Rabiye qadir xanim teywenni ziyaret qilishqa téxi iltimas sunmighan

Muxbirimiz erkin
2017-01-25
Élxet
Pikir
Share
Print
Teywen "Teybéy waqti" géziti muxbiri méyki chyang d u q re'isi rabiye qadir xanim bilen nöwettiki Uyghur élining yéqindin buyanqi omumiy ehwali toghrisida söhbet élip barghan. 2016-Yili 25-may, yaponiye.
Teywen "Teybéy waqti" géziti muxbiri méyki chyang d u q re'isi rabiye qadir xanim bilen nöwettiki Uyghur élining yéqindin buyanqi omumiy ehwali toghrisida söhbet élip barghan. 2016-Yili 25-may, yaponiye.
RFA/Qutluq

Teywen musteqilchilirining qollishida hakimiyetke olturghan sey yingwén hökümiti d u q re'isi rabiye qadir xanimning teywenni ziyaret qilish-qilmasliqi mesiliside zor sinaqqa duch kélishi mumkin.

Analizchilarning ilgiri sürüshiche, démokratik tereqqiyat partiyesi hökümiti rabiye qadir xanimning wiza iltimasini testiqlisa, xitay hökümitining ghezipini qozghash, testiqlimisa teywen musteqilchilirining tenqidige uchrashtek délighul weziyetke duch kelgen.

Rabiye qadir xanimni bu qétim ziyaretke teklip qilghan siyasiy partiye‏-"Teywen birliki ittipaqi"ning re'isi lyu yidé seyshenbe küni sey yingwén hökümitini uninggha wiza bérishke chaqirip, "Xitay xalimaydighan kishilerni teywen'ge teklip qilish xitayning bésimigha qarshi turushtiki intayin muhim istratégiye" dégen.

Biz charshenbe küni teywen hökümitining bu mesilidiki pozitsiyesini sorap, uning amérikadiki wekillik orni‏-teybéy iqtisadiy-medeniyet almashturush bashqarmisigha téléfon qilduq. Lékin bashqarmining axbarat emeldari so'allirimizgha téléfonda jawab bérishni ret qildi.

U mundaq deydu: siz baya bizning bir xizmetdishimizgha téléfon qiliptikensiz. Rabiye xanimning teywenni ziyaret qilish iltimasini sorap. Mumkin bolsa siz bizge addiy qilip bir élxet ewetemsiz, ziyaret qilishni sorap. Biz shuninggha qarap ichki ehwallarni igiligendin kéyin, biz mumkin bar sizge téz jawab qaytursaq.

Biz emeldardin bezi so'allarni ichkirilep sorighan bolsaqmu, biraq u "Men sizning resmiy ziyaret iltimasingizni tapshuruwalmay turup, bu so'allargha jawab bérishke hoquqluq emes" dédi.

Shuning bilen biz uninggha élxet sélip, ziyaret qilishni resmiy telep qilghan hem ularning bu mesilidiki resmiy pozitsiyisi qatarliqlarni sorap bezi so'allarni yollighan bolsaqmu, emma ular bizge hazirgha qeder jawab bermidi.

Teywendiki musteqilchi yaki kommunizmgha qarshi siyasiy-ammiwi guruhlar ilgiri rabiye qadirni köp qétim teklip qilghan. Emma teywenning sabiq gomindang hökümiti uning wiza iltimasini ret qilip kelgen idi.

Lékin 2016‏-yili teywende weziyet özgerdi. Teywen démokratik tereqqiyat partiyesi saylamda ghelibe qilip, hakimiyetke olturdi. Musteqilchiler buni rabiye qadir xanimning teywenni ziyaret qilishi üchün yaxshi purset, dep qarap kelgen.
Teywenning teybéy shehiride olturushluq teywen Uyghur dostluq guruppisining da'imiy hey'et ezasi lin xanim uzun yillardin béri rabiye xanimning teywenni ziyaret qilishi üchün heriket qilip kéliwatqanliqini bildürüp, "Teywen xelqi uning kélishini qarshi alidu"dédi.

