәрянини баян қилғанда «сақчилар бир күни мени йәнә тутқили кәлди. Улар мениң қолумға койза селип, бешимға қара халта кийдүрүп елип маңғанда ата-анам вә қериндишим чеғида сақчилардин буни нәгә елип маңдиң, немишқа тутисән, дәп соал сориялмиди. Чүнки, уйғурларниң у йәрдә һечқандақ һоқуқи йоқ. Бири келип бир уйғурни етивәтсиму ата-анилириниң йиғлап қелиштин башқа чариси йоқ» деди. Меһригүл турсун йәнә, лагерлардики тутқунлар учраватқан инсан қелипидин чиққан муамилиләрни, у йәрдики шараитларниму тәпсилий баян қилип өтти.

Биз бу йиғинни уюштурған ««җумһурийәтчи студентлар гурупписи» ниң башлиқи антоний периколони зиярәт қилдуқ. У лагер шаһити меһригүл турсунниң сәргүзәштлириниң оқуғучиларға қаттиқ тәсир қилғанлиқини ейтти. У мундақ деди: «лагерда йүз бериватқанларни өз бешидин өткүзгән меһригүл турсунниң сәргүзәштлири аңлиғучиларға һәқиқәтән бәк тәсир қилди. Залдикиләрниң һессиятини ениқ көргили болатти. Бәзиләрниң йиғлиғинини, йешини сүртүватқинини, бәзиләрниң титрәп кетиватқанлиқини көрдуқ. Әлвәттә бу 21-әсирдә йүз бәрмәслики керәк болған әпсуслинарлиқ иш болсиму, әмма лагер шаһити меһригүл турсунниң өз ағзидин йүз бәргәнләрни аңлаш биз аңлиғучилар үчүн наһайити қиммәтлик пурсәт болған болди вә бизгә бәк тәсир қилди»

Рочестир университети «җумһурийәтчи студентлар гурупписи» алдинқи қетим уйғурлар һәққидә йиғин ачқанда, нурғун қаршилиқларға йәни мәктәптики «хитай оқуғучилар уюшмиси» ниң мәктәп даирилиригә әрз қилишидин кәп чиққан қийинчилиқларға учриғаниди. Антоний пириколониң ейтишичә, уларниң бу қетимлиқ йиғини алдинқи қетимқи йиғиндин пәрқлиқ һалда наһайити оңушлуқ өткән. Йиғинға қатнашқан аз сандики хитай оқуғучиларму пәқәт доклатни аңлап олтурған.

Доклат бериш аяғлашқандин кейин йәнә меһригүл вә өмәр қанат әпәндиләр оқуғучиларниң соаллириға җаваб бәргән.

Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши башлиқи өмәр қанат әпәндиниң бүгүн радийомизға билдүрүшичә, оқуғучиларниң соаллири асаслиқ хитайниң уйғурларға бундақ сиясәт йүргүзүшидики сәвәбләр, ислам дөләтлириниң бу мәсилигә сүкүт қилишидики сәвәб вә немә қилиш керәк дегән үч темиға мәркәзләшкән.

«Җумһурийәтчи оқуғучилар гурупписи» башлиқи антоний пириколому радийомизға қилған сөзидә «әмди һәрикәткә өтидиған вақит кәлди» деди. У мундақ деди: «биз уйғур районида йүз бериватқанлардин толуқ хәвәр таптуқ. Әмди бу мәсилигә диққәт қозғайдиған әмәс, һәрикәткә өтидиған вақит кәлди. Шуңа биз оқуғучиларға қилишқа тегишлик ишлар һәққидә мәлуматларни бәрдуқ, биз ню-йоркқа тәвә һәрқайси мәҗлис әзалири, кеңәш палата вә авам палата әзалириниң алақә номурлирини рәтләп чиқтуқ. Уни кейин әзалиримизға әвәтимиз. Биз чоқум уйғурларға йүз бериватқанларни тохтитиш үчүн сиясий бесим пәйда қилишқа тиришимиз.»

Өмәр қанат әпәндиниң билдүрүшичә, улар рочестир университетидики бу доклат бериш йиғиниға қатнишиштин бир күн бурун йәни 28-феврал күни «рочестир ислам мәркизи» орунлаштурған паалийәтләргиму иштирак қилған болуп, бу учришишларда һәрқайси ислам әллиридин кәлгән кишиләр қатнишип уйғур мәсилисидә қилишқа тегишлик ишлар һәққидә қизғин муназириләрдә болған. Өмәр қанат әпәнди бу паалийәтләрдә уйғур мәсилисигә болған қизиқишниң көрүнәрлик юқири болғанлиқини ейтти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт