Uyghur sen'itidiki gigant sen'etkar ayturghan hesenowa

Muxbirimiz gülchéhre
2020-03-04
Élxet
Pikir
Share
Print
Ottura asiyadiki tonulghan Uyghur sen'et péshwaliridin ayturghan hesanowa xanimning yash mezgili. (Waqti we orni éniq emes)
Ottura asiyadiki tonulghan Uyghur sen'et péshwaliridin ayturghan hesanowa xanimning yash mezgili. (Waqti we orni éniq emes)
RFA/Gülchéhre

Judaliq we wetensizlik derdlirini özning ölmes küylirige mujessemligen merhum sen'et péshwasi ayturghan hesenowaning hayat hékayiliri, tillarda dastan bolghudek netijiliri uning adettin tashqiri pidakar we qeyser bir ayal, qisqisi bir güzel qelb igisi ikenlikini namayan qilip turmaqta.

El söygen ataqliq naxshichi merhum ayturghan xanimning hayatini özining "Artis" namliq romanidiki bash qehriman qemberxan arqiliq yorutqanliqini bayan qilghan qazaqistan jumhuriyetlik tiyatirning rézhissori sumbat ghiniyrowa "Ayturghan hedining naxshiliridiki tuyghuni, uning ichki dunyasini bilish üchün uni chüshinish kérek, uning sen'etke bolghan muhebbiti da'imla üstün kéletti," dep sözini bashlidi.

Sumbat xanim hékaye qilghandek, ne turmushning müshkülatliri, ne muhebbettiki judaliq, ne a'iliwi ongushsizliq, ne öz yürek pariliridin bimehel ayrishtin ibaret hesret-nadametler Uyghur sen'iti we naxsha muzikisining mestanisi bolmish ayturghan hedini naxsha éytishtin héch zaman tosup qalalmighan.

Téxi yéqin'ghiche merhumning naxsha orundighandiki tétik, latapetlik qiyapetliridin uning 80 din halqighan bir péshqedem sen'etkar ikenlikini perq étish tes bolsimu, emma uning mungluq küyliri arisigha yoshurun'ghan pighanliq yürek sadasini hés qilmaq anche qéyin emes idi.

Derweqe, ayturghan hasanowa ömür boyi pütün wujudi bilen ijra qilip kelgen Uyghur xelq naxshilirida Uyghurlarning derd-elem, söygü-nepret we arzu-armanliri yüksek maharet bilen izhar qilinidu. Uning naxshilirini anglighinimizda uning küyliri arisigha yoshurun'ghan ana wetinining güzel tagh deryaliri, méhirlik tupriqining xush hédi dimaghlargha urulidu.

Sumbat xanim ayturghanning naxshiliridiki güzellik uning muhebbiti, hayati, iradisi, sadaqiti bilen yughurulup ketkenlikini, uning untulmas naxshiliri bilenla emes, belki töligen bedelliri bilenmu Uyghur sen'etkarliri üchün gigant bir obrazni yaritip ketkenlikini bayan qilidu.

Ayturghan xanim heqqide ottur asiyadiki Uyghurlarning ijtima'iy taratquliridiki inkaslirida déyilishiche, u ghulja shehirining "Üch derwaza" mehelliside nahayiti bay a'ilide ösüp chong bolghan. U kichik chaghliridila alahide talanti we bulbuldek awazi bilen sehnilerde tonulushqa bashlighan. 1947-Yili ghuljida qoyulghan chong bir konsértta, sherqiy türkistan jumhuriyitining re'isi exmetjan qasimi sehnige chiqip "Hemmimiz mana emdila 12 yashqa kirgen ayturghanning naxshisini angliduq. Kélechiki parlaq bu qiz elwette Uyghur sehnisining bulbuli bolup qalidu" dep uning talantigha yuqiri baha bergen iken.

Almuta we bishkeklerde keyni-keynidin uninggha béghishlan'ghan daghdughiliq merikilerde mahir naxshichi ayturghan sen'etning güzel elchisi süpitide teriplen'gen idi.

Ayturghan xanimning hayatining éghir künliride uninggha ishikini achqan hemde uning axirqi künlirigiche uning bilen sirdash bolup ötken bishkektiki exterem exmetowa xanim eslimilirini bayan qildi.

Ayturghan hasaniwa xanim gerche hayatida mexsus oqughuchi terbiyelesh imkanlirigha ige bolalmighan bolsimu, shagirt yétishtürüshte özining bilim we tejribilirini ayimighan.

2001-Yili dangliq tembür shahi nurmemet tursunning ürümchide ötküzülgen "Qan'gha boyalghan naxil" namliq xas muzika kéchilikide talantliq yash naxshichi senewer tursun ayturghan xanimning "Nawa qildim" namliq naxshisini wayigha yetküzüp orundap alqishqa érishken.

Senewer téxi sehnidin chüshmey turup möhterem bir xadimni "Ustazim" dep sehnige teklip qilghan. Bu xanim sehnige chiqip yillardin kéyin wetinining sehniside özining naxshisini izbasarlarning éytqanliqidin alemche iptixarlan'ghanliqini bayan qilghanda xelq hayajan ilikide güldüras alqishlar yangratqan.

Bu möhterem ustaz del ayturghan hesenowa xanim bolup, u eyni chaghda weten ziyariti üchün ürümchige kelginide bu kéchilikke daxil bolghan iken.

Uni tonuydighanlarning éytishiche, ayturghan hasanowa wetensiz hayatida héchqachan rahet-paraghette yashimighan bolsimu, emma xelqning cheksiz hörmitige érishken. Xuddi ayturghan hede "Séghindingmu" dégen naxshida éytqandek:

"Yaxshilardin yaxshiliq miras bolup qalur,

Talashsimu yamanlarning yalisi qalur,

Danalarning dana sözi iznasi qalur,

Ijadkarning ijadi naxshisi qalur."

Toluq bet