Әмгәк күчлирини сиртларға йөткәш ялғуз намратлиқтин қутулушниң "алтун ачқучи" му?

Мухбиримиз гүлчеһрә
2016-04-19
Share
ichkir-olkilerge-yotkiliwatqan-uygur-qizlar-305 Хитай ички өлкилиригә әмгәк күчи қилинип йөткиливатқан уйғур қизлар. 2010-Йил
RFA

Хотән вилайити уйғурлар әң зич олтурақлашқан шундақла уйғур аптоном районидики намратлиқ әң еғир район. Хитай даирилириниң елан қилишичә, хотән вилайитидә намратлар нопуси 700 миңдин артуқ болуп, һөкүмәт бу йилниң ахириғичә вилайәт бойичә 244 намрат кәнтни "бир аилигә бир тәдбир" сиясәтлирини қоллинип намратлиқтин қутулдурмақчи икән. Инкаслар вә учурлардин мәлум болушичә "йеза ешинча әмгәк күчлирини сиртларға йөткәш" болса нөвәттә йәнила бу намратлиқтин қутулдуруштики "алтун ачқучлуқ тәдбир" сүпитидә йолға қоюлмақта.

Чәтәлләрдики көзәткүчиләр уйғурларни ишқа орунлаштуруш баһанисидә сиртларға йөткәшниң әмәлийәттә намратларни йөләш намида хитайниң уйғур елиға қаратқан "милләтләр иттипақлиқини илгири сүрүш", "милләтләр арилишип яшашни ишқа ашуруш" тәк чоң сиясәтлирини ишқа ашуруш үчүн елип бериливатқан тәдбир икәнликини оттуриға қоймақта.

Хотән вилайити йеқинда "13-бәш йиллиқ" намратлиқ өткилигә һуҗум қилиш пилани вә нишани бойичә, вилайәттики 244 намрат кәнт вә 133 миң 824 аһалә бу йилниң ахириғичә намратлиқтин қутулдурулиду дәп билдүргән иди. Хотән вилайитиниң намратлиқ қутулдуруш өткилигә һуҗум қилиш пилан орунлаштурмиси бойичә, хотән наһийиси бу йил 1-пәсилдә 28 миң 641 адәм (қетим) ешинча әмгәк күчини йөткәп, бу йиллиқ вәзипиниң 37.6% Ини орунлап, бултурниң шу мәзгилдикидин 16.7% Ашурған. Ешинча әмгәк күчлири хизмәт гурупписиниң ярдимидә, вилайәт ичидә 19 миң 133 адәм қетим әмгәк күчлирини йөткигән. Аптоном район ичидә 4756 адәм қетим, ички өлкиләргә 4752 адәм қетим әмгәк күчлирини йөткигән.

Хотән вилайәтлик мәһкиминиң торидики мунасивәтлик хәвәрләрдә, кәнтләрдики яшларни ишқа орунлаштуруп киримини көпәйтишни тезлитишниң нөвәттики чоң бир мәсилә икәнлики көрситилгән. Хәвәрдин мәлум болушичә, кәнттә туруватқан хизмәт гурупписи, һәр қайси кәнт партийә ячейкисиниң секретарлири йил ахириғичә намратлиқтин қутулуш хизмитигә мәсул болуп "бир аилигә бир тәдбир" бойичә йеза, кәнт кадирлириниң һәр бири бир намрат аилиниң бейишиға капаләтлик қилиштәк һөддигәрлик түзүмини орнатқан.

Хотән наһийисидин зияритимизни қобул қилған бир деһқан аял, нөвәттә кәнтләргә чүшкән кадирларниң асасән аилиләрдики ишсиз яшларни тизимлаш ишлирини җиддий елип бериватқанлиқини билдүрди.

2010-Йилидин буян уйғур аптоном райониға нишанлиқ ярдәм бериватқан өлкә, шәһәрләрниң, хотән вилайитиниң һәр қайси җайлирида ул әслиһә, екологийилик қурулуш, байлиқни ечиш, санаәтләштүрүш вә кәсип тәрәққияти қатарлиқ нурғун саһәләргә кирип, завут, карханиларниң қурулушини зор илгири сүргәнликини тәшвиқ қилиниватқан бир пәйттә, һалбуки нөвәттә хотәнниң намрат нопуси йәнила 700 миңдин ашидиған болуп, аптоном район бойичә намрат нопусниң 27% ни игиләйду, бу вилайәттә намратларниң пәйда болуш нисбити 40% кә йәткән, ишқа орунлишиш, тәрбийилиниш, сәһийә қатарлиқ зиддийәтләр гәвдилик болмақта икән.
Даириләр йәнә кан кархана, кәспий орун, ширкәтләр кассирлиқ, боғалтирлиқ, машинисазлиқ, аптомобил ремонтчилиқи, кәпшәрләш, компютер техникиси қатарлиқ җәһәтләрдә әмәлий иқтидари бар ихтисас игилиригә бәкрәк еһтияҗлиқ икәнликини билдүргән.

