Уйғур йезилирида өткүзүлгән "чағанни тәбрикләш паалийәтлири" тәнқидкә учриди

Мухбиримиз меһрибан
2016-02-11
Share
boway-momay-tansa.jpg Уйғур йезилирида өткүзүлгән чағанни тәбрикләш паалийитидә танса ойнашқа зорланған бир җүп яшанғанлар.
Social Media

Хитайниң уйғурларни бу йиллиқ чаған байрими үчүн қизил нахша ейтиш паалийәтлиригә орунлаштурғанлиқи "меңә ююш" һәрикити дәп әйибләнди.

"хәлқ тори" қатарлиқ хитай һөкүмәт таратқулирида " уйғур аптоном районидики һәр милләт хәлқи баһар байримини тәбриклиди","баһар байрими һәммимизниң байрими", "биллә ойнайли қарақаш яшлири" дегәндәк мавзулардики хәвәрләр берилип, уйғур, қазақ қатарлиқ ислам диниға етиқад қилидиған милләтләрниңму хитайниң чаған байримини һәр хил тәбрикләш паалийәтлири билән күтүвалғанлиқи тәрипләнди.

"биллә ойнайли қарақаш яшлири" сәрләвһилик хәвәрдә, 9-, 10-феврал йәни чағанниң 1-, 2-күнлири хотәнниң қарақаш наһийисидики җаһанбағ йезисиниң ақсарай, булақбеши қатарлиқ кәнтләрдә "аммиви оюнлар уюштурулуп, баһар байримини пүтүн йеза хәлқи бирликтә тәбриклигән" лики баян қилинған.

Һалбуки, йезилиқ һөкүмәт хадимлири бу һәқтики зияритимизни рәт қилди.

Мәзкур хәвәрләрдин кейин, "үндидар" қатарлиқ иҗтимаий алақә торлирида "мушундақ кетивәрсә, аз күндә уйғур әвладлириму чаған өткүзүшни адәткә айландуриду", "қариғанда һөкүмәт бундин кейин уйғурларни чаған байримини өткүзүшкә, һәтта чағанда җувава йейиш, етилдақ етишқа дәвәт қилса керәк" дегән инкаслар йезилған.

Бир тордаш һөкүмәт тәшвиқатлирида бирнәччә йилдин буян "милләтләр иттипақи үлгиси" дәп тәрипләнгән кавапчи алим халиқни нәқил елип,"ундақ демәңлар алим халиқ алдинқи йили роза мәзгилидә тиҗарәт башлиған кавапханисиниң ечилиш мурасимидиму поҗаңза( етилдақ) етип кавапханисиниң ечилиш мурасимини тәбриклигән иди, һазир шәһәрләрдә чағанда бизниң балилиримизму етилдақ атимиз, дәп җедәл қилидиған болуватиду, бәлким етилдақ етиш аз күндә уйғурларғиму омумлишип қалар" дегәндәк инкасларни язған.

Мәлум болушичә, чағанни мәдәнийәт паалийәтлири өткүзүп күтүвелиш паалийити җәнубий уйғур елиниң көплигән наһийилиридә елип берилған. Хитай өлкилиридә яки үрүмчи қатарлиқ шәһәрләрдә оқуватқан оқуғучилар "ешинча әмгәк күчи" сүпитидә сиртларда ишләватқан яшлар өз юртлириға қайтурулуп, чағанлиқ тәбрикләш паалийәтлиригә мәҗбури қатнаштурулған.

Ақсуниң мәлум наһийисидин зияритимизни қобул қилған бир ханим, университетларда вә ятақлиқ толуқ оттура мәктәпләрдә оқуватқан оқуғучиларға бу йил чаған вә қишлиқ тәтилни юртлирида өткүзүш тәләп қилинғанлиқи үчүн, өзиниң өткән һәптә ақсу шәһиридә оқуватқан қизини өйигә яндуруп кәлгәнликини, қишлиқ тәтилни өткүзүш үчүн юртлириға қайтқан оқуғучиларниң наһийилик һөкүмәт орунлаштурған паалийәтләргә қатнашқанлиқини билдүрди.

Хотәндин өз кимликини ашкарилимаслиқ шәрти билән зияритимизни қобул қилған бир уйғур яш, өзигә охшаш тирикчилик ғемидә хитай өлкилиридә, яки уйғур районидики шәһәрләрдә ишләватқан яшларниң чаған мәзгилидә йәни 7-февралдин 15-февралғичә бир һәптә дәм елиш намида йезилириға қайтуруп келинип чағанлиқ көңүл ечиш паалийәтлиригә қатнишиватқанлиқини, бу бир һәптилик мәҗбури дәм алдуруш сәвәбидин аилиниң кирим мәнбәси үзүлгәнликини билдүрди.

Уйғурларниң чағанлиқ мәдәнийәт паалийити өткүзүшкә мәҗбурлиниватқан әһвал чәтәлләрдики иҗтимаий таратқулардиму учриди.

Игилишимизчә, қолтуқиға һаса қистурувалған бир бовай билән бешиға лечәк салған момай сияқидики бир җүп уйғурниң "баһар байрими бизниң байримимиз" дегән лозунка есилған чоң залда танса ойнаватқан син көрүнүши "фәйсбок" қа йолланғандин кейин уйғурларниң әйиблишигә учриған.

Бу һәқтики инкасларда бәзиләр: "ахирқи өмрини дуа тилавәт, намаз билән өткүзүшкә адәтләнгән сәһрадики бовай-момайлар образиниму йоқитишқа урунупту", дәп язса, йәнә бәзиләр "уйғур мойсипитлар һәҗвийләштүрүлгән бу хил әһвалларни б д т қатарлиқ хәлқара тәшкилатларға мәдәнийәт таҗавузчилиқи дәп әрз қилиш, чәкләш керәк!" дәп язған.

Америкидики хитай сиясий вәзийәт анализчиси чен покуң әпәнди ислам диниға етиқад қилидиған уйғурларғиму хитайниң чаған байримини өткүзүшни тәрғиб қилиш хитайниң өзи бәлгилигән "милләтләрниң етиқади, мәдәнийитигә һөрмәт қилиш дегән" миллий сияситигә хилап қилмиш икәнликини билдүрди.

Америкидики сиясий вәзийәт анализчиси илшат һәсән әпәнди, "һәр милләт хәлқи бирликтә баһар байримини күтүвелиш" намлиридики бу хил паалийәтләрни уйғурларниң миллий мәдәнийити вә диний етиқадини дәпсәндә қилиш һәрикитила әмәс, бәлки йәнә уйғурларниң миллий ғуруриға қилинған һақарәт, дәп қарайдиғанлиқини билдүрди.

Илшат әпәнди йәнә, даириләрниң бу хил паалийәтләрни көпләп уюштуруштики мәқсити һәққидиму тохтилип, уйғурларни чаған өткүзүшкә мәҗбурлаш, диний әсәбийликни йоқитиш намида уйғур яшлирини қизил нахша ейтиш паалийәтлиригә орунлаштуруш қилмишлириниң әмәлийәттә уйғурларниң миллий кимлик еңиниң күчийип, уйғурларниң қаршилиқ һәрикәтлириниң көпийишидин әнсирәш сәвәбидин елип бериливатқан миллий, мәдәний, диний ассимилятсийә вә меңә ююш һәрикити икәнликини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт