Chéqimchiliq we uning xeterlik aqiwetliri

Ixtiyariy muxbirimiz ömerjan
2013-11-29
Élxet
Pikir
Share
Print

Chéqimchiliq - birawni ziyan'gha uchritish üchün uning heqqide bashqilardin anglighan bir - ikki éghiz gepni, yalghan sözler bilen köptürüp qarshi terepke anglitish yalghanchiliqi bolup, xa'inliqning bir türidur. Bu adettiki gep toshushtin perqliq jinayettur. Chünki gep toshush meqsetsizmu emelge ashidu. Emma chéqimchiliq rezil meqsetler arqisida élip bérilidu. Bundaq chéqimchiliq shu insanning niyiti buzuq, rohi késel, biperwa adem ikenlikini bildüridu.

20 - Esirning meshhur islam mutepekkuri ellame muhemmed ghezzali chéqimchiliq we uning rezilliki heqqide mundaq dep yazghan:"Bir qétimliq chéqimchiliqning sewebi bilen dostlar we a'ililer otturisida öchmenlik peyda bolup, bextning asasi bolghan xatirjemlik, inaqliq buzulidu. Bu kishiler otturisidiki chéqimchiliqning addiy bir misali. Emma kishilerni zalim hökümdarlargha chéqip qoyup, ularni we a'ile ezalirini ziyan'gha uchritidighan shekildiki chéqimchiliqni musulman adem qilmaydu. Chünki bundaq qilish insanliq derijisidin we insanliq xislitidin chüshüp eng pes haywanliq derijisige chüshüp qalghan eblexlerning qiliqidur. Chéqimchini allah hergiz kechürmeydu we uni bu dunyada reswa qilidu, axirette dozaxqa tashlaydu. Dunyada chéqimchilarning ziyankeshliki seweblik hayati nabut bolghan minglarche bigunah insanlar bar. Bularning bundaq nabut bolushigha bir chéqimchi munapiqning nepsi awarigerchiliki seweb bolidu. Chéqimchining axirettiki yaman aqiwiti toghriliq peyghember eleyhissalam: "Kimki bir kishining bashqilar anglap qélishini yaqturmaydighan sözini anglitip qoyidiken, qiyamet küni uning ikki quliqigha qoghushun qoyulidu" dep körsetken. Ijtima'iy hayatta chéqimchiliqqa qarshi turushning ünümlük charisi chéqimchining sözige qulaq salmasliq, yaki ishenmesliktur. Bundaq qilish arqiliq hem chéqimchining yolini taqighili bolidu, hemde bigunah kishilerning ippitini qoghdap qalghili bolidu. Qur'an kerimde:"I iman éytqanlar! eger silerge bir pasiq adem birer xewer élip kelse, (ishning heqiqitini) bilmestin birer qewmni renjitip qoyup, qilmishinglargha pushayman qilip qalmasliqinglar üchün, (u xewerni) éniqlap körünglar" dep kelgen. Shunga chéqimchilar élip kelgen xewerni soghuq qanliq bilen éniqlap chiqish kérek. Mundaq qilmighanda, pushayman qilip qalidighan ishlarning sadir bolushigha yol qoyghan bolimiz."

Bezi Uyghur ziyaliylirining éytishiche, Uyghur élida meschitlerge kirgen ishchi - xizmetchilerni chéqip qoyush, éghir ayaq ikenliki bilinip qalghan ayallarni derhal melum qilish, qoshnisining öyige kirip chiqqanlarni tizimlash, yaratquchisini tonush yolida mexpiy halda diniy bilim oqughanlarni saqchilargha melum qilip tutup bérish qatarliq chéqimchiliq türlirini sadir qilidighanlar bar bolup, ular xojayinliri teripidin bérilidighan azghine waqitliq in'amlargha sétilip, öz millitini qurutush yoligha kirgen mel'unlardur. Mundaq mel'unlar hazirqi Uyghur jem'iyitining yuqiri - töwen hemme qatlamlirida tolup tashmaqta. Mundaqlarda azraq bolsimu iman we wijdan yoqmidu? ularni özining qewm - qérindashlirini sétishtin tosidighan kichikkine bolsimu ademiylik ghururimu qalmighanmidu? ular özlirining échinishliq aqiwitini hés qilmamdighandu?!

Toluq bet