Һөкүмәт хәвәрлиридә йәнә "ихтисаслиқлар қошуни җәһәттә, хотән йеза-базар мәмури хадимлиқиға қобул қилишта алаһидә сиясәт түзүп, нуқтилиқ һалда шу җай нопустики хадимлириға йүзлинип, қобул қилиш шәртидә кәңчилик қилиду, шуниң билән бир вақитта, наһийә дәриҗиликтин юқири органлардики кәспий орунларниң бир түркүм җиддий еһтияҗлиқ кәспий алий мәктәп оқуғучилирини қобул қилишини қоллап, һәмдә хотән санаәт райони, иқтисадий тәрәққият райони билән охшаш ихтисаслиқ хадимлар сияситидин бәһримән болуп, ихтисаслиқларни җәлп қилип, ихтисаслиқларни илип қалиду" дегәнләр көрситилгән иди.

Йеқинда хотән наһийисидики мәлум бир йезидин дәм елишқа чиққан бир кәнт кадириниң сөзләп беришичә, гәрчә җайларға ечиливатқан хитай қурулуш ширкәт карханилириниң һәр қетимлиқ хадим тәклип қилиш йиғинлири аз болмиған болсиму, әмма уйғурларға иш орни билән тәминлигәнләр аз учрайдикән, иш издигүчиләр сани көп болсиму, адәм ишләткүчи орунларниң адәм елиш еһтияҗ, тәлипигә мас кәлмигәнликини баһанә қиливалғачқа, уйғур яшлириниң өз тәвәликидә ишқа орунлишиш нисбити бәкла аз болмақта. Мәктәп пүттүрүп кәлгән алий, оттура техником оқуғучилириға уйғурлар ачқан ширкәт карханилардин хизмәт пурсити яритип бериливатқан болсиму, әмма йәрлик карханиларниң сани һәм көлими чәклик болғачқа,барғанчә ешип бериватқан ишсиз уйғур яшлириниң хизмәткә орунлишиш мәсилисини ялғуз униңға тайинипла һәл қилиш интайин тәс, амалсиз қалған яшлар хитай ичкири өлкилиригә беришқа тәвәккүл қилиштин башқа чарә қалмиған.

Бу бовай, ишсиз яшларниң нисбитиниң йилдин-йилға юқири болушиниң сәвәбини чүшәндүрүп мундақ деди "һазир нопус көп, йәр аз, завут, карханилар деһқанчилиқ йәрлирини игиливалди, яшларға теридиған йәр азлимақта, қилай десә ишму йоқ, иш нәдә болса шу йәргә баридиған гәп, бу йәрдә иш бәрмисә, пул болмиса, җан бақалмиса, ичкиригә чиқмай башқа немә амал....."

Америкидики сиясий көзәткүчиләрдин америка уйғур бирләшмисиниң рәиси илшат һәсән әпәндиниң қаришичә, хитай даирилири 10 йилдин артуқ давамлаштуруп йолға қоюватқан уйғур яшлирини "йеза ешинча әмгәк күчлирини сиртларға йөткәп ишқа орунлаштуруш" намида өз маканидин тил вә мәдәнийәт муһитидин айрип, хитайға тарқақлаштуруш сиясити болса униң наразилиқларға сәвәб болған хата сияситиниң бири. Гәрчә шявгуән вәқәсидәк, 5-июл вәқәсидәк пәвқуладдә зор вәқәләр бу сиясәтниң хаталиқини испатлап турсиму, һәтта хитай бу сиясити сәвәблик хәлқаралиқ кишилик һоқуқ органларниң тәнқидлиригә учрап кәлсиму, әмма хитай һөкүмити буни йәнила һәр хил васитә һәм намларда давамлаштурмақта.

Униң қаришичә,хитайниң мәзкур сияситини нөвәттә хотәндики намрат уйғурларни намратлиқтин қутулдурушниң алтун ачқучлуқ тәдбири сүпитидә күчәйтип давам қилиши болса, йәнә ши җинпиңниң милләтләр иттипақлиқини ишқа ашуруш вә милләтләрниң арилишип яшишини илгири сүрүш истратегийиси билән бирләштүрүшни мәқсәт қилған.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт