Мишел бачелет вәзиписидин айрилиштин илгири уйғурлар тоғрисидики доклатни елан қиламду?

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2022.07.29
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Мишел бачелет вәзиписидин айрилиштин илгири уйғурлар тоғрисидики доклатни елан қиламду? Бирләшкән дөләтләр тәшкилати кишилик һоқуқ алий кеңишиниң рәиси мишәл бачелет(Michelle Bachelet) йиғинда сөзлимәктә. 2022-Йили 13-июн, җәнвә.
AFP

Шиветсарийә радио-телевизийә қанилиниң 27-июл елан қилинған “б д т дики мүшкүл хизмәт” намлиқ программисида баян қилинишичә, мишел бачелет 8-айниң 31-күни вәзиписидин айрилиштин илгири, б д т кишилик һоқуқ кеңишигә алий комиссар тәйинләш хизмити мурәккәп бир мәсилә болуп қалған. Һазирға қәдәр өзини намзат көрсәткән кродийәлик иван симонович, австрийәлик волкер турк, сенигаллиқ адама диң қатарлиқлар күчлүк шәхсләр болсиму, хәлқараға тонулмиған кишиләр икән. Униңдин башқа, йәнә кимләрниң бу орунға өзини намзат көрсәткәнлики һазирчә мәлум әмәскән. Намзатлар б д т ниң омумий йиғинида мақуллуқтин өткәндин кейин, андин кишилик һоқуқ кеңишигә алий комиссар болалайдикән.

Б д т кишилик һоқуқ кеңишигә алий комиссар болған киши б д т ниң тинчлиқ, тәрәққият, кишилик һоқуқтин ибарәт үч түврикигә мәһкәм йөләнгән, кишилик һоқуқни әтраплиқ чүшинидиған, йирақни көрәләйдиған, мустәбит дөләтләрниң бесимлириға тиз пүкмәйдиған, б д т ниң қиммәт қаришиға садиқ болалайдиған җасарәт һәм әхлаққа игә болиши лазимкән. Бирақ кишилик һоқуқ кеңишидин ибарәт бу мурәккәп тәшкилатни идарә қилиш, йүрүштүрүш ундақ асан вәзипә әмәскән. Бир тәрәптин б д т да рәт қилиш һоқуқи болған хитай вә русийә билән елишишқа, йәнә бир тәрәптин кишилик һәқ-һоқуқлири таҗавузға учраватқан кишиләргә игә чиқишқа мәҗбур болидикән. Һалбуки, б д т кишилик һоқуқ кеңишигә сәрп қилиниватқан мәбләғ б д т омумий хамчотиниң аран 3 пирсәнтини тәшкил қилидиған болуп, бу орган йетәрлик дәриҗидики адәм амилиға һәмдә мәбләғқә еһтияҗлиқ икән.

Программида тилға елинишичә, мишел бачелетниң вәзиписидин айрилишиға униң б д т тәрипидин һазирланған уйғурлар тоғрисидики доклатни елан қилмиғанлиқи вә бу түпәйли хәлқарада пәйда болған күчлүк наразилиқлар, бесимлар сәвәб болған. Мишел бачелет мәзкур доклатниң обйекти болған уйғурларниң қаттиқ наразилиқиға дуч келипла қалмай, хәлқарадики йүзләрчә кишилик һоқуқ тәшкилатлириниңму әйибләшлиригә дуч кәлгән, шундақла хитайниңму қаттиқ бесимиға учриған. Б д т ниму кишилик һоқуқ мәсилисидә тарихтики әң осал әһвалға чүшүрүп қойған.

Бирақ һазирқи муһим мәсилә б д т кишилик һоқуқ кеңишигә кимниң алий комиссар болуп тәйинлиниши әмәс, бәлки мишел бачелет хизмитидин айрилиштин илгири, униң уйғурлар тоғрисидики доклатни елан қилиш-қилмаслиқ мәсилиси болуп, хитай һакимийити бир тәрәптин ичкий қисимда “он миңлиған киши шинҗаң һәққидә сөзләш” паалийитини қанат яйдуруп, өзиниң “уйғур ирқий қирғинчилиқи” вә “инсанийәткә қарши җинайәт” лиригә чапан йепишқа урунса, йәнә бир тәрәптин б д т кишилик һоқуқ кеңишигә қаттиқ бесим ишлитип, уйғурлар тоғрисидики доклатниң елан қилинишиға пүтүн күчи билән тосалғу болмақта икән.

У һалда, һәм хәлқараниң бесими, һәм хитайниң бесими астида “пәришанчилиқ ичидә қалған” мишел бачелет 31-авғуст вәзиписидин айрилиштин илгири уйғурлар тоғрисидики доклатни елан қилишқа җүрәт қилаламду?

Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди бу соалға җаваб бәргәндә, бир тәрәптин демократик дөләтләрниң вә ғәрб қиммәт қаришиға саһиб болған инсанларниң бесимиға, йәнә бир тәрәптин хитай кәби дектатор дөләтләрниң бесимиға ортақ дуч келиватқан мишел бачелетниң нөвәттә уйғурлар тоғрисидики доклатни елан қилиш-қилмаслиқ мәсилисидә еғир синаққа дуч келиватқанлиқини, әгәр у мәзкур доклатни елан қиливәтмәй вәзиписидин айрилса, өзиниң һәм б д т ниң йүзигә сүрткән қара дағни тазилиялмайдиғанлиқини илгири сүрди.

Д у қ ниң муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәнди бу һәқтә тохталғанда, қош бесим астида қалған мишел бачелетниң бу доклатни елан қилишиниң қийинға тохтайдиғанлиқини, әмма бу йил 9-айда чақирилидиған б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң омумий йиғинидин илгири, уйғурлар тоғрисидики доклатниң елан қилинишидин үмид күтүшкә болидиғанлиқини тилға алди.

“б д т дики мүшкүл хизмәт” намлиқ программида әскәртишичә, “әң батур киши” дәп қаралған иорданийәлик шаһзадә зәйид әл һүсәйинму б д т кишилик һоқуқ кеңишиниң алий комиссарлиқиға өзини намзат көрсәткән болуп, риқабәт җәрянида у намзатлиқтин ваз кәчкән. Нөвәттә намзатлар ичидин алий комиссарни таллаш иши б д т да җиддий талаш-тартиш ичидә турмақта икән.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.