Ana til teshebbuschisi abduweli ayup qatarliqlarning sotlinidighanliqi heqqidiki xewer ghulghula qozghidi

Muxbirimiz méhriban
2013-12-20
Élxet
Pikir
Share
Print
Öz ana tiligha ishtiyaq baghlighan Uyghur ziyaliysi abduweli ayup.
Öz ana tiligha ishtiyaq baghlighan Uyghur ziyaliysi abduweli ayup.
Uyghurbiz


20 - Dékabir küni ana til teshebbuschisi abduweli ayup, muhemmed sidiq we dilyar obul qatarliq Uyghur ezimetlirining xitay da'iriliri teripidin "Qanunsiz i'ane toplash jinayiti" bilen qolgha élin'ghanliqigha töt ay toldi.

Töt aydin buyan abduweli ayup qatarliq ana til teshebbuschilirini qoyup bérish heqqide chet'ellerdiki Uyghur ziyaliyliri we kishilik hoquq teshkilatliri öz pa'aliyitini dawamlashturmaqta. Uyghurbiz torida bu ücheylenning kéler yili 1 - ayda sotlinidighanliqi heqqide xewer bérilgendin kéyin, bu xewer Uyghurlar arisida yene bir qétim ghulghula qozghidi.

Jüme küni Uyghurbiz torida élan qilin'ghan xewerdin melum bolushiche, Uyghur aptonom rayon da'iriliri kéler ayda "Ürümchi ana til shirkiti" ning qurghuchiliri abduweli ayup, muhemmed sidiq, dilyar obul qatarliq Uyghur ziyaliyliri üstidin sot échishni qarar qilghan. Bu xewer tarqalghandin kéyin weten ichi we sirtidiki Uyghurlar arisida yene bir qétim munazire qozghidi.

2013 - Yili 8 - ayning 20 - küni abduweli ayup, muhemmed sidiq we dilyar obul qatarliq Uyghur ana tili teshebbuschilirining "Qanunsiz meblegh toplighan" dégen jinayet artilip, qolgha élin'ghanliq xewiri tarqalghandin kéyin, weten ichi we sirtidiki Uyghurlar arisida abduweli ayup qatarliq ana til teshebbuschilirini qoyup bérish teshebbusi kücheygen. Uyghur tor béketliride abduweli ayup qatarliqlarnng gunahsiz ikenliki teshebbus qilin'ghan bolsa, chet'ellerdiki Uyghur teshkilatliri we ziyaliyliri arisida abduweli ayup qatarliq Uyghur ana tili teshebbuschilirini qutquzush üchün imza toplash herikiti élip bérilip, munasiwetlik xelq'ara kishilik hoquq teshkilatlirigha abduweli ayup qatarliq Uyghur ziyaliylirining ehwali heqqide mexsus doklat yollan'ghan idi.

Abduweli ayup gülen ependi, yéqinqi yillardin buyan Uyghur tor béketliride élan qilghan bir qisim nadir eserliri we metbu'atlarning ziyaritini qobul qilghinida otturigha qoyghan ötkür pikirliri bilen weten ichi - sirtidiki Uyghurlar arisida tonulghan Uyghur ziyaliysi. U 2005 - yili 12 - aydin 2006 - yili 6 - ayghiche türkiye enqere uniwérsitétida ziyaretchi tetqiqatchi bolup turghan, 2009 - yili 5 - aydin 2011 - yili 7 - ayghiche amérika kanzaz uniwérsitétida ford mukapati bilen magéstir aspiranliqida oqughandin kéyin öz wetinige qaytqan we Uyghur ana tilini teshebbus qilish dolquni qozghighan idi. Abduweli ayup weten'ge qaytqandin kéyin,deslep"Qeshqer nurxan til terbiyilesh mektipi" ni qurghan, emma bu mektep qurulup yérim yildin kéyin da'iriler teripidin sewebsizla toxtitiwétilgen, 2013 - yili yili béshida abduweli ayup yene muhemmed sidiq we dilyar obul qatarliq ikki buradiri bilen birlikte ürümchi soda sana'et idarisining ruxsetnamisini élip "Ürümchi xelq'ara ana til shirkiti" ni qurghan we shirket tarmiqidiki "Uyghur ana til yeslisi" ni qurup chiqish pilanini otturigha qoyup, jem'iyettin meblegh toplash chaqiriqi qilghandin kéyin, uning bu teshebbusi Uyghurlarning qizghin qollishigha érishken idi.

Chet'ellerdiki Uyghur ziyaliyliridin bostundiki doktur qeyser mijit ependi radi'omiz ziyaritini qobul qilip, Uyghur biz toridin xitay da'irilirining abduweli ayup,muhemmed sidiq we diyar obul qatarliq tonulghan Uyghur ziyaliyliri üstidin kéler ayda sot achidighanliqi heqqidiki xewerni körgendin kéyin, özining tolimu epsuslan'ghanliqini we ghezeplen'genlikini bildürdi.

Qeyser ependi sözide, bu xewerning Uyghurlarning abduweli ayup gülen ependige oxshash yene bir ser xil ziyaliysidin ayrilip qélishidin dérek béridighan chong yoqitish bolushi mumkinlikini tekitlep, her bir Uyghurning, abduweli ayupqa oxshash öz xelqi üchün pidakarliq körsetken Uyghur ziyaliysi üchün heqni sözlesh mes'uliyiti barliqini bildürdi.

Qeyser ependi sözide, da'irilerning abduweli ayup ependini qolgha élishi we uninggha "Qanunsiz meblegh toplighan" dégen jinayetni artip uning üstidin sot échishqa urunushining, "Abduweli ayup qatarliqlar teshebbus qiliwatqan Uyghur ana til ma'aripini omumlashturush teshebbusining, nöwette Uyghur rayonida qosh til ma'aripi namida xitay tili ma'aripini omumlashturushni teshebbus qiliwatqan hökümet emeldarlirini bi'aram qiliwatqanliqidin boluwatqanliqini tekitlep, da'irilerning eger bu abduweli ayupqa oxshash xitay özi belgiligen aptonomiyilik qanunni emeliyleshtürüshni telep qilghan Uyghur ziyaliylirighimu qattiq qolluq wastilerni qollinip, ular üstidin basturushni kücheytishidek bu xil yüzlinishning téximu yaman aqiwetlerni élip kélishi mumkinlikini eskertti.

Toluq bet