Lin xanim : elwette biz uning kélishini qizghin qarshi alimiz. Rastini éytqanda ötken 9 yildin béri men we méning érim uning kélishini qollap kelduq. Biz shunche yildin béri uni ziyaret qilishqa chaqirip kelduq, dep körsetti.

U yene: eger bu siyasiy partiye 3 ayda uning kélishige ishench qilalisa, biz buni nahayiti alqishlaymiz. Nahayiti qarshi alimiz. Biz uni pütün teywen xelqi nahayiti qarshi alimiz, dédi.

Emma türkiye istratégiyelik chüshenchiler tetqiqat merkizining mutexessisi doktor erkin ekremning qarishiche, rabiye qadir xanimning ziyariti küchlük riqabetke duch kélish éhtimal mewjut.

U, bu mesilide sey yingwén hökümiti nahayiti müshkül tallashqa duch kélidighanliqi we xitayning küchlük bésimigha uchraydighanliqini bildürdi.

Erkin ekrem mundaq deydu: teywen iqtisadi we tijaret jehette xitayning bazirigha baghlinip qalghan. Misalgha eng addiysi xitay bilen teywen arisida bir jédel chiqsa, mushu sayahetchilerni ewetmeymen, désila, teywenning sayahet shirketliri yaki bu ish bilen shughulliniwatqanlarning hemmisi qaqshaydu. Teywen shundaq bir tes kündiki, xitaynimu renjitmeydighan, öziningmu menpe'etini qoghdap qalidighan, misalgha hazirqi urushmaymiz, soqushmaymiz, birleshmeymiz, dégen mushu siyasetni dawamliq qoghdap qélishi shunchilik qiyin. Yeni qiyinchiliqning nazuk yéride kétip baridu. Bu ehwalda dalay lamani, rabiye qadir xanimni yaki bashqilarni teywen'ge dewet qilishi teywen hökümitini tes ehwalgha qoyidu.

Lékin doktor erkin ekrem, teywen musteqilchilirining xelq'ara Uyghur herikitige yéqinlishishi istratégiyelik emes, taktikiliq chüshenche ikenlikini, bolmisa bu ikki heriketning küchlük ittipaqdashliq yoshurun küchi barliqini bildürdi.

Erkin ekrem mundaq deydu: xitayning tehdit sélishi, xeter peyda qilishi teywenliklerning tebi'iy halda mushu tibet, Uyghur manju, demdu, bu manjularmu mushu torda teshkilatlarni qurup, hökümet qurup mushundaq ishlarni qiliwatidu. Yeni emeliyette yoq, emma intérnétta qiliwatidu. ‏)Teywenning( meqsiti mushulardin paydilinip xitaygha taqabil turush. Biraq istratégiyelik bir chüshenche emes, bu bir taktikiliq chüshenche. Teywen musteqilchilirining dunyagha bolghan qarishi ajiz. Qandaq diplomatiye,istratégiyelik hemkarliq élip bérishni téxi nezeriye jehettin pishurmighan. Ular emili herikette bar, emma bu emili herikiti waqitliq nerse.

Teywen chong quruqluq komitéti charshenbe küni rabiye qadir xanimning teywen'ge teklip qilin'ghanliqigha da'ir xewerlerge inkas bildürgen. "Junggo pochta géziti"ning ilgiri sürüshiche, mezkur komitét eger chégra sirtidiki zatlar teywenni ziyaret qilishni iltimas qilsa, bu xil iltimaslarning teywen dölet bixeterlik menpe'etige qarap muwapiq bir terep qilinidighanliqini tekitligen.

Emma melumatlargha qarighanda rabiye qadir xanim hazirgha qeder teywen da'irilirige wiza iltimasi sunup baqmighan.

Toluq bet