Xitayning Uyghurlarni rayon ichide yötkep ishqa orunlashturushidiki sewebler néme?

Muxbirimiz gülchéhre
2017-09-12
Share
eshincha-emgek-kuchi-xitay-ustaz.jpg Uyghur diyaridiki jongtey guruhining melum zawutigha orunlashturulghan qeshqer, xotendin kelgen Uyghurlargha xitay ustaz téxnika ögetmekte. 2017-Yili séntebir.
ts.cn

Xitay da'iriliri 2004-yilidin buyan “Uyghur élidiki éshincha emgek küchlirini yötkep ishqa orunlashturush siyasiti ishqa orunlashturush xizmitidiki muhim ish” dep teshwiq qilip kelmekte.

Xitay hökümiti ilgiriki yillarda Uyghurlarni ichkiri ölkilerdiki karxanilarda yötkep ishqa orunlashturushni asas qilghan bolsa, yéqinqi yillarda, bolupmu bu yil yézilardiki “Artuq emgekchiler” ni öz yéride, yéqin etrapta yötkep ishqa orunlashturush, rayon ichide yötkep ishqa orunlashturushni ilgiri sürgenliki melum.

Tengritagh torining 11-séntebirdiki xewiride körsitilishiche, Uyghur aptonom rayoni bu yil aprél qeshqer, xotendin 40 ming kishini teshkillik yötkep ishqa orunlashturushni pilanlighan. Buning ichide yeken nahiyesidin 5000 kishini shimaliy we sherqiy Uyghur rayonidiki sheherlerge apirip, sheher muhit taziliqi ish ornigha ishqa orunlashturush, qeshqer, xoten wilayetliridin 10 ming kishini dölet karxanilirida ishqa orunlashturush, uningdin bashqa qeshqer, xoten wilayetliridin 25 ming kishini rayon ichidiki jaylar, bingtu'en karxaniliri, qurulush orunlirida ishqa orunlashturush pilanlan'ghan.

Shinjang gézitining 11-séntebirdiki xewiride körsitilishiche aldinqi yérim yilda aptonom rayon da'iriliri yéziliridiki 1 milyon 475 ming artuq emgekchi (qétim) yötkep ishqa orunlashturup, yilliq wezipining 56.7% Tini tamamlighan. 12 Ming 588 kishini toluq shtat bilen ichkiri ölkilerge teshkillik yötkep ishqa orunlashturup, wezipining 62.9% Tini tamamlighan.

Munasiwetlik xewerlerde da'iriler “Bir a'ilige bir tedbir” dep atighan bu siyasetni ilgiri sürüshte da'iriler namrat a'ililer, xitay tili bilidighanlar, qanun-intizamgha ri'aye qilidighan ishlemchilerni aldin tallashni sirtqa chiqiridighan emgekchilerni tallash prinsipi qilip békitken.

Anglighuchilarning xewiride bolghinidek, yéqindin buyan xitayning ishqa orunlashturush siyasitide mushuninggha oxshash mahiyetlik özgirishler yüz bermekte.

Emeliyette bu özgirishlerning keynide bir chong arqa körünüsh barliqini mulahize qilghan dunya Uyghur qurultiyining bayanatchisi dilshat rishit ependi, Uyghurlarni dölet igilikidiki karxanilar yaki xitaylar meblegh salghan rayondiki zawutlargha 2, 3 ming som bilen ishqa orunlashturush, bu karxanilarni erzan emgek küchi bilen teminleshni meqset qilghan, dep körsetti.

U yene buning Uyghurlarning éghir milliy we iqtisadiy kemsitishke uchrawatqanliqining bir ispati ikenlikini bildürdi.

Bundaq mulahizilerning otturigha chiqishimu asassiz emes.

Ichkiri ölkilerdin Uyghur élige kélip ishqa orunlashqanlargha adettiki téxnik ishchilarning ma'ashi 4 ming somdin yuqiri, oqutquchi, saqchi we bashqa memurluqqa qobul qilinidighanlarning bolsa 6 ming somdin 10 ming somgha qeder boluwatqan bir peytte, Uyghurlardin oxshash xizmet orun'gha, oxshash ishqa orunlashqanlargha asasen ikki, üch hesse töwen ma'ash békitilmekte.

Bu xildiki uchurlar radiyomizning ilgiriki biri qisim xewerliridimu delillen'gen idi.

Xelq tori Uyghurche qanilining 12-iyun béyjingdin bergen xewiride bu yil 2-ayda, aptonom rayonning alaqidar telepliri boyiche, muqim mülükke meblegh sélish tür qurulushi jeryanida shu jaydiki emgek küchlirini, bolupmu yéza éshincha emgek küchlirini eng yuqiri chek boyiche ishlitish kérekliki otturigha qoyuldi.

Alaqidar orunlarning yötkep ishqa orunlashturulidighan éshincha emgek küchlirini asasen xoten qeshqerdin yötkeshni asas qilghanliqi, atalmish “Milletler ittipaqliship bir a'ile kishiliridek bolush” pa'aliyiti qatarliqlarni qanat yaydurup, hetta her millet ishchiliri bille yep bille yétip bille ishleydighan shekillerni qollan'ghanliqi melum.

Közetküchiler xitayning bu siyasitini rayonda Uyghurlargha yürgüzülüwatqan bashqa siyasetler bilen baghlap mulahize qilishmaqta.

Bu heqte mulahize yürgüzgen dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isliridin ümid agahi ependi “Uyghurlarning héch bir heq hoquqi kapaletke ige bolmighan, xitayning her tereptin basturushigha uchrawatqan bir peytte, xitayning yene bir tereptin bu erzan ish heqqi bilen qismen Uyghurlarni rayon ichidiki töwen téxnikiliq ishlargha, xitay zawutlirigha orunlashturushi hergizmu Uyghurlarni namratliqtin qutulduralmaydu. Bu Uyghurlarning ishsizliq mesilisini tüptin hel qilalmaydu.

Uning qarishiche yene, bu xil siyaset Uyghurlarni xitayning zawut-karxanilirida asasliq salmaqni igileydighan xitaylar bilen oxshash muhitta, bille ishlesh, bille yashash, bille yep-ichishke, öz étiqadi we ürüp adetliridin kéchishke mejbur qilip, axiri ularni éritip yoqitishni meqset qilghan bolup, buni xitayning Uyghurlarni assimilyatsiye qilip, singdürüp tügitish siyasitining bir parchisi, dep chüshinishkimu bolidